PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Khi quên một liều, việc đầu tiên là xem mục cách dùng trong tờ hướng dẫn sử dụng. Nguyên tắc chung theo NHS: uống liều đã quên ngay khi nhớ ra, trừ khi đã gần đến giờ uống liều kế tiếp thì bỏ qua liều quên và uống tiếp như lịch cũ. Không bao giờ uống gấp đôi để bù. Một số thuốc như thuốc tránh thai, insulin, warfarin, thuốc chống động kinh cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Không uống gấp đôi liều để bù cho liều đã quên, trừ khi bác sĩ dặn.
- Với đa số thuốc, uống muộn dưới 2 giờ vẫn chấp nhận được (theo NHS SPS).
- Thuốc uống 1 đến 2 lần mỗi ngày: thường uống ngay khi nhớ, nếu liều kế tiếp chưa đến gần.
- Thuốc uống nhiều hơn 2 lần mỗi ngày: thường bỏ qua liều quên, chờ đến liều kế tiếp.
- Một số nhóm thuốc có hướng dẫn riêng, không áp dụng quy tắc chung.
Việc đầu tiên cần làm khi phát hiện quên thuốc là gì?
Hãy bình tĩnh và mở tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm hộp thuốc. Theo Dịch vụ Dược chuyên khoa của NHS (SPS), mục “cách dùng” trong tờ hướng dẫn thường có lời khuyên cụ thể cho trường hợp quên liều. Hướng dẫn riêng của từng thuốc luôn được ưu tiên hơn quy tắc chung.
Nếu tờ hướng dẫn không ghi rõ, hoặc bạn đã mất tờ hướng dẫn, hãy gọi hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ đã kê đơn. Khi hỏi, nên nói rõ: tên thuốc, hàm lượng, bạn thường uống mấy lần một ngày, và liều bị quên lẽ ra phải uống lúc mấy giờ.
Quy tắc chung khi quên một liều là gì?
NHS SPS đưa ra các nguyên tắc tham khảo cho đa số thuốc:
| Tình huống | Thường nên làm |
|---|---|
| Muộn chưa tới 2 giờ | Với đa số thuốc, có thể uống luôn liều đó. |
| Muộn hơn 2 giờ, thuốc uống 1 hoặc 2 lần mỗi ngày | Uống liều quên ngay khi nhớ ra, miễn là liều kế tiếp không đến trong vài giờ tới. Sau đó uống tiếp đúng giờ cũ. |
| Muộn hơn 2 giờ, thuốc uống nhiều hơn 2 lần mỗi ngày | Bỏ qua liều đã quên, chờ đến liều kế tiếp rồi uống như bình thường. |
| Đã gần đến giờ liều kế tiếp | Bỏ qua liều quên. Không gộp hai liều. |
Đây là quy tắc chung để tham khảo. Mỗi thuốc có thể có ngưỡng thời gian khác. Ví dụ, MedlinePlus hướng dẫn với viên ciprofloxacin thông thường: nếu còn từ 6 giờ trở lên mới đến liều kế tiếp thì uống liều quên ngay, nếu còn ít hơn 6 giờ thì bỏ qua.
Vì sao không được uống gấp đôi để bù?
Uống hai liều cùng lúc hoặc quá sát nhau làm lượng thuốc trong máu tăng cao hơn mức dự kiến. Theo NHS SPS, uống các liều quá gần nhau có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, còn uống sai giờ có thể làm thuốc kém hiệu quả. Với những thuốc có khoảng an toàn hẹp, việc gấp đôi liều có thể gây hại.
MedlinePlus và NHS đều ghi rõ trong hướng dẫn cho từng thuốc: không dùng liều gấp đôi để bù cho liều đã quên. Chỉ làm khác đi khi chính bác sĩ kê đơn hướng dẫn.
Những thuốc nào không nên tự áp dụng quy tắc chung?
NHS SPS liệt kê một số nhóm thuốc mà khi quên liều nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, thay vì tự xử lý theo quy tắc chung:
- Thuốc chống động kinh.
- Thuốc tránh thai dạng uống.
- Thuốc điều trị bệnh Parkinson.
- Insulin.
- Methotrexate dùng mỗi tuần một lần.
- Warfarin.
- Thuốc ức chế miễn dịch và thuốc điều trị ung thư.
