PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Acid alpha lipoic (acid thioctic) là chất chống oxy hoá được dùng cho bệnh thần kinh ngoại biên do đái tháo đường. Tổng quan Cochrane năm 2024 gồm 3 thử nghiệm với 816 người cho thấy sau 6 tháng, thuốc có thể ít hoặc không giảm triệu chứng so với giả dược. Nền tảng vẫn là kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và chăm sóc bàn chân hằng ngày.
- Theo NIDDK, có đến một nửa số người đái tháo đường bị bệnh thần kinh ngoại biên.
- Tổng quan Cochrane 2024 (3 thử nghiệm, 816 người) cho thấy acid alpha lipoic có thể ít hoặc không giảm triệu chứng sau 6 tháng.
- Chưa có nghiên cứu nào trả lời được thuốc có giúp giảm loét chân hay cắt cụt chi hay không.
- Acid alpha lipoic không làm giảm đường huyết, mỡ máu tốt hơn giả dược.
- Kiểm soát đường huyết và khám bàn chân ít nhất mỗi năm một lần là việc quan trọng nhất.
Acid alpha lipoic là gì?
Acid alpha lipoic, còn gọi là acid thioctic, là một chất chống oxy hoá có tự nhiên trong cơ thể. Vì giả thuyết stress oxy hoá góp phần làm tổn thương dây thần kinh ở người đái tháo đường, acid alpha lipoic được nghiên cứu và sử dụng rộng rãi cho bệnh thần kinh ngoại biên do đái tháo đường, ở cả dạng uống và dạng tiêm truyền.
Tổng quan Cochrane ghi nhận: thuốc được dùng rộng rãi nhưng chưa có sự đồng thuận về lợi ích và nguy cơ. Bài này tóm tắt bằng chứng hiện có. Phần về bệnh đái tháo đường nói chung bạn có thể đọc ở bài riêng trong chuyên mục.
Bệnh thần kinh ngoại biên do đái tháo đường biểu hiện thế nào?
Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hoá và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), có đến một nửa số người đái tháo đường bị bệnh thần kinh ngoại biên. Biểu hiện thường gặp ở bàn chân, cẳng chân, sau đó có thể ở tay:
- Nóng rát, kim châm, tê bì, đau hoặc yếu.
- Đau dữ dội dù chỉ chạm nhẹ.
- Giảm cảm giác nóng lạnh, dễ bị thương mà không biết.
- Triệu chứng thường nặng hơn về đêm.
Vì mất cảm giác, người bệnh dễ bị loét bàn chân, nhiễm trùng mà không phát hiện kịp.
Bằng chứng về acid alpha lipoic nói gì?
Tổng quan Cochrane năm 2024 chỉ chọn các thử nghiệm so sánh với giả dược và kéo dài ít nhất 6 tháng. Có 3 thử nghiệm với 816 người lớn bị đái tháo đường type 1 hoặc type 2 đạt tiêu chuẩn.
- Triệu chứng thần kinh sau 6 tháng: chênh lệch trung bình chỉ 0,16 điểm trên thang điểm triệu chứng, không đạt mức có ý nghĩa lâm sàng. Kết luận: thuốc có thể ít hoặc không có tác dụng (bằng chứng mức trung bình).
- Tỷ lệ ngưng thuốc vì tác dụng phụ không khác biệt đáng kể so với giả dược.
- Không có nghiên cứu nào đánh giá chất lượng cuộc sống hay biến chứng như loét, cắt cụt chi.
NCCIH tổng hợp thêm: một tổng quan năm 2022 thấy 3 trong 8 nghiên cứu ghi nhận cải thiện triệu chứng, 5 nghiên cứu không thấy; một tổng quan khác cùng năm cho rằng thuốc có thể giúp giảm đau. Vì tổng quan Cochrane chỉ xét các nghiên cứu từ 6 tháng trở lên, hiệu quả trong thời gian ngắn hơn chưa được đánh giá trong tổng quan này.
Tóm lại: bằng chứng hiện tại không mạnh. Bác sĩ có thể vẫn cân nhắc dùng cho từng người, nhưng người bệnh không nên kỳ vọng thuốc chữa khỏi tê bì.
