PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Kháng sinh nên được dùng đúng số ngày, đúng liều mà bác sĩ đã kê, kể cả khi bạn thấy khỏe hơn sau vài ngày. Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), nếu ngừng quá sớm, một số vi khuẩn có thể còn sống và gây bệnh trở lại. Chỉ ngừng sớm hơn khi chính bác sĩ điều trị yêu cầu, ví dụ khi bạn gặp tác dụng phụ nặng.
- Thời gian dùng kháng sinh do bác sĩ quyết định theo loại nhiễm khuẩn, không có một con số chung cho mọi bệnh.
- Thấy đỡ không có nghĩa là vi khuẩn đã bị loại bỏ hết, vì vậy không tự ý ngừng thuốc.
- Không để dành kháng sinh còn thừa cho lần ốm sau và không đưa cho người khác dùng.
- Kháng sinh không có tác dụng với bệnh do virus như cảm lạnh, cúm.
- Phát ban, khó thở, sưng họng khi đang dùng kháng sinh là dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay.
Một đợt kháng sinh thường kéo dài bao lâu?
Không có một con số chung cho mọi trường hợp. Thời gian dùng kháng sinh phụ thuộc vào loại vi khuẩn, vị trí nhiễm khuẩn, mức độ bệnh, tuổi, chức năng gan thận và loại kháng sinh được chọn. Có đợt điều trị chỉ vài ngày, có đợt kéo dài nhiều tuần. Vì vậy, con số đúng nhất cho bạn là con số ghi trên đơn thuốc.
Các cơ quan y tế như CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) và NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) đều khuyên dùng kháng sinh đúng như được kê và theo hướng dẫn trên hộp thuốc hoặc tờ hướng dẫn sử dụng. Nếu đơn thuốc ghi không rõ, hãy hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi ra về:
- Uống mấy lần một ngày, cách nhau bao nhiêu giờ?
- Uống tổng cộng bao nhiêu ngày?
- Uống trước, trong hay sau bữa ăn?
- Cần tránh rượu bia hoặc thuốc nào khác không?
Vì sao thấy đỡ rồi vẫn phải uống tiếp?
Triệu chứng thường giảm trước khi vi khuẩn bị loại bỏ hoàn toàn. Cảm giác khỏe hơn chỉ cho biết cơ thể đang hồi phục, chưa chắc nhiễm khuẩn đã hết. MedlinePlus giải thích rằng nếu ngừng thuốc quá sớm, một số vi khuẩn có thể sống sót và gây nhiễm khuẩn trở lại.
Khi bệnh tái phát, người bệnh có thể phải dùng thêm một đợt kháng sinh khác, có khi mạnh hơn hoặc đắt hơn. Mỗi lần dùng kháng sinh không đúng cách cũng là một cơ hội để vi khuẩn thích nghi. Theo WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), việc dùng kháng sinh sai và lạm dụng kháng sinh, ví dụ dùng khi không cần hoặc dùng sai loại, là một trong những nguyên nhân chính gây kháng thuốc.
Khi nào được ngừng kháng sinh sớm hơn dự kiến?
Chỉ ngừng sớm khi bác sĩ điều trị đồng ý. Một số tình huống bác sĩ có thể điều chỉnh liệu trình:
- Bạn gặp tác dụng phụ khó chịu hoặc nghi dị ứng thuốc.
- Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh không do vi khuẩn, hoặc vi khuẩn không nhạy với thuốc đang dùng.
- Bác sĩ đánh giá lại và thấy cần đổi thuốc hoặc đổi thời gian điều trị.
Nếu bạn muốn ngừng vì thấy đã khỏe, hãy gọi hỏi bác sĩ trước. Đừng tự rút ngắn hay kéo dài liệu trình. Cũng không tự tăng liều để “khỏi nhanh hơn”.
Có nên giữ kháng sinh thừa cho lần sau hay cho người nhà dùng?
Không nên. CDC và MedlinePlus đều khuyên không để dành kháng sinh, không chia sẻ cho người khác và không dùng kháng sinh được kê cho người khác. Lý do:
- Bệnh lần sau có thể do nguyên nhân khác, cần thuốc khác, hoặc không cần kháng sinh.
- Dùng sai thuốc có thể làm chậm việc điều trị đúng và gây tác dụng phụ nặng (theo CDC).
- Liều và thời gian dùng của người này không phù hợp với người kia, nhất là trẻ em, phụ nữ có thai, người cao tuổi.
