PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Acetylcystein là thuốc tiêu nhầy, làm loãng đờm đặc để dễ khạc ra. Thuốc được dùng trong các bệnh hô hấp có nhiều đờm đặc như viêm phế quản, giãn phế quản, khí phế thũng. Không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi. Người bị hen cần thận trọng vì thuốc có thể gây co thắt phế quản. Không dùng cùng thuốc ức chế ho. Ho thông thường do cảm lạnh thường tự khỏi trong 3 đến 4 tuần.
- Acetylcystein thuộc nhóm thuốc tiêu nhầy, làm loãng đờm trong đường thở để dễ ho khạc ra.
- Chỉ định trong bệnh hô hấp có đờm đặc như viêm phế quản, khí phế thũng, giãn phế quản, xơ nang.
- Không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi vì nguy cơ ứ đờm, khó thở nặng hơn.
- Không dùng cùng thuốc ức chế ho; người bị hen hoặc từng loét dạ dày cần hỏi ý kiến trước.
- Ho kéo dài trên 3 tuần, ho ra máu hoặc khó thở cần đi khám, không tự dùng thuốc long đờm kéo dài.
Acetylcystein tác dụng như thế nào?
Acetylcystein thuộc nhóm thuốc tiêu nhầy (mucolytic). Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), thuốc làm loãng chất nhầy trong đường thở, giúp người bệnh dễ ho khạc đờm ra và làm thông thoáng đường thở.
Thuốc có nhiều dạng: viên sủi, gói bột pha uống, viên nang và dung dịch khí dung dùng trong bệnh viện. Ngoài ra, acetylcystein còn là thuốc giải độc khi quá liều paracetamol, dùng tại cơ sở y tế dưới sự theo dõi của bác sĩ.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa acetylcystein (xem danh mục sản phẩm).
Khi nào nên dùng acetylcystein?
Tờ thông tin sản phẩm acetylcystein 600 mg đăng ký tại Anh ghi chỉ định là thuốc tiêu nhầy trong các bệnh hô hấp như viêm phế quản, khí phế thũng, xơ nang (mucoviscidosis) và giãn phế quản. MedlinePlus cũng nêu acetylcystein dạng hít được dùng cùng các điều trị khác để giảm ứ đờm do dịch tiết đặc trong hen, khí phế thũng, viêm phế quản, xơ nang.
Điểm chung: thuốc có ích khi đờm đặc, khó khạc. Với ho thông thường do cảm lạnh, NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) cho biết ho thường tự khỏi trong 3 đến 4 tuần. Các thuốc ho, siro ho không làm hết ho mà chỉ có thể giúp ho ít hơn. Nghỉ ngơi và uống đủ nước là bước đầu tiên.
Acetylcystein chỉ làm loãng đờm, không diệt vi khuẩn hay virus, nên không thay thế điều trị nguyên nhân gây bệnh.
Vì sao không dùng acetylcystein cho trẻ dưới 2 tuổi?
Trẻ nhỏ chưa ho khạc đờm hiệu quả. Khi đờm bị làm loãng và tăng thể tích mà trẻ không tống ra được, đờm có thể ứ lại và làm khó thở nặng hơn.
Một khảo sát cảnh giác dược toàn quốc tại Pháp, đăng trên PLoS One năm 2011, ghi nhận 59 trẻ gặp phản ứng hô hấp nghịch thường khi dùng acetylcystein hoặc carbocystein. Tuổi trung vị là 5 tháng, 98% trẻ dưới 2 tuổi. Các phản ứng gồm tăng tiết đờm, nôn ra đờm, suy hô hấp nặng lên, khó thở, ho nặng hơn. Có 86% trẻ phải nhập viện hoặc kéo dài thời gian nằm viện.
Năm 2010, Pháp rút giấy phép dùng hai thuốc này cho trẻ dưới 2 tuổi, sau đó Ý cũng làm tương tự. Tờ thông tin sản phẩm tại Anh cũng ghi rõ không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi.
