PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Không nên. Cảm lạnh, cúm và phần lớn trường hợp đau họng do virus gây ra, mà kháng sinh không diệt được virus. Uống kháng sinh khi không cần không giúp khỏi nhanh hơn, lại có thể gây tiêu chảy, dị ứng và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc. Ở Việt Nam, kháng sinh là thuốc kê đơn, chỉ nên dùng khi bác sĩ đã khám và chỉ định.
- Kháng sinh không có tác dụng với virus gây cảm lạnh, cúm, phần lớn đau họng và viêm phế quản.
- Phần lớn đau họng tự khỏi trong khoảng một tuần, dù có dùng kháng sinh hay không.
- Kháng sinh vẫn có tác dụng phụ; ở trẻ em, đây là nguyên nhân hàng đầu của các lượt cấp cứu liên quan đến thuốc tại Mỹ.
- WHO ước tính kháng kháng sinh liên quan đến hơn 4,7 triệu ca tử vong trên toàn cầu năm 2021.
- Bộ Y tế khuyến cáo chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, dùng đúng thuốc, đúng liều, đúng cách, đủ thời gian.
Vì sao kháng sinh không chữa được cảm cúm?
Kháng sinh là thuốc diệt hoặc ức chế vi khuẩn. Cảm lạnh và cúm lại do virus gây ra. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khẳng định kháng sinh không có tác dụng với virus, bao gồm virus gây cảm lạnh, cúm, phần lớn đau họng và viêm phế quản, và sẽ không làm bạn thấy dễ chịu hơn khi bị nhiễm virus.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng cho biết kháng sinh không có tác dụng với các nhiễm virus như cảm lạnh, cúm và phần lớn các trường hợp ho, và không còn được kê thường quy cho đau họng.
Cúm có thuốc kháng virus riêng, khác hoàn toàn với kháng sinh. Thuốc kháng virus cũng phải được bác sĩ chỉ định cho đúng đối tượng.
Đau họng khi nào do virus, khi nào cần kháng sinh?
Theo CDC, virus như virus gây cảm lạnh, cúm là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau họng. Viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A là một nguyên nhân do vi khuẩn và cần điều trị bằng kháng sinh. CDC nêu phần lớn đau họng, trừ viêm họng do liên cầu, không cần kháng sinh.
Khi đau họng đi kèm ho, chảy nước mũi, khàn tiếng hoặc đau mắt đỏ, nhiều khả năng nguyên nhân là virus. Tuy nhiên, không thể chắc chắn chỉ bằng cảm nhận của người bệnh. Bác sĩ có thể khám và làm xét nghiệm để xác định có phải liên cầu hay không.
NHS cho biết đau họng rất phổ biến và thường tự khỏi trong vòng một tuần. CDC cũng ghi nhận phần lớn đau họng khỏi trong khoảng 7 ngày, dù có dùng thuốc hay không.
Tự uống kháng sinh khi không cần có hại gì?
- Không giúp khỏi nhanh hơn. NHS cho biết với đau họng thông thường, kháng sinh thường không làm giảm triệu chứng hay rút ngắn thời gian bệnh.
- Gây tác dụng phụ. CDC liệt kê phát ban, buồn nôn, tiêu chảy, nhiễm nấm, và nặng hơn là nhiễm khuẩn C. difficile gây tiêu chảy nặng, cùng các phản ứng dị ứng. CDC cho biết tác dụng phụ của kháng sinh là nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ em phải đi cấp cứu vì thuốc tại Mỹ.
- Gây kháng kháng sinh. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định việc dùng sai và lạm dụng thuốc kháng vi sinh vật đang thúc đẩy sự xuất hiện và lây lan của vi khuẩn kháng thuốc. WHO ước tính kháng kháng sinh do vi khuẩn liên quan đến hơn 4,7 triệu ca tử vong trên toàn cầu năm 2021.
- Che lấp bệnh thật. Tự điều trị có thể làm chậm việc đi khám khi bệnh cần được chẩn đoán đúng.
Quy định về kháng sinh ở Việt Nam thế nào?
Luật Dược (số 105/2016/QH13) định nghĩa thuốc kê đơn là thuốc khi cấp phát, bán lẻ và sử dụng phải có đơn thuốc, vì nếu dùng không đúng chỉ định của người kê đơn có thể nguy hiểm tới tính mạng, sức khoẻ.