Với các thuốc này, việc quên liều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc an toàn. Ví dụ, quên thuốc tránh thai có thể làm giảm hiệu quả tránh thai, còn tự ý bù insulin có thể gây hạ đường huyết. Hãy hỏi trước khi hành động.
Quên liều kháng sinh thì xử lý thế nào?
Theo NHS, nếu quên một liều kháng sinh, hãy uống ngay khi nhớ ra rồi tiếp tục lịch như bình thường. Nếu đã gần đến giờ liều kế tiếp, bỏ qua liều đã quên và uống tiếp theo lịch. Không uống gấp đôi.
Điều quan trọng là vẫn dùng đủ liệu trình bác sĩ đã kê. Nếu bạn quên nhiều liều hoặc quên cả ngày, hãy báo bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn, vì có thể cần điều chỉnh.
Làm sao để ít quên thuốc hơn?
- Gắn giờ uống thuốc với một thói quen cố định trong ngày, ví dụ sau khi đánh răng buổi sáng, nếu thuốc cho phép.
- Đặt báo thức trên điện thoại cho từng liều.
- Dùng hộp chia thuốc theo ngày trong tuần để dễ nhìn thấy liều nào đã uống.
- Ghi lại giờ uống vào sổ hoặc ứng dụng ghi chú, nhất là khi dùng nhiều thuốc cùng lúc.
- Khi đi xa, mang đủ thuốc và tờ hướng dẫn sử dụng.
- Nếu lịch uống quá phức tạp, hãy hỏi bác sĩ xem có thể đơn giản hóa hay không.
Khi nào cần đi khám ngay
- Quên liều insulin, thuốc chống động kinh, thuốc chống đông, thuốc tránh thai, thuốc ung thư hoặc thuốc ức chế miễn dịch.
- Lỡ uống gấp đôi liều hoặc uống nhầm liều và thấy chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, khó thở hay bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
- Quên thuốc nhiều ngày liên tiếp.
- Triệu chứng bệnh quay lại hoặc nặng lên sau khi quên thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Quên uống thuốc buổi sáng, đến trưa mới nhớ thì có uống bù không?
Nếu thuốc uống 1 lần mỗi ngày, thường có thể uống ngay khi nhớ ra, miễn là chưa gần đến liều ngày hôm sau. Nếu thuốc uống nhiều lần trong ngày, hãy xem liều kế tiếp còn cách bao lâu. Luôn kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng trước.
Uống thuốc muộn 1 tiếng có sao không?
Với đa số thuốc, NHS SPS cho rằng uống muộn đến 2 giờ vẫn chấp nhận được. Tuy vậy, một số thuốc cần đúng giờ hơn, như insulin hoặc thuốc điều trị Parkinson. Nếu không chắc, hãy hỏi dược sĩ.
Lỡ uống hai liều cùng lúc thì làm gì?
Không uống thêm liều nào nữa cho đến lịch kế tiếp, và đọc tờ hướng dẫn mục quá liều. Liên hệ dược sĩ hoặc bác sĩ để được tư vấn. Nếu có dấu hiệu bất thường như khó thở, lơ mơ, nôn nhiều, hãy đến cơ sở y tế ngay.
Quên một viên thuốc tránh thai có nguy hiểm không?
Quên thuốc tránh thai có thể làm giảm hiệu quả tránh thai, và cách xử lý tùy loại thuốc và số viên quên. Đây là nhóm thuốc NHS SPS khuyên hỏi hướng dẫn riêng. Hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn và hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
Trẻ nôn ngay sau khi uống thuốc có cần uống lại không?
Mỗi thuốc có hướng dẫn khác nhau, nên không tự cho trẻ uống lại. Hãy đọc tờ hướng dẫn sử dụng và gọi hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ. Nếu trẻ nôn nhiều, lả hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đi khám.
Nguồn tham khảo
- NHS Specialist Pharmacy Service (SPS). What should people do if they miss a dose of their medicine?. www.sps.nhs.uk/articles/what-should-people-do-if-they-miss-a-dose-of-t
- NHS (Anh). Antibiotics. www.nhs.uk/medicines/antibiotics/
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Ciprofloxacin. medlineplus.gov/druginfo/meds/a688016.html
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Amoxicillin. medlineplus.gov/druginfo/meds/a685001.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.