PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Acid tranexamic là thuốc chống tiêu fibrin: thuốc giữ cho cục máu đông không bị phá vỡ quá sớm, nhờ đó giảm chảy máu. Thuốc được dùng cho kinh nguyệt ra nhiều, chảy máu cam, chảy máu sau phẫu thuật, và trong bệnh viện để điều trị băng huyết sau sinh. Người từng bị huyết khối, có bệnh thận hoặc động kinh phải báo bác sĩ. Thuốc kê đơn, dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Acid tranexamic ngăn cục máu đông bị phá vỡ, giúp cầm máu (theo NHS).
- Thuốc được dùng cho rong kinh, chảy máu cam, phù mạch di truyền và chảy máu sau phẫu thuật.
- WHO khuyến cáo tiêm acid tranexamic càng sớm càng tốt, trong vòng 3 giờ sau sinh, khi sản phụ bị băng huyết.
- Người từng có huyết khối tĩnh mạch sâu, tắc mạch phổi, bệnh thận, động kinh cần báo bác sĩ trước khi dùng.
- Thuốc không thay thế việc tìm nguyên nhân chảy máu; chảy máu bất thường cần được khám.
Acid tranexamic tác dụng như thế nào?
Khi bị chảy máu, cơ thể tạo cục máu đông để bịt chỗ tổn thương. Song song đó, cơ thể cũng có cơ chế làm tan cục máu đông. Acid tranexamic thuộc nhóm thuốc chống tiêu fibrin. Theo NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), thuốc hoạt động bằng cách ngăn cục máu đông bị phá vỡ, nhờ đó giảm chảy máu. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) mô tả thuốc giúp cải thiện quá trình đông máu.
Thuốc có dạng viên uống, dung dịch súc miệng và dạng tiêm dùng trong bệnh viện. Acid tranexamic là thuốc kê đơn, liều và số ngày dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa acid tranexamic (xem danh mục sản phẩm).
Acid tranexamic được dùng khi nào?
Theo NHS và MedlinePlus, các trường hợp thường dùng gồm:
- Kinh nguyệt ra nhiều (rong kinh, cường kinh): thuốc chỉ dùng trong những ngày ra máu nhiều của chu kỳ, theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Chảy máu cam tái diễn.
- Chảy máu sau phẫu thuật, ví dụ sau một số thủ thuật, phẫu thuật.
- Phù mạch di truyền, một bệnh hiếm gây sưng da và niêm mạc từng đợt.
Trong bệnh viện, acid tranexamic dạng tiêm còn được dùng trong cấp cứu chảy máu, như băng huyết sau sinh (xem mục dưới).
Thuốc chỉ giúp giảm chảy máu. Nó không chữa nguyên nhân như u xơ tử cung, rối loạn nội tiết hay tổn thương mạch máu. NHS lưu ý người có kinh nguyệt không đều cần được bác sĩ kiểm tra nguyên nhân trước để chọn điều trị phù hợp.
WHO khuyến cáo gì về acid tranexamic trong băng huyết sau sinh?
Băng huyết sau sinh là nguyên nhân tử vong mẹ quan trọng. Năm 2017, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành khuyến cáo về acid tranexamic trong điều trị băng huyết sau sinh, thay cho khuyến cáo năm 2012.
Một bài tổng quan đăng trên Best Practice and Research Clinical Obstetrics and Gynaecology (2019) tóm tắt cơ sở của khuyến cáo này, chủ yếu từ thử nghiệm WOMAN:
| Thời điểm dùng thuốc | Tác động lên tử vong do chảy máu |
|---|---|
| Chung cho mọi thời điểm | Giảm có ý nghĩa (nguy cơ tương đối 0,81), không tăng biến cố huyết khối |
| Trong vòng 3 giờ sau sinh | Hiệu quả rõ nhất (nguy cơ tương đối 0,69) |
| Sau 3 giờ | Không thấy giảm tử vong do chảy máu |
Vì vậy WHO khuyến cáo dùng acid tranexamic đường tĩnh mạch càng sớm càng tốt, trong vòng 3 giờ sau sinh, cùng với các biện pháp chăm sóc chuẩn. Đây là điều trị tại cơ sở y tế, do nhân viên y tế thực hiện.
Ai cần thận trọng hoặc không nên dùng?
NHS khuyên báo bác sĩ trước khi dùng nếu bạn:
- Từng dị ứng với acid tranexamic hoặc thuốc khác.
- Từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc tắc mạch phổi.
- Từng bị rối loạn đông máu, tình trạng hiếm khi nhiều cục máu đông nhỏ hình thành rồi gây chảy máu bất thường.
- Bị động kinh.
- Có bệnh thận.
- Đang mang thai hoặc dự định có thai.
- Có kinh nguyệt không đều.
MedlinePlus cho biết người từng bị cục máu đông, có bệnh lý đông máu hoặc được cảnh báo có nguy cơ huyết khối thường sẽ được bác sĩ khuyên không dùng thuốc này. Hãy báo bác sĩ tất cả thuốc đang dùng.
Acid tranexamic có tác dụng phụ gì?
Theo NHS, viên uống và dung dịch súc miệng acid tranexamic không có tác dụng phụ thường gặp. Tác dụng phụ nghiêm trọng hiếm, xảy ra ở dưới 1 trên 1.000 người.
Điều cần cảnh giác nhất là dấu hiệu cục máu đông:
- Một bên chân hoặc tay đau, sưng, đỏ, nóng: có thể là huyết khối tĩnh mạch.
- Khó thở đột ngột, đau ngực dữ dội như dao đâm, ho hoặc ho ra máu: có thể là tắc mạch phổi.
Nếu có các dấu hiệu này, gọi cấp cứu 115 ngay. MedlinePlus cũng khuyên đi cấp cứu khi khó thở, khó nuốt, đau ngực hoặc chân đau, sưng, nóng đỏ.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở đột ngột, đau ngực, ho ra máu: gọi cấp cứu 115.
- Một bên chân hoặc tay đau, sưng, đỏ, nóng khi đang dùng thuốc.
- Chảy máu không giảm hoặc nặng hơn dù đang dùng thuốc.
- Chảy máu bất thường không rõ nguyên nhân: nôn ra máu, đi ngoài ra máu, ra máu âm đạo ngoài kỳ kinh hoặc sau mãn kinh.
- Kinh nguyệt ra nhiều kèm mệt, chóng mặt, da xanh xao.
Câu hỏi thường gặp
Acid tranexamic có cầm được mọi loại chảy máu không?
Không. Thuốc giúp giảm chảy máu trong một số tình huống như rong kinh, chảy máu cam, sau phẫu thuật. Chảy máu nặng hoặc không rõ nguyên nhân cần được khám và xử trí tại cơ sở y tế, không tự uống thuốc cầm máu.
Rong kinh có tự mua acid tranexamic uống được không?
Không nên. Đây là thuốc kê đơn, và rong kinh có thể do nhiều nguyên nhân cần được bác sĩ kiểm tra. NHS khuyên người có kinh nguyệt không đều cần được khám để chọn điều trị phù hợp.
Acid tranexamic có gây đông máu, tắc mạch không?
Thuốc giữ cục máu đông không bị tan sớm nên có thể liên quan đến huyết khối ở người có nguy cơ. NHS cho biết tác dụng phụ nghiêm trọng hiếm gặp, nhưng người từng bị huyết khối phải báo bác sĩ trước khi dùng.
Bà bầu có dùng acid tranexamic được không?
NHS khuyên báo bác sĩ nếu đang mang thai hoặc dự định có thai trước khi dùng. Trong băng huyết sau sinh, thuốc được dùng tại bệnh viện theo khuyến cáo của WHO.
Chảy máu cam có cần uống acid tranexamic không?
Chảy máu cam thường được sơ cứu tại chỗ trước. Thuốc chỉ được bác sĩ cân nhắc khi chảy máu cam tái diễn hoặc khó cầm. Chảy máu cam kéo dài cần đi khám.
Nguồn tham khảo
- NHS (Anh). Tranexamic acid. www.nhs.uk/medicines/tranexamic-acid/
- NHS (Anh). Who can and cannot take tranexamic acid. www.nhs.uk/medicines/tranexamic-acid/who-can-and-cannot-take-tranexami
- NHS (Anh). Side effects of tranexamic acid. www.nhs.uk/medicines/tranexamic-acid/side-effects-of-tranexamic-acid/
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Tranexamic Acid (Drug Information). medlineplus.gov/druginfo/meds/a612021.html
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). WHO recommendation on tranexamic acid for the treatment of postpartum haemorrhage (2017). www.who.int/publications/i/item/9789241550154
- PubMed Central, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Tranexamic acid for post-partum haemorrhage: What, who and when (Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol, 2019). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6891248/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.