Bộ Y tế khuyến cáo người dân chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, không dùng kháng sinh thừa và không chia sẻ thuốc cho người khác. Theo thông tin Bộ Y tế đăng trên báo Sức khỏe và Đời sống, Thông tư 26/2025/TT-BYT yêu cầu đơn thuốc ghi rõ liều mỗi lần, số lần mỗi ngày và thời gian dùng, đồng thời triển khai kê đơn điện tử để theo dõi việc kê và bán thuốc, trong đó có kháng sinh.
Bị cảm cúm, đau họng thì nên làm gì?
Những biện pháp sau giúp dễ chịu hơn trong lúc cơ thể tự hồi phục (theo NHS và CDC):
- Nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn đồ mềm, uống đồ ấm.
- Súc miệng bằng nước muối ấm.
- Ngậm viên ngậm họng cho trẻ từ 4 tuổi trở lên; dùng mật ong giảm ho cho trẻ từ 1 tuổi trở lên, không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi.
- Dùng thuốc giảm đau, hạ sốt không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen khi cần, đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.
- Hỏi dược sĩ để được tư vấn về thuốc giảm triệu chứng phù hợp, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính.
Nếu đã được bác sĩ kê kháng sinh, hãy dùng đúng như được kê, không tự ngừng giữa chừng khi chưa hỏi bác sĩ và không để dành thuốc thừa.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở, khó nuốt, không nuốt được nước bọt, chảy nhiều nước dãi hoặc thở rít: đi cấp cứu ngay.
- Sốt cao, rét run, hoặc có dấu hiệu mất nước.
- Đau họng kéo dài quá 7 ngày, hoặc triệu chứng nặng lên sau vài ngày.
- Có máu trong nước bọt hoặc đờm, phát ban, sưng đau khớp.
- Trẻ dưới 5 tuổi bị đau họng, người có hệ miễn dịch suy yếu, hoặc hay bị đau họng tái đi tái lại.
Câu hỏi thường gặp
Uống kháng sinh sớm có giúp cảm cúm không chuyển nặng không?
Không. Kháng sinh không tác động lên virus gây cảm cúm. Nếu có biến chứng do vi khuẩn, bác sĩ sẽ khám và quyết định có cần kháng sinh hay không.
Đờm xanh, nước mũi vàng có phải là nhiễm khuẩn cần kháng sinh không?
Màu đờm hay nước mũi không đủ để tự kết luận cần kháng sinh. Hãy đi khám nếu triệu chứng kéo dài, sốt cao hoặc nặng lên để bác sĩ đánh giá.
Còn kháng sinh thừa từ lần trước, có dùng được không?
Không nên. NHS và CDC khuyên không dùng kháng sinh còn thừa khi chưa có chỉ dẫn của nhân viên y tế, vì có thể sai thuốc, thiếu liều và gây tác dụng phụ.
Thấy đỡ rồi có được ngừng kháng sinh bác sĩ kê không?
Đừng tự ngừng. Hãy dùng đúng theo đơn và hỏi bác sĩ nếu muốn thay đổi. Liệu trình kháng sinh do bác sĩ quyết định dựa trên loại nhiễm khuẩn.
Viêm họng do liên cầu có tự khỏi không?
Viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A là trường hợp CDC cho biết cần điều trị bằng kháng sinh. Vì vậy, nếu nghi ngờ, hãy đi khám để được xét nghiệm và kê đơn phù hợp.
Nguồn tham khảo
- CDC (Hoa Kỳ). Antibiotic Use: About. www.cdc.gov/antibiotic-use/about/index.html
- CDC (Hoa Kỳ). About Sore Throat. www.cdc.gov/sore-throat/about/index.html
- NHS (Anh). Antibiotics. www.nhs.uk/medicines/antibiotics/
- NHS (Anh). Sore throat. www.nhs.uk/conditions/sore-throat/
- WHO. Antimicrobial resistance (fact sheet). www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance
- Quốc hội Việt Nam (bản đăng trên Dữ liệu Pháp luật). Luật Dược số 105/2016/QH13, Điều 2 (giải thích từ ngữ). dulieuphapluat.vn/van-ban/y-te-duoc/luat-duoc-2016-265575
- Báo Điện tử Chính phủ. Chỉ sử dụng thuốc kháng sinh khi được bác sĩ kê đơn. thanglong.chinhphu.vn/chi-su-dung-thuoc-khang-sinh-khi-duoc-bac-si-ke-
- Báo Sức khỏe và Đời sống (cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế). Bộ Y tế siết tình trạng bán thuốc không theo đơn, đặc biệt là kháng sinh. suckhoedoisong.vn/bo-y-te-siet-tinh-trang-ban-thuoc-khong-theo-don-dac
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.