Acid alpha lipoic có giúp hạ đường huyết không?
Không. Theo NCCIH, một tổng quan năm 2019 cho thấy acid alpha lipoic không tốt hơn giả dược trong việc giảm đường huyết, cholesterol hay triglycerid ở người đái tháo đường type 2. Vì vậy không dùng acid alpha lipoic thay cho thuốc điều trị đái tháo đường.
Tác dụng phụ được ghi nhận gồm nhức đầu, ợ nóng, buồn nôn, nôn. Hãy báo bác sĩ mọi thuốc và thực phẩm bổ sung bạn đang dùng.
Điều gì thực sự giúp bảo vệ dây thần kinh?
NIDDK nhấn mạnh các biện pháp sau:
- Kiểm soát đường huyết theo mục tiêu bác sĩ đặt ra, cùng với huyết áp và mỡ máu.
- Kiểm tra bàn chân mỗi ngày: tìm vết đỏ, phồng rộp, vết cắt, vết loét.
- Khám bàn chân kỹ ít nhất mỗi năm một lần để kiểm tra cảm giác ở bàn chân và cẳng chân.
- Điều trị đau nếu cần: bác sĩ có thể kê một số thuốc nhóm chống trầm cảm, chống co giật hoặc thuốc bôi tại chỗ. Các thuốc này đều cần đơn.
Acid alpha lipoic, nếu được kê, chỉ là một phần của kế hoạch điều trị, dùng theo chỉ định của bác sĩ. Pharbaco có sản xuất thuốc chứa acid alpha lipoic (xem danh mục sản phẩm).
Khi nào cần đi khám ngay
- Bàn chân có vết loét, vết thương lâu lành, sưng đỏ, chảy dịch.
- Tê bì, đau rát tăng nhanh hoặc lan rộng.
- Yếu chân, dễ vấp ngã, mất thăng bằng.
- Bàn chân đổi màu, lạnh hoặc biến dạng.
- Hạ đường huyết hoặc đường huyết dao động bất thường khi thay đổi thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Acid alpha lipoic và acid thioctic có khác nhau không?
Không. Đây là hai tên gọi của cùng một hoạt chất. Trên nhãn thuốc tại Việt Nam có thể gặp cả hai tên.
Uống acid alpha lipoic có hết tê chân không?
Không nên kỳ vọng như vậy. Tổng quan Cochrane 2024 cho thấy sau 6 tháng, thuốc có thể ít hoặc không làm giảm triệu chứng so với giả dược. Kiểm soát đường huyết và chăm sóc bàn chân vẫn là nền tảng.
Acid alpha lipoic có thay được thuốc tiểu đường không?
Không. Theo NCCIH, acid alpha lipoic không làm giảm đường huyết, cholesterol hay triglycerid tốt hơn giả dược. Hãy tiếp tục thuốc đái tháo đường theo đơn.
Dùng acid alpha lipoic có tác dụng phụ gì?
Các nghiên cứu ghi nhận thuốc nhìn chung an toàn, có thể gặp nhức đầu, ợ nóng, buồn nôn, nôn. Báo bác sĩ nếu có phản ứng bất thường, và báo cả các thuốc khác bạn đang dùng.
Bao lâu nên khám thần kinh bàn chân một lần?
Theo NIDDK, người đái tháo đường nên được khám kỹ cảm giác ở bàn chân và cẳng chân ít nhất mỗi năm một lần. Ngoài ra, hãy tự kiểm tra bàn chân mỗi ngày và báo bác sĩ ngay khi thấy vết thương, phồng rộp hay vùng da đổi màu.
Nguồn tham khảo
- Cochrane. Alpha-lipoic acid for diabetic peripheral neuropathy. cochrane.org/CD012967/NEUROMUSC_alpha-lipoic-acid-natural-antioxidant-
- NCCIH - National Institutes of Health. Diabetes and Dietary Supplements. www.nccih.nih.gov/health/diabetes-and-dietary-supplements
- NIDDK - National Institutes of Health. Peripheral Neuropathy. www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-prob
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.