PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Albendazol là thuốc trị giun, có tác dụng với giun đũa, giun tóc, giun móc và giun kim. Ở vùng có tỉ lệ nhiễm giun cao, WHO khuyến cáo tẩy giun định kỳ 1 hoặc 2 lần mỗi năm cho trẻ từ 12 tháng tuổi, trẻ đi học, trẻ gái vị thành niên và phụ nữ tuổi sinh đẻ không mang thai. Không tẩy giun trong 3 tháng đầu thai kỳ. Liều dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Giun truyền qua đất lây qua trứng giun trong phân làm ô nhiễm đất, nước, rau sống; giun móc còn chui qua da chân trần.
- WHO coi albendazol và mebendazol là thuốc an toàn cho trẻ trên 12 tháng tuổi khi dùng đúng liều.
- Tác dụng phụ khi tẩy giun thường nhẹ và thoáng qua, như đau bụng, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt.
- Thuốc diệt giun nhưng không diệt trứng giun kim, nên phải giữ vệ sinh để tránh tái nhiễm.
- Phụ nữ mang thai 3 tháng đầu không dùng; phụ nữ có thể có thai nên hỏi ý kiến trước khi dùng.
Albendazol là thuốc gì, trị loại giun nào?
Albendazol là thuốc trị giun sán thuộc nhóm benzimidazol, có tác dụng diệt giun. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) cho biết albendazol được dùng cho giun đũa, giun móc, giun tóc, giun kim, sán lá và một số ký sinh trùng khác. Ở liều cao, dài ngày, thuốc còn dùng cho một số bệnh sán nặng tại bệnh viện.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp albendazol và mebendazol là hai thuốc khuyến cáo để kiểm soát giun truyền qua đất, gồm giun đũa, giun tóc và giun móc. Lưu ý: giun lươn (Strongyloides) không nhạy với albendazol, cần thuốc khác.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa albendazol (xem danh mục sản phẩm). Sản phẩm này là thuốc kê đơn nên bài không nêu liều; liều dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Vì sao cần tẩy giun?
Theo WHO, nhiễm giun truyền qua đất là một trong những bệnh nhiễm phổ biến nhất thế giới, ước tính khoảng 1,5 tỷ người, tương đương 24% dân số. Giun lây qua trứng có trong phân người. Ở nơi vệ sinh kém, trứng làm ô nhiễm đất và người bị nhiễm khi:
- Ăn rau không được rửa sạch, nấu chín hoặc gọt vỏ cẩn thận.
- Uống nước bị ô nhiễm.
- Trẻ chơi đất rồi đưa tay vào miệng mà không rửa tay.
- Đi chân trần trên đất có ấu trùng giun móc (ấu trùng chui qua da).
Giun gây mất sắt, đạm và giảm hấp thu dinh dưỡng; giun móc gây mất máu kéo dài ở ruột, dẫn tới thiếu máu. Người nhiễm ít giun thường không có triệu chứng; nhiễm nặng có thể gây tiêu chảy, đau bụng, suy dinh dưỡng, mệt mỏi, chậm phát triển ở trẻ, và rất nặng có thể gây tắc ruột.
Trẻ em từ mấy tuổi được tẩy giun, bao lâu một lần?
Hướng dẫn năm 2017 của WHO về tẩy giun định kỳ khuyến cáo tẩy giun cho trẻ nhỏ từ 12 đến 23 tháng tuổi, trẻ trước tuổi đi học và trẻ đi học sống ở vùng có tỉ lệ nhiễm giun truyền qua đất ở trẻ từ 20% trở lên:
- Mỗi năm 1 lần ở vùng có tỉ lệ nhiễm từ 20%.
- Mỗi năm 2 lần ở vùng có tỉ lệ nhiễm trên 50%.
Theo WHO, albendazol và mebendazol được coi là an toàn cho trẻ trên 12 tháng tuổi khi dùng đúng liều. Liều cho trẻ dưới 24 tháng khác với trẻ lớn, vì vậy cần làm theo chỉ định của nhân viên y tế. MedlinePlus cho biết với trẻ nhỏ hoặc người không nuốt được viên, có thể nghiền hoặc nhai viên rồi uống với nước; dạng hỗn dịch hoặc bột pha sẵn cũng là lựa chọn cho trẻ.
Với trẻ dưới 12 tháng tuổi, không tự cho uống thuốc tẩy giun. Hãy đưa trẻ đi khám nếu nghi nhiễm giun.
Người lớn và phụ nữ mang thai có cần tẩy giun không?
WHO xác định các nhóm người lớn có nguy cơ cần tẩy giun định kỳ ở vùng lưu hành gồm: trẻ gái vị thành niên, phụ nữ tuổi sinh đẻ (kể cả phụ nữ mang thai 3 tháng giữa và 3 tháng cuối, phụ nữ cho con bú) và người lao động có nguy cơ cao như hái chè, thợ mỏ. Người lớn ngoài các nhóm này nên được bác sĩ tư vấn dựa trên triệu chứng, nơi sống và nguy cơ phơi nhiễm.