Ai cần thận trọng khi dùng acetylcystein?
| Đối tượng hoặc tình huống | Lưu ý |
|---|---|
| Người bị hen | Có thể co thắt phế quản, nhất là ở người hen. Báo bác sĩ trước khi dùng |
| Người từng loét dạ dày | Tờ thông tin sản phẩm khuyên thận trọng |
| Đang dùng thuốc ức chế ho | Không dùng chung, vì thuốc ức chế ho làm giảm phản xạ ho tống đờm |
| Đang uống kháng sinh | Tờ thông tin sản phẩm khuyên uống kháng sinh cách acetylcystein 2 giờ |
| Từng dị ứng acetylcystein | Không dùng |
| Mang thai, cho con bú | Hỏi bác sĩ trước khi dùng |
Luôn đọc tờ hướng dẫn sử dụng để biết liều và cách pha của từng dạng thuốc.
Acetylcystein có tác dụng phụ gì?
Theo tờ thông tin sản phẩm tại Anh, tác dụng phụ có thể gặp gồm đau đầu, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm miệng và đau bụng. MedlinePlus liệt kê thêm sổ mũi, kích ứng họng, buồn ngủ với dạng hít.
Thuốc có mùi lưu huỳnh nhẹ. Tờ thông tin sản phẩm cho biết mùi này là bình thường, không có nghĩa thuốc bị hỏng.
Cần ngừng thuốc và đi khám ngay nếu có tức ngực, thở khò khè, khó thở, khó nuốt hoặc ho ra máu, theo MedlinePlus.
Khi nào cần đi khám ngay
- Ho kéo dài trên 3 tuần.
- Ho ra máu, đau ngực, khó thở nặng: đi cấp cứu ngay.
- Thở khò khè, tức ngực hoặc khó thở hơn sau khi dùng thuốc.
- Trẻ dưới 2 tuổi ho có đờm, thở nhanh, rút lõm lồng ngực: đưa đi khám, không tự dùng thuốc long đờm.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân kèm ho, hoặc ho ở người suy giảm miễn dịch.
Câu hỏi thường gặp
Ho khan có nên uống acetylcystein không?
Acetylcystein dùng để làm loãng đờm đặc, nên không phù hợp với ho khan không có đờm. Ho khan kéo dài cần được khám để tìm nguyên nhân.
Uống acetylcystein có cần uống nhiều nước không?
Uống đủ nước là lời khuyên chung khi bị ho, cảm lạnh theo NHS. Hãy pha thuốc đúng lượng nước ghi trong tờ hướng dẫn sử dụng của từng dạng bào chế.
Có dùng acetylcystein cùng thuốc ho được không?
Không nên dùng cùng thuốc ức chế ho. Acetylcystein làm loãng đờm để ho khạc ra, còn thuốc ức chế ho làm giảm phản xạ ho, khiến đờm dễ ứ lại. Hãy hỏi dược sĩ trước khi phối hợp thuốc.
Viên sủi acetylcystein có mùi lạ có phải hỏng không?
Acetylcystein có mùi lưu huỳnh nhẹ, và theo tờ thông tin sản phẩm thì mùi này không cho thấy thuốc bị biến chất. Tuy vậy, viên bị chảy nước, đổi màu hoặc quá hạn thì không nên dùng.
Acetylcystein có giải độc gan không?
Acetylcystein là thuốc giải độc khi quá liều paracetamol, nhưng dùng tại bệnh viện với liều và cách dùng khác hẳn thuốc long đờm. Không tự uống acetylcystein để giải độc khi nghi quá liều; hãy đi cấp cứu ngay.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Acetylcysteine Oral Inhalation (Drug Information). medlineplus.gov/druginfo/meds/a615021.html
- electronic Medicines Compendium (emc), Anh. Acetylcysteine 600 mg effervescent tablets: Summary of Product Characteristics. www.medicines.org.uk/emc/product/8576/smpc
- PubMed Central, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Respiratory Paradoxical Adverse Drug Reactions Associated with Acetylcysteine and Carbocysteine Systemic Use in Paediatric Patients: A National Survey (PLoS One, 2011). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3144941/
- NHS (Anh). Cough. www.nhs.uk/conditions/cough/
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Acetaminophen overdose. medlineplus.gov/ency/article/002598.htm
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.