PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Acid ursodeoxycholic (UDCA, ursodiol) là acid mật dùng theo đơn để làm tan sỏi mật cholesterol nhỏ ở người không thể hoặc không muốn phẫu thuật, phòng sỏi khi giảm cân rất nhanh và điều trị viêm đường mật nguyên phát. Thuốc phải dùng nhiều tháng, sỏi có thể không tan hết và có thể tái phát. UDCA không phải thuốc "bổ gan" dùng chung.
- Acid ursodeoxycholic giảm lượng cholesterol trong mật, giúp làm tan sỏi mật cholesterol.
- Thuốc chỉ hiệu quả với sỏi cholesterol nhỏ; sỏi sắc tố thường cần phẫu thuật.
- Làm tan sỏi có thể mất đến 2 năm, và sỏi có thể tái phát trong vòng 5 năm.
- Với viêm đường mật nguyên phát, thuốc không chữa khỏi nhưng làm chậm tổn thương gan.
- Tránh dùng cùng thuốc kháng acid chứa nhôm; cần xét nghiệm máu định kỳ.
Acid ursodeoxycholic là gì, tác dụng thế nào?
Acid ursodeoxycholic, viết tắt UDCA, còn gọi là ursodiol, là một acid mật. Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), thuốc tác dụng bằng cách giảm sản xuất cholesterol và làm tan cholesterol trong mật, nhờ đó ngăn sỏi hình thành hoặc làm tan sỏi cholesterol. Ở bệnh viêm đường mật nguyên phát, thuốc giúp giảm các acid mật gây hại cho gan.
Để dễ hình dung: acid mật do gan tạo ra và đổ vào ruột qua đường mật, giúp tiêu hoá chất béo. Khi mật chứa quá nhiều cholesterol so với khả năng hoà tan, cholesterol có thể kết tinh dần thành sỏi. UDCA tác động vào chính khâu này.
UDCA là thuốc kê đơn. Liều và thời gian dùng theo chỉ định của bác sĩ.
UDCA được chỉ định trong những trường hợp nào?
MedlinePlus liệt kê ba nhóm chỉ định:
- Làm tan sỏi mật ở người không muốn hoặc không thể phẫu thuật.
- Phòng ngừa sỏi mật ở người thừa cân đang giảm cân rất nhanh, vì giảm cân nhanh làm tăng nguy cơ tạo sỏi.
- Điều trị viêm đường mật nguyên phát (primary biliary cholangitis, PBC), một bệnh gan tự miễn làm tổn thương dần các ống mật nhỏ trong gan.
Các nguồn chính thống được dẫn trong bài không xếp UDCA vào nhóm thuốc "bổ gan" hay "hạ men gan" dùng chung cho mọi người. Nếu bạn có men gan cao hoặc gan nhiễm mỡ, cần đi khám để tìm nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.
Uống UDCA có làm tan được sỏi mật không?
Có thể, nhưng chỉ trong những trường hợp phù hợp. Theo NIDDK (Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hoá và Bệnh thận Hoa Kỳ):
- Điều trị thông thường của sỏi mật có triệu chứng là phẫu thuật cắt túi mật. Thuốc chỉ dùng trong những tình huống đặc biệt, ví dụ người có bệnh nặng không phẫu thuật được.
- Thuốc tác dụng rõ nhất với sỏi cholesterol nhỏ. Sỏi sắc tố thường cần phẫu thuật.
- Có thể cần nhiều tháng đến nhiều năm để làm tan hết sỏi.
MedlinePlus cho biết việc làm tan sỏi có thể mất đến 2 năm, sỏi có thể không tan hết, và ngay cả khi đã tan, sỏi có thể xuất hiện lại trong vòng 5 năm. Vì vậy, quyết định dùng thuốc hay phẫu thuật cần bác sĩ tiêu hoá đánh giá cụ thể.
Với viêm đường mật nguyên phát, UDCA giúp gì?
