PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Chỉ bẻ, nghiền hoặc nhai viên thuốc khi tờ hướng dẫn sử dụng cho phép hoặc dược sĩ xác nhận. Tuyệt đối không nghiền, nhai viên giải phóng kéo dài (thường ghi SR, XL, LA, MR) vì toàn bộ thuốc có thể giải phóng cùng lúc gây quá liều, và không nghiền viên bao tan trong ruột vì thuốc có thể bị acid dạ dày phá huỷ. Người khó nuốt nên hỏi bác sĩ về dạng thuốc nước thay thế.
- Viên giải phóng kéo dài bị nghiền hoặc nhai sẽ mất cơ chế giải phóng chậm, toàn bộ thuốc vào cơ thể cùng lúc, có nguy cơ ngộ độc.
- Viên bao tan trong ruột bị nghiền sẽ mất lớp bảo vệ, thuốc có thể bị acid dạ dày phá huỷ hoặc gây kích ứng dạ dày.
- Chỉ bẻ viên khi nhãn thuốc cho phép, thường là viên có vạch khía, và nên dùng dụng cụ cắt viên.
- Không bẻ sẵn cả hộp thuốc để dành; bẻ viên nào dùng viên đó.
- Người khó nuốt nên hỏi bác sĩ, dược sĩ về dạng thuốc thay thế như siro, hỗn dịch.
Vì sao không phải viên thuốc nào cũng bẻ hay nghiền được?
Mỗi viên thuốc được thiết kế để giải phóng dược chất ở đúng nơi, đúng tốc độ. Khi bạn bẻ, nghiền hoặc nhai, bạn có thể phá vỡ thiết kế đó. Cơ quan Dịch vụ Dược chuyên khoa thuộc Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (SPS, NHS) chỉ ra hai nhóm rủi ro chính:
- Thuốc vào cơ thể quá nhanh, gây nồng độ trong máu cao và nguy cơ độc tính.
- Thuốc mất tác dụng, do bị acid dạ dày phá huỷ khi mất lớp bao bảo vệ.
Ngoài ra, nghiền thuốc còn có thể làm người chăm sóc hít hoặc tiếp xúc với bột thuốc, và làm thuốc có vị rất đắng khó uống.
Những loại viên tuyệt đối không được nghiền hoặc nhai
| Loại viên | Dấu hiệu nhận biết | Vì sao không được nghiền, nhai |
|---|---|---|
| Viên giải phóng kéo dài, giải phóng biến đổi | Tên hoặc nhãn có các chữ như MR, SR, XL, LA hoặc ghi giải phóng kéo dài, tác dụng kéo dài | Theo SPS, khi nghiền, toàn bộ thuốc được giải phóng cùng lúc, nồng độ trong máu tăng cao và có nguy cơ độc tính. |
| Viên bao tan trong ruột, viên kháng acid dạ dày | Nhãn ghi bao tan trong ruột, EC hoặc GR | Lớp bao giúp thuốc không bị acid dạ dày phá huỷ hoặc bảo vệ dạ dày. Nghiền làm mất lớp bảo vệ, thuốc có thể không còn tác dụng. |
| Thuốc điều trị ung thư, thuốc có thể gây hại cho thai nhi | Theo tờ hướng dẫn hoặc theo dặn dò của bác sĩ | SPS khuyên tránh nghiền vì người chăm sóc có thể bị phơi nhiễm. Nguy cơ cũng tăng với một số kháng sinh, thuốc ức chế miễn dịch và hormon. |
Một số viên giải phóng kéo dài được làm từ các hạt nhỏ và có thể phân tán trong nước, nhưng các hạt đó không được nghiền hay nhai. Chỉ làm vậy khi tờ hướng dẫn hoặc dược sĩ cho phép.
Khi nào được bẻ đôi viên thuốc?
Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), nếu một viên thuốc được phép bẻ, thông tin này sẽ có trong nhãn thuốc và viên thường có vạch khía để chỉ chỗ bẻ. Nếu nhãn không nói viên có thể bẻ, nghĩa là chưa có đánh giá cho thấy hai nửa viên có khối lượng, hàm lượng bằng nhau và tác dụng như viên nguyên.
Những điều FDA khuyên khi bẻ viên:
- Chỉ bẻ khi có sự hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Phần lớn thuốc giải phóng kéo dài, có kiểm soát hoặc định giờ không được thiết kế để bẻ.
- Dụng cụ cắt viên thường phù hợp hơn dùng tay hoặc dao.
- Không bẻ sẵn cả hộp rồi cất để dành; hãy dùng hết hai nửa của một viên trước khi bẻ viên tiếp theo, vì nửa viên dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và độ ẩm.
