PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Trước khi dùng thuốc, hãy kiểm tra trên nhãn: tên và hàm lượng hoạt chất, dạng bào chế, số đăng ký, số lô, hạn dùng, điều kiện bảo quản và ký hiệu Rx của thuốc kê đơn. Trong tờ hướng dẫn sử dụng, đọc kỹ liều dùng, chống chỉ định, cảnh báo, tương tác và tác dụng không mong muốn. FDA khuyên đọc nhãn mỗi lần dùng, vì sản phẩm có thể thay đổi thành phần.
- Theo Thông tư 01/2018/TT-BYT, nhãn ngoài của thuốc phải có tên thuốc, thành phần, hàm lượng, số đăng ký, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng, điều kiện bảo quản.
- Thuốc kê đơn phải có ký hiệu Rx ở góc trên bên trái tên thuốc và dòng chữ “Thuốc kê đơn”.
- Nếu hạn dùng chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính đến ngày cuối cùng của tháng đó.
- Đọc tên hoạt chất, không chỉ tên thương mại, để tránh dùng trùng thuốc.
- Mục chống chỉ định và cảnh báo là phần cần đọc kỹ nhất.
Trên vỏ hộp thuốc có những thông tin gì?
Tại Việt Nam, việc ghi nhãn thuốc được quy định tại Thông tư 01/2018/TT-BYT của Bộ Y tế (đã được sửa đổi, bổ sung). Theo đó, nhãn bao bì ngoài của thuốc cần có các nội dung chính:
- Tên thuốc, dạng bào chế (viên nén, viên nang, siro, thuốc mỡ...).
- Thành phần và hàm lượng hoặc nồng độ hoạt chất.
- Quy cách đóng gói.
- Chỉ định, cách dùng, chống chỉ định (có thể ghi “xem trong tờ hướng dẫn sử dụng”).
- Số đăng ký hoặc số giấy phép nhập khẩu.
- Số lô sản xuất, ngày sản xuất, hạn dùng.
- Điều kiện bảo quản, tiêu chuẩn chất lượng.
- Tên, địa chỉ cơ sở sản xuất; với thuốc nhập khẩu có thêm tên, địa chỉ cơ sở nhập khẩu; xuất xứ.
- Các dòng khuyến cáo “Để xa tầm tay trẻ em” và “Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng”.
Làm sao biết thuốc là thuốc kê đơn hay không kê đơn?
Theo Thông tư 01/2018/TT-BYT, thuốc kê đơn phải ghi ký hiệu Rx ở góc trên bên trái của tên thuốc và dòng chữ “Thuốc kê đơn” trên nhãn. Thấy chữ Rx nghĩa là thuốc chỉ được dùng khi có đơn của bác sĩ.
Thuốc không có ký hiệu này là thuốc không kê đơn, có thể mua tự do tại nhà thuốc, nhưng vẫn cần đọc kỹ hướng dẫn và dùng đúng liều. Xem thêm bài về sự khác nhau giữa thuốc kê đơn và không kê đơn trong cùng chuyên mục.
Đọc hạn dùng, số lô và ngày sản xuất thế nào?
- Hạn dùng: theo Luật Dược 2016, đây là thời gian sử dụng được ấn định cho thuốc, sau thời hạn này thuốc không được phép sử dụng.
- Thông tư 01/2018/TT-BYT quy định ngày, tháng, năm được ghi bằng chữ số, ngăn cách bằng dấu gạch chéo, dấu chấm hoặc dấu gạch ngang. Trường hợp nhãn chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính là ngày cuối cùng của tháng đó.
- Số lô giúp truy xuất nguồn gốc. Khi có thông báo thu hồi thuốc, cơ quan quản lý thường nêu rõ số lô bị ảnh hưởng, vì vậy nên giữ vỏ hộp đến