Theo NIDDK, UDCA không chữa khỏi viêm đường mật nguyên phát nhưng có thể làm chậm tiến triển tổn thương gan. Những người đáp ứng sớm với thuốc có thể sống lâu hơn mà không cần ghép gan.
Nếu không đáp ứng, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc khác như acid obeticholic. NIDDK lưu ý thuốc này có thể cải thiện xét nghiệm máu nhưng có thể làm triệu chứng nặng hơn, và người đã xơ gan không nên dùng. Đây là bệnh cần theo dõi lâu dài với bác sĩ chuyên khoa gan mật.
Dùng UDCA cần lưu ý gì về tác dụng phụ và tương tác?
- Kiên trì: thuốc phải dùng nhiều tháng mới có tác dụng. Không tự ngưng khi chưa hỏi bác sĩ.
- Thuốc kháng acid chứa nhôm: MedlinePlus khuyên không dùng cùng.
- Xét nghiệm định kỳ: bác sĩ sẽ cho xét nghiệm máu để theo dõi chức năng gan.
- Báo bác sĩ nếu đang mang thai, có tắc ống mật hoặc đã từng phẫu thuật đường tiêu hoá.
- Tác dụng phụ có thể gặp: chóng mặt, nhức đầu. Phát ban, nổi mề đay, ngứa, sưng mặt, môi, họng là dấu hiệu dị ứng, cần gọi bác sĩ ngay.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa acid ursodeoxycholic (xem danh mục sản phẩm).
Khi nào cần đi khám ngay
- Đau bụng vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị dữ dội, kéo dài nhiều giờ.
- Đau bụng kèm sốt, rét run.
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.
- Ngứa toàn thân kéo dài, mệt mỏi không rõ lý do.
- Phát ban, sưng mặt, khó thở khi đang dùng thuốc.
Câu hỏi thường gặp
UDCA có phải thuốc bổ gan, hạ men gan không?
Không nên dùng UDCA như thuốc bổ gan. Các chỉ định chính là sỏi mật cholesterol trong trường hợp chọn lọc, phòng sỏi khi giảm cân nhanh và viêm đường mật nguyên phát. Men gan cao cần được bác sĩ tìm nguyên nhân.
Uống UDCA bao lâu thì tan sỏi?
Thường cần nhiều tháng, có khi đến 2 năm, và không phải sỏi nào cũng tan. Thuốc chỉ phù hợp với sỏi cholesterol nhỏ. Bác sĩ sẽ cho siêu âm kiểm tra định kỳ để đánh giá.
Sỏi tan rồi có tái phát không?
Có thể. MedlinePlus cho biết sỏi có thể xuất hiện lại trong vòng 5 năm, và NIDDK lưu ý một số người phải điều trị rất lâu dài. Hãy tái khám theo hẹn.
Có cần ngưng UDCA khi thấy hết đau?
Không tự ngưng. Hết đau không có nghĩa là sỏi đã tan hay bệnh gan đã ổn. Hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi.
Uống thuốc dạ dày cùng UDCA được không?
Tránh dùng cùng thuốc kháng acid chứa nhôm vì có thể làm giảm tác dụng của UDCA. Hãy cho bác sĩ, dược sĩ biết mọi thuốc bạn đang dùng.
Người đang giảm cân nhanh có cần uống UDCA để phòng sỏi không?
MedlinePlus nêu UDCA có thể dùng để phòng sỏi mật ở người thừa cân đang giảm cân rất nhanh. Tuy vậy, không phải ai giảm cân cũng cần dùng thuốc. Hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi việc giảm cân của bạn để được đánh giá nguy cơ.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus - NIH. Ursodiol. medlineplus.gov/druginfo/meds/a699047.html
- NIDDK - National Institutes of Health. Treatment for Gallstones. www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/gallstones/tre
- NIDDK - National Institutes of Health. Treatment for Primary Biliary Cholangitis. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/primary-biliary-cho
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.