PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Amoxicilin là kháng sinh nhóm penicilin. Dạng phối hợp amoxicilin + acid clavulanic có thêm một chất ức chế beta-lactamase, giúp ngăn một số vi khuẩn phá huỷ amoxicilin, nhờ đó tác dụng trên nhiều loại vi khuẩn hơn. Đổi lại, dạng phối hợp có cảnh báo riêng về tổn thương gan và phải dùng đúng loại viên. Cả hai đều là thuốc kê đơn; chọn loại nào là việc của bác sĩ.
- Acid clavulanic gần như không tự diệt khuẩn, vai trò của nó là bảo vệ amoxicilin khỏi men beta-lactamase của vi khuẩn.
- Cả hai thuốc đều thuộc nhóm penicilin, người dị ứng penicilin không dùng được loại nào.
- Người từng bị vàng da hoặc tổn thương gan khi dùng amoxicilin + acid clavulanic cần báo bác sĩ vì có thể không được dùng lại.
- Hai viên hàm lượng thấp không thay được một viên hàm lượng cao của dạng phối hợp, không tự gộp hay đổi viên.
- Uống đủ số ngày theo đơn, kể cả khi đã thấy đỡ.
Amoxicilin và amoxicilin + acid clavulanic khác nhau ở điểm nào?
Amoxicilin là kháng sinh thuộc nhóm penicilin, có tác dụng ngăn vi khuẩn phát triển. Một số vi khuẩn tự bảo vệ bằng cách tiết ra men beta-lactamase, men này cắt hỏng phân tử amoxicilin trước khi thuốc kịp tác dụng.
Acid clavulanic là một chất ức chế beta-lactamase. Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), acid clavulanic hoạt động bằng cách ngăn vi khuẩn phá huỷ amoxicilin. Cẩm nang MSD cho biết việc thêm chất ức chế beta-lactamase giúp kháng sinh dùng được với thêm một số vi khuẩn như tụ cầu vàng nhạy methicilin, H. influenzae, Moraxella catarrhalis, E. coli và K. pneumoniae.
| Điểm so sánh | Amoxicilin | Amoxicilin + acid clavulanic |
|---|---|---|
| Nhóm thuốc | Penicilin | Penicilin phối hợp chất ức chế beta-lactamase |
| Vi khuẩn sinh beta-lactamase | Có thể bị vô hiệu | Còn tác dụng với một số vi khuẩn loại này |
| Cách uống so với bữa ăn | Uống lúc no hay đói đều được | Nên uống cùng bữa ăn |
| Lưu ý riêng | Hay gây phát ban khi đang mắc bệnh tăng bạch cầu đơn nhân | Cảnh báo tổn thương gan, vàng da ứ mật |
| Nhóm theo WHO AWaRe 2023 | Access | Access |
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa amoxicilin và amoxicilin + acid clavulanic (xem danh mục sản phẩm).
Khi nào bác sĩ chọn amoxicilin, khi nào chọn dạng phối hợp?
Theo MedlinePlus và NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), amoxicilin được dùng cho một số nhiễm khuẩn như viêm phổi và nhiễm khuẩn ngực, nhiễm khuẩn da, nhiễm khuẩn đường tiết niệu, áp xe răng, viêm tai, và phối hợp với thuốc khác để diệt H. pylori gây loét dạ dày. Dạng phối hợp được dùng cho một số nhiễm khuẩn tai, xoang, đường hô hấp, da và răng.
Bác sĩ cân nhắc vị trí nhiễm khuẩn, vi khuẩn nghi ngờ, tình hình kháng thuốc tại địa phương, tiền sử dị ứng và bệnh gan thận của người bệnh. Phổ rộng hơn không có nghĩa là luôn tốt hơn. NHS nhấn mạnh không phải kháng sinh nào cũng hợp với mọi loại nhiễm khuẩn, và bác sĩ sẽ chọn thuốc phù hợp với bệnh của bạn.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp cả amoxicilin và amoxicilin + acid clavulanic vào nhóm Access trong bảng phân loại AWaRe 2023, tức nhóm kháng sinh dùng cho nhiễm khuẩn thường gặp. Dù vậy, cả hai vẫn chỉ nên dùng khi có chỉ định.
Tác dụng phụ của hai thuốc có gì khác nhau?
Tác dụng phụ thường gặp của cả hai là buồn nôn, nôn, tiêu chảy và phát ban. NHS cho biết các tác dụng phụ thường gặp của amoxicilin xảy ra ở tối đa khoảng 1 trên 10 người. Với dạng phối hợp, nhãn thuốc được FDA (Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) phê duyệt ghi nhận tiêu chảy hoặc phân lỏng là tác dụng phụ hay gặp nhất, khoảng 9% trong các thử nghiệm.
Điểm khác quan trọng nằm ở gan. Nhãn thuốc dạng phối hợp cảnh báo rối loạn chức năng gan, kể cả viêm gan và vàng da ứ mật, gặp nhiều hơn ở người cao tuổi, nam giới và người dùng thuốc kéo dài. Triệu chứng có thể xuất hiện trong lúc dùng hoặc vài tuần sau khi đã ngừng thuốc. Phần lớn trường hợp hồi phục nhưng có thể nặng.
Với amoxicilin, Cẩm nang MSD lưu ý phát ban gặp nhiều hơn so với các penicilin khác, và người đang mắc bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn thường bị phát ban không do dị ứng khi dùng thuốc.
Ai cần thận trọng hoặc không nên dùng?
- Người dị ứng penicilin: cả hai thuốc đều chứa amoxicilin nên đều không phù hợp. Hãy kể rõ cho bác sĩ phản ứng bạn từng gặp.