Về thai kỳ, WHO cho biết dữ liệu hạn chế từ các trường hợp vô tình dùng thuốc trong 3 tháng đầu chưa thấy tăng nguy cơ dị tật. Tuy vậy, vì còn chưa chắc chắn, không dùng thuốc tẩy giun trong 3 tháng đầu thai kỳ. Nhãn thuốc albendazol được FDA (Hoa Kỳ) phê duyệt cảnh báo thuốc có thể gây hại cho thai khi dùng liều điều trị dài ngày. MedlinePlus khuyên không để có thai trong thời gian dùng và 3 ngày sau liều cuối. Phụ nữ có thể đang mang thai nên báo bác sĩ trước khi dùng.
Albendazol có tác dụng phụ gì, ai cần thận trọng?
Trong hướng dẫn năm 2017, WHO tổng hợp các thử nghiệm với hơn 6.500 lượt dùng albendazol và mebendazol để tẩy giun: không ghi nhận tác dụng phụ nặng. Các tác dụng phụ đều nhẹ, thoáng qua dưới 48 giờ; hay gặp nhất là đau hoặc khó chịu vùng thượng vị, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt.
Khi dùng liều cao, dài ngày cho bệnh sán, nhãn thuốc FDA cảnh báo nguy cơ suy tuỷ xương và tăng men gan, nên bác sĩ sẽ xét nghiệm máu định kỳ. MedlinePlus khuyên báo bác sĩ nếu bạn:
- Có bệnh gan.
- Dị ứng với albendazol hoặc mebendazol.
- Đang dùng cimetidin; nhãn FDA còn lưu ý theophylin.
- Đang mang thai, có thể có thai hoặc đang cho con bú.
Vì sao uống thuốc rồi vẫn bị giun kim lại?
Giun kim rất hay gặp ở trẻ và lây dễ. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) giải thích thuốc diệt được giun nhưng không diệt được trứng. Trứng ở vùng hậu môn gây ngứa, dính vào tay khi gãi rồi lây ra đồ dùng, thức ăn, và sống được tới 2 tuần ngoài cơ thể. NHS khuyên điều trị cùng lúc cho mọi người trong nhà từ 2 tuổi, và giữ vệ sinh trong 2 tuần nếu dùng thuốc (6 tuần nếu không dùng thuốc):
- Rửa tay, cọ móng tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã; cắt ngắn móng tay.
- Tắm mỗi sáng; mặc quần lót khi ngủ và thay mỗi sáng.
- Giặt nóng đồ ngủ, ga, khăn vài ngày sau điều trị; không dùng chung khăn; không cắn móng tay, mút tay.
Để phòng giun truyền qua đất, WHO nhấn mạnh rửa tay, ăn rau đã rửa sạch hoặc nấu chín, dùng nước sạch, nhà vệ sinh hợp vệ sinh và đi giày dép.
Khi nào cần đi khám ngay
- Trẻ dưới 12 tháng tuổi nghi nhiễm giun, hoặc phụ nữ mang thai, cho con bú cần tẩy giun.
- Đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, bí trung đại tiện: có thể tắc ruột, cần đi cấp cứu.
- Da xanh xao, mệt nhiều, khó thở khi gắng sức: có thể thiếu máu.
- Trẻ chậm lớn, sụt cân, tiêu chảy kéo dài.
- Sau khi dùng thuốc bị sốt, đau họng, chảy máu hoặc bầm tím bất thường, vàng da, phát ban.
- Ngứa hậu môn kéo dài dù đã điều trị và giữ vệ sinh đúng cách.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên tẩy giun một lần?
Ở vùng có tỉ lệ nhiễm giun cao, WHO khuyến cáo tẩy giun định kỳ 1 lần mỗi năm cho trẻ, và 2 lần mỗi năm nếu tỉ lệ nhiễm trên 50%. Người không thuộc nhóm nguy cơ nên hỏi bác sĩ, dược sĩ dựa trên triệu chứng và nơi sống.
Trẻ 1 tuổi có tẩy giun bằng albendazol được không?
WHO coi albendazol là an toàn cho trẻ trên 12 tháng tuổi khi dùng đúng liều, và trẻ dưới 24 tháng dùng liều khác trẻ lớn. Hãy để bác sĩ chỉ định liều và dạng thuốc phù hợp với trẻ, không tự chia liều từ thuốc của người lớn.
Bà bầu có tẩy giun được không?
Không dùng thuốc tẩy giun trong 3 tháng đầu thai kỳ. Ở vùng có nhiều giun móc và thiếu máu nặng, WHO khuyến cáo có thể tẩy giun cho phụ nữ mang thai sau 3 tháng đầu. Việc này cần bác sĩ quyết định.
Cả nhà có cần tẩy giun cùng lúc không?
Với giun kim, NHS khuyên điều trị cùng lúc cho mọi người trong nhà từ 2 tuổi trở lên, kể cả người không có triệu chứng, vì giun kim lây rất dễ trong gia đình. Kèm theo đó là giữ vệ sinh ít nhất 2 tuần để tránh tái nhiễm.
Nguồn tham khảo
- WHO. Soil-transmitted helminth infections (fact sheet). www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/soil-transmitted-helminth-inf
- WHO. Guideline: preventive chemotherapy to control soil-transmitted helminth infections in at-risk population groups (2017). www.who.int/publications/i/item/9789241550116
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Albendazole. medlineplus.gov/druginfo/meds/a610019.html
- DailyMed, NIH / FDA Hoa Kỳ. Albendazole tablets - nhãn thuốc. dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=6c48fd89-cb40-477c-8a
- NHS (Anh). Threadworms. www.nhs.uk/conditions/threadworms/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.