Nếu cuối đợt điều trị vẫn còn thuốc, hãy hỏi dược sĩ cách xử lý phù hợp thay vì cất vào tủ.
Bệnh nào không cần kháng sinh?
Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn. Chúng không chữa được bệnh do virus. Theo CDC, kháng sinh không điều trị cảm lạnh và sổ mũi, kể cả khi nước mũi đặc, có màu vàng hoặc xanh. MedlinePlus cũng nêu kháng sinh không dùng cho cảm lạnh, cúm, phần lớn các trường hợp đau họng và viêm phế quản.
Uống kháng sinh khi không cần vừa không giúp khỏi bệnh, vừa có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm kháng sinh kém hiệu quả về sau. Nếu không chắc bệnh của mình có cần kháng sinh hay không, hãy để bác sĩ thăm khám và quyết định.
Tác dụng phụ thường gặp khi dùng kháng sinh là gì?
Theo CDC và NHS, các tác dụng phụ hay gặp gồm:
- Buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu.
- Tiêu chảy.
- Phát ban, chóng mặt.
- Nhiễm nấm.
Một số phản ứng nặng hơn cần lưu ý: dị ứng thuốc (NHS nhấn mạnh nhóm penicillin) và nhiễm khuẩn C. difficile gây tiêu chảy có thể làm tổn thương đại tràng nghiêm trọng (theo CDC). Ngoài ra, NHS lưu ý một số kháng sinh không nên dùng cùng rượu hoặc có thể tương tác với thuốc khác, kể cả thuốc tránh thai. Hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng và báo cho bác sĩ mọi thuốc bạn đang dùng.
Khi nào cần đi khám ngay
- Phát ban lan rộng, thở khò khè, khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc họng: gọi cấp cứu ngay.
- Tiêu chảy nhiều lần, phân lỏng kéo dài hoặc có máu trong hay sau khi dùng kháng sinh.
- Triệu chứng không cải thiện hoặc nặng lên dù đã dùng thuốc đúng như kê đơn.
- Sốt trở lại sau khi đã đỡ hoặc sau khi kết thúc đợt điều trị.
- Lỡ uống nhiều hơn một liều thừa hoặc có tác dụng phụ khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Uống kháng sinh 3 ngày thấy hết sốt có ngừng được không?
Không nên tự ngừng. Hết sốt chưa chắc vi khuẩn đã bị loại bỏ hết, và ngừng sớm có thể khiến bệnh quay lại. Hãy dùng đủ số ngày theo đơn hoặc gọi hỏi bác sĩ nếu muốn thay đổi.
Quên một liều kháng sinh thì làm sao?
Theo NHS, hãy uống liều đã quên ngay khi nhớ ra rồi tiếp tục như bình thường. Nếu đã gần đến giờ uống liều kế tiếp, bỏ qua liều đã quên. Không bao giờ uống gấp đôi để bù.
Uống thừa một liều kháng sinh có nguy hiểm không?
NHS cho biết lỡ uống thừa một liều thường khó gây hại nghiêm trọng nhưng làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Nếu uống thừa nhiều hơn một liều hoặc thấy khó chịu nhiều, hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế.
Có thể tự mua lại đơn kháng sinh cũ khi bị bệnh tương tự không?
Không nên. Triệu chứng giống nhau chưa chắc cùng nguyên nhân, và kháng sinh là thuốc cần bác sĩ thăm khám, kê đơn. Dùng sai thuốc có thể làm chậm điều trị đúng và gây tác dụng phụ.
Trẻ em uống kháng sinh dạng siro thì dùng bao lâu?
Thời gian dùng do bác sĩ quyết định theo bệnh và cân nặng của trẻ. Với dạng bột pha thành hỗn dịch, cần chú ý hạn dùng sau khi pha ghi trên nhãn. Ví dụ MedlinePlus hướng dẫn bỏ phần hỗn dịch amoxicillin còn thừa sau 14 ngày.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Antibiotics. medlineplus.gov/antibiotics.html
- CDC Hoa Kỳ. Antibiotic Use: About. www.cdc.gov/antibiotic-use/about/index.html
- NHS (Anh). Antibiotics. www.nhs.uk/medicines/antibiotics/
- WHO. Antimicrobial resistance (fact sheet). www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Amoxicillin. medlineplus.gov/druginfo/meds/a685001.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.