PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Ciprofloxacin là kháng sinh nhóm fluoroquinolon, dùng cho một số nhiễm khuẩn tiết niệu, hô hấp, da, xương và tiêu hoá. Do nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng, kéo dài trên gân, cơ, thần kinh, các cơ quan quản lý dược khuyến cáo chỉ dùng khi kháng sinh thông thường khác không phù hợp. Không uống ciprofloxacin cùng sữa hay chế phẩm có canxi, sắt, kẽm, và báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng.
- Ciprofloxacin là kháng sinh phổ rộng nhóm fluoroquinolon, WHO xếp vào nhóm Watch.
- Thuốc chỉ nên dùng khi các kháng sinh thường được khuyến cáo khác không phù hợp, theo MHRA và EMA.
- Sữa, sữa chua, phô mai, đồ uống bổ sung canxi, viên sắt, kẽm làm giảm hấp thu; cần uống cách ít nhất 2 giờ.
- Ciprofloxacin tương tác với tizanidin, theophylin, warfarin, methotrexat, phenytoin, corticoid.
- Đau gân, tê bì tay chân, thay đổi tâm trạng khi đang dùng thuốc: ngừng thuốc và báo bác sĩ.
Ciprofloxacin là thuốc gì, dùng cho bệnh gì?
Ciprofloxacin là kháng sinh nhóm fluoroquinolon (quinolon), diệt vi khuẩn gây nhiễm khuẩn. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) mô tả đây là kháng sinh phổ rộng, dùng cho:
- Nhiễm khuẩn tiết niệu không biến chứng khi kháng sinh khác không phù hợp, và nhiễm khuẩn tiết niệu có biến chứng.
- Nhiễm khuẩn ngực, kể cả viêm phổi.
- Nhiễm khuẩn da và xương.
- Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Nhiễm khuẩn mà kháng sinh khác đã thất bại.
- Dự phòng viêm màng não cho người tiếp xúc gần với người bệnh.
Ciprofloxacin còn có dạng nhỏ mắt, nhỏ tai và dạng tiêm. Bài này nói về dạng uống. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp ciprofloxacin vào nhóm Watch trong bảng AWaRe 2023.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa ciprofloxacin (xem danh mục sản phẩm).
Vì sao ciprofloxacin chỉ dùng khi kháng sinh khác không phù hợp?
NHS cho biết viên và dung dịch uống ciprofloxacin chỉ được dùng khi không có kháng sinh khác phù hợp, vì nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng và lâu dài. Năm 2018, Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA) kết luận nhóm fluoroquinolon có thể gây tác dụng phụ kéo dài, gây tàn tật và có thể vĩnh viễn trên gân, cơ, khớp và hệ thần kinh. EMA khuyến cáo không dùng nhóm này cho nhiễm khuẩn có thể tự khỏi hoặc không nặng như viêm họng, không dùng để phòng tiêu chảy du lịch hay nhiễm khuẩn tiết niệu dưới tái phát.
Năm 2024, cơ quan quản lý thuốc Anh (MHRA) siết thêm: fluoroquinolon chỉ được kê khi vi khuẩn kháng với kháng sinh hàng đầu, khi người bệnh không dùng được, đã gặp tác dụng phụ phải ngừng, hoặc đã thất bại với kháng sinh hàng đầu.
Uống ciprofloxacin thế nào cho đúng?
- Liều và thời gian: theo chỉ định của bác sĩ. NHS cho biết thường dùng một đến hai tuần, có bệnh chỉ cần một ngày, có bệnh kéo dài tới 3 tháng.
- Sữa và canxi: không uống thuốc cùng sữa, sữa chua, phô mai hoặc đồ uống bổ sung canxi. NHS khuyên cách ít nhất 2 giờ. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) cho biết vẫn có thể uống thuốc trong bữa ăn có các món này, miễn là không uống thuốc chỉ với sữa.
- Sắt, canxi, kẽm dạng bổ sung: cách ciprofloxacin ít nhất 2 giờ (theo NHS).
- Thuốc kháng acid: NHS khuyên uống ciprofloxacin trước ít nhất 2 giờ hoặc sau ít nhất 4 giờ.
- Cà phê, trà, nước tăng lực: MedlinePlus khuyên hạn chế vì ciprofloxacin có thể làm tăng bồn chồn, mất ngủ, hồi hộp do caffein.
- Uống nhiều nước, nuốt nguyên viên, không nhai. Không đổi loại ciprofloxacin này sang loại khác (ví dụ viên thường và viên giải phóng kéo dài).
Ciprofloxacin tương tác với những thuốc nào?
NHS khuyên báo bác sĩ trước khi dùng nếu bạn đang dùng:
- Tizanidin (thuốc giãn cơ).
- Theophylin, aminophylin (thuốc hen).
- Warfarin (thuốc chống đông).
- Methotrexat, phenytoin.
- Corticoid như prednisolon: tăng nguy cơ viêm gân, đứt gân. EMA khuyên tránh dùng chung.
- Thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen, naproxen (theo MedlinePlus).
Ngoài ra, MedlinePlus lưu ý người có khoảng QT kéo dài, nhịp tim chậm hoặc không đều, kali hoặc magie máu thấp cần báo bác sĩ, vì ciprofloxacin có thể ảnh hưởng nhịp tim. Hãy mang toàn bộ thuốc, kể cả thực phẩm bổ sung, khi đi khám.
Tác dụng phụ của ciprofloxacin là gì?
Theo NHS, tác dụng phụ thường gặp (hơn 1 trên 100 người) là buồn nôn và tiêu chảy. Tác dụng phụ nghiêm trọng gặp ở dưới 1 trên 100 người, cần ngừng thuốc và gọi bác sĩ ngay khi có:
- Thay đổi tâm trạng, hành vi; lo âu, trầm cảm, hoảng loạn, lú lẫn, mất ngủ, giảm trí nhớ.