- Người từng bị vàng da hoặc tổn thương gan khi dùng kháng sinh, đặc biệt với amoxicilin + acid clavulanic: NHS và nhãn thuốc cho biết bác sĩ có thể không cho dùng lại.
- Người có bệnh gan hoặc thận: cần báo bác sĩ để được cân nhắc liều và theo dõi.
- Người đang nghi mắc bệnh tăng bạch cầu đơn nhân (sốt tuyến): dễ bị phát ban.
- Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: NHS cho biết thường vẫn dùng được dạng phối hợp nếu bác sĩ thấy cần, nhưng phải do bác sĩ quyết định.
Hãy cho bác sĩ biết các thuốc đang dùng. NHS liệt kê một số thuốc có thể tương tác với dạng phối hợp như allopurinol, probenecid, warfarin và methotrexat.
Vì sao không được tự đổi viên hay tự gộp viên?
Liều amoxicilin + acid clavulanic là theo chỉ định của bác sĩ và phụ thuộc vào đúng loại viên được kê. Nhãn thuốc FDA lưu ý hai viên hàm lượng thấp không tương đương một viên hàm lượng cao, vì các viên có thể chứa cùng một lượng acid clavulanic. Viên nén và viên nhai có cùng hàm lượng amoxicilin cũng có thể chứa lượng acid clavulanic khác nhau, nên không thay thế cho nhau được. Tự gộp viên sẽ làm sai tỉ lệ giữa hai hoạt chất so với đơn thuốc.
Một số lưu ý khi dùng:
- Dạng phối hợp nên uống cùng bữa ăn để giảm buồn nôn (theo NHS). Amoxicilin đơn độc uống lúc no hay đói đều được.
- Hỗn dịch đã pha cần bảo quản và bỏ đi đúng thời hạn ghi trên nhãn. MedlinePlus hướng dẫn bỏ phần amoxicilin + acid clavulanic còn thừa sau 10 ngày, amoxicilin sau 14 ngày.
- Dùng dụng cụ đong đi kèm, không dùng thìa ăn cơm.
- Uống đủ liệu trình. MedlinePlus giải thích ngừng sớm hoặc bỏ liều có thể khiến nhiễm khuẩn không khỏi hẳn và vi khuẩn trở nên kháng thuốc.
Khi nào cần đi khám ngay
- Sưng môi, lưỡi, họng, khó thở, thở rít hoặc phát ban lan nhanh: gọi cấp cứu ngay.
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc đau vùng hạ sườn phải, kể cả vài tuần sau khi ngừng thuốc.
- Tiêu chảy nặng, phân lẫn máu hoặc nhầy, có thể xuất hiện đến 2 tháng sau khi dùng kháng sinh.
- Da nổi bọng nước, bong tróc hoặc phát ban kèm sốt.
- Không đỡ sau 3 đến 5 ngày dùng thuốc, hoặc bệnh nặng lên bất cứ lúc nào.
Câu hỏi thường gặp
Dị ứng amoxicilin thì có dùng được amoxicilin + acid clavulanic không?
Không. Dạng phối hợp vẫn chứa amoxicilin nên người dị ứng amoxicilin hay penicilin cũng sẽ phản ứng với nó. Hãy báo rõ tiền sử dị ứng để bác sĩ chọn kháng sinh nhóm khác.
Amoxicilin + acid clavulanic có mạnh hơn amoxicilin không?
Dạng phối hợp có tác dụng trên thêm một số vi khuẩn sinh beta-lactamase, nhưng không phải bệnh nào cũng cần. Bác sĩ chỉ chọn dạng phối hợp khi nghi vi khuẩn sinh beta-lactamase, còn nhiều nhiễm khuẩn thông thường chỉ cần amoxicilin đơn độc.
Uống amoxicilin có làm mất tác dụng thuốc tránh thai không?
NHS cho biết amoxicilin không làm mất tác dụng thuốc tránh thai, trừ khi bạn bị nôn hoặc tiêu chảy nặng, kéo dài trên 24 giờ. MedlinePlus thì khuyên dùng thêm biện pháp tránh thai khác. Hãy hỏi bác sĩ để chọn cách an toàn.
Uống amoxicilin xong bị nổi ban có phải dị ứng không?
Có thể là dị ứng, nhưng cũng có thể là phát ban không do dị ứng, nhất là khi đang mắc bệnh tăng bạch cầu đơn nhân. Đừng tự kết luận. Hãy báo bác sĩ, và đi cấp cứu ngay nếu kèm khó thở hoặc sưng mặt.
Trẻ em có dùng được hai thuốc này không?
Theo NHS, phần lớn người lớn và trẻ em dùng được cả hai. Liều cho trẻ được bác sĩ tính theo cân nặng và loại bệnh. Không tự dùng lại đơn cũ của anh chị em hay của lần ốm trước.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Amoxicillin and Clavulanic Acid. medlineplus.gov/druginfo/meds/a685024.html
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Amoxicillin. medlineplus.gov/druginfo/meds/a685001.html
- NHS (Anh). Co-amoxiclav. www.nhs.uk/medicines/co-amoxiclav/
- NHS (Anh). Side effects of amoxicillin. www.nhs.uk/medicines/amoxicillin/side-effects-of-amoxicillin/
- DailyMed, NIH / FDA Hoa Kỳ. Amoxicillin and clavulanate potassium tablets and oral suspension - nhãn thuốc. dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=174cc098-fe49-4f1a-87
- Cẩm nang MSD (bản chuyên môn). Penicillins. www.msdmanuals.com/professional/infectious-diseases/bacteria-and-antib
- WHO. AWaRe classification of antibiotics for evaluation and monitoring of use, 2023. www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.04
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.