- Khi đổi sang thuốc của nhà sản xuất khác, kiểm tra lại xem viên mới có được bẻ không, vì cùng một hoạt chất có thể được bào chế khác nhau.
SPS cũng lưu ý không nên cắt viên bao tan trong ruột, viên tan trong miệng, viên nang, thuốc điều trị ung thư và thuốc có khoảng điều trị hẹp.
Viên nang có được mở ra không?
Tuỳ loại. Theo SPS, nhiều viên nang giải phóng kéo dài thực chất là các hạt nhỏ được đóng trong vỏ nang. Những viên này đôi khi có thể mở ra và trộn hạt với một lượng nhỏ thức ăn mềm, nhưng các hạt bên trong tuyệt đối không được nhai hay nghiền.
Một số viên nang khác chứa thuốc có vị khó chịu, gây kích ứng hoặc cần lớp vỏ để bảo vệ thuốc. Vì vậy, chỉ mở viên nang khi tờ hướng dẫn sử dụng cho phép hoặc dược sĩ đã xác nhận.
Người khó nuốt, trẻ nhỏ nên làm gì?
- Hỏi về dạng thuốc khác. SPS cho biết nhiều người có thể được chuyển sang dạng lỏng như siro, hỗn dịch nếu có sẵn.
- Hỏi trước khi nghiền. Nếu được phép, tài liệu Medicines for Children (Anh) hướng dẫn nghiền viên và trộn với một lượng nhỏ thức ăn mềm như sữa chua, không trộn vào cả bữa ăn hay bình sữa để tránh trẻ ăn không hết và bị thiếu liều.
- Tập kỹ thuật nuốt. SPS gợi ý một số dụng cụ hỗ trợ nuốt viên và video hướng dẫn kỹ thuật nuốt có thể giúp người gặp khó khăn nhẹ.
- Nhờ nhà thuốc hỗ trợ. Một số nơi có thể chia sẵn viên cho người không tự dùng dụng cụ cắt viên được, sau khi dược sĩ đánh giá.
Khi nào cần đi khám ngay
- Lỡ nghiền hoặc nhai viên giải phóng kéo dài và thấy bất kỳ triệu chứng bất thường nào: liên hệ cơ sở y tế ngay, mang theo vỏ thuốc.
- Người bệnh không thể nuốt được thuốc đang được kê: báo bác sĩ để đổi dạng thuốc, không tự bỏ thuốc.
- Trẻ thường xuyên nôn trớ, không uống hết được thuốc: hỏi bác sĩ để điều chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết viên thuốc của tôi có được bẻ hay không?
Đọc phần cách dùng trên tờ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi dược sĩ. Theo FDA, viên được phép bẻ sẽ có thông tin này trên nhãn và thường có vạch khía chỉ chỗ bẻ. Nếu nhãn không ghi, đừng tự bẻ.
Viên thuốc to quá, tôi nhai cho dễ nuốt có sao không?
Có thể nguy hiểm nếu đó là viên giải phóng kéo dài hoặc viên bao tan trong ruột. Hãy hỏi dược sĩ xem viên có được nhai không, hoặc có dạng thuốc nhỏ hơn hay dạng nước không.
Có thể hoà thuốc nghiền vào sữa cho trẻ uống không?
Chỉ khi viên thuốc được phép nghiền. Nên trộn với một lượng nhỏ thức ăn mềm để trẻ dùng hết, không pha vào cả bình sữa vì trẻ bú không hết sẽ bị thiếu liều.
Bẻ sẵn thuốc cho cả tuần để tiện có được không?
FDA khuyên không bẻ sẵn cả lượng thuốc để dành. Nửa viên dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và độ ẩm, nên hãy dùng hết hai nửa của một viên trước khi bẻ viên tiếp theo.
Nguồn tham khảo
- FDA (Hoa Kỳ). Tablet Splitting. www.fda.gov/drugs/buying-using-medicine-safely/tablet-splitting
- Specialist Pharmacy Service (SPS), NHS England. Checking if tablets can be crushed or capsules opened. sps.nhs.uk/articles/checking-if-tablets-can-be-crushed-or-capsules-ope
- Specialist Pharmacy Service (SPS), NHS England. Swallowing difficulties: supporting adherence. sps.nhs.uk/articles/swallowing-difficulties-supporting-adherence/
- Medicines for Children (RCPCH, NPPG, WellChild - Anh). How to give medicines: tablets. www.medicinesforchildren.org.uk/advice-guides/giving-medicines/how-to-
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.