- Yếu cơ, đau hoặc sưng khớp, gân, thường bắt đầu ở cổ chân hoặc bắp chân, có thể xuất hiện trong 2 ngày đầu hoặc vài tháng sau khi ngừng thuốc.
- Đau, tê bì, châm chích, rát bỏng hoặc yếu tay chân.
- Ù tai, mất vị giác, nhìn đôi, thay đổi thị lực, khứu giác, thính lực.
- Tiêu chảy có máu hoặc nhầy.
- Tim đập nhanh hoặc không đều, khó thở đột ngột, phù chân.
Thuốc có thể làm da nhạy cảm với ánh nắng (MedlinePlus) và gây mệt, giảm tỉnh táo (NHS).
Ai không nên dùng hoặc cần thận trọng?
- Người từng có tác dụng phụ nghiêm trọng với ciprofloxacin hoặc fluoroquinolon khác.
- Người có bệnh gân, viêm khớp dạng thấp, hội chứng Marfan; người trên 60 tuổi, suy thận, ghép tạng có nguy cơ tổn thương gân cao hơn (theo EMA, MHRA).
- Người có phình động mạch chủ hoặc người nhà từng bị, tăng huyết áp chưa kiểm soát, bệnh van tim.
- Người có động kinh, tiền sử trầm cảm, lo âu hay bệnh tâm thần khác.
- Người đái tháo đường: thuốc có thể ảnh hưởng đường huyết.
- Phụ nữ mang thai: NHS cho biết viên và dung dịch uống thường không được khuyến cáo; bác sĩ thường chọn kháng sinh an toàn hơn. Cho con bú: MedlinePlus khuyên không cho con bú trong thời gian dùng và ít nhất 2 ngày sau liều cuối.
Khi nào cần đi khám ngay
- Đau, sưng gân hoặc khớp, nhất là cổ chân, bắp chân: ngừng thuốc và báo bác sĩ ngay.
- Có ý nghĩ tự làm hại bản thân: đi cấp cứu ngay.
- Đau đột ngột dữ dội ở bụng, ngực hoặc lưng, hoặc co giật: gọi cấp cứu.
- Sưng môi, lưỡi, họng, khó thở, phát ban lan nhanh: gọi cấp cứu.
- Tê bì, châm chích, yếu tay chân; thay đổi thị lực, thính lực.
- Tiêu chảy có máu hoặc nhầy, hoặc tiêu chảy nặng kéo dài trên 4 ngày.
Câu hỏi thường gặp
Ciprofloxacin có dùng cho viêm đường tiết niệu không?
Có thể, nhưng với nhiễm khuẩn tiết niệu không biến chứng, NHS cho biết chỉ dùng ciprofloxacin khi kháng sinh khác không phù hợp. EMA cũng khuyến cáo không dùng nhóm này để phòng nhiễm khuẩn tiết niệu dưới tái phát. Bác sĩ sẽ chọn thuốc dựa trên khám và xét nghiệm.
Uống ciprofloxacin có uống sữa được không?
Không uống thuốc cùng sữa hoặc chỉ với sữa. NHS khuyên cách ít nhất 2 giờ giữa thuốc và sữa, sữa chua, phô mai, đồ uống bổ sung canxi. Sau đó vẫn có thể dùng các món này trong bữa ăn bình thường.
Uống ciprofloxacin có uống rượu được không?
NHS cho biết có thể uống rượu khi dùng ciprofloxacin. Tuy nhiên thuốc có thể gây mệt, giảm tỉnh táo; nếu bị như vậy, không lái xe và nên tránh rượu.
Ciprofloxacin và levofloxacin khác nhau thế nào?
Cả hai cùng nhóm fluoroquinolon, cùng các cảnh báo về gân, thần kinh và tâm thần, và đều thuộc nhóm Watch của WHO. NHS cho biết các quinolon đều có thể dùng cho một số nhiễm khuẩn ngực, mắt và sinh dục. Chọn thuốc nào là việc của bác sĩ dựa trên bệnh và vi khuẩn cụ thể.
Trẻ em có dùng ciprofloxacin được không?
NHS cho biết phần lớn người lớn và trẻ từ 1 tuổi có thể dùng, nhưng tổn thương gân, khớp gặp ở trẻ em nhiều hơn. Chỉ dùng cho trẻ khi bác sĩ chỉ định, và báo ngay nếu trẻ đau, sưng khớp hoặc đi lại khó.
Nguồn tham khảo
- NHS (Anh). About ciprofloxacin. www.nhs.uk/medicines/ciprofloxacin/about-ciprofloxacin/
- NHS (Anh). Common questions about ciprofloxacin. www.nhs.uk/medicines/ciprofloxacin/common-questions-about-ciprofloxaci
- NHS (Anh). Side effects of ciprofloxacin. www.nhs.uk/medicines/ciprofloxacin/side-effects-of-ciprofloxacin/
- NHS (Anh). Taking or using ciprofloxacin with other medicines and herbal supplements. www.nhs.uk/medicines/ciprofloxacin/taking-or-using-ciprofloxacin-with-
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Ciprofloxacin. medlineplus.gov/druginfo/meds/a688016.html
- EMA (Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu). Quinolone- and fluoroquinolone-containing medicinal products - referral. www.ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/quinolone-fluoroquinolo
- MHRA, Drug Safety Update (Anh). Fluoroquinolone antibiotics: must now only be prescribed when other commonly recommended antibiotics are inappropriate. www.gov.uk/drug-safety-update/fluoroquinolone-antibiotics-must-now-onl
- WHO. AWaRe classification of antibiotics for evaluation and monitoring of use, 2023. www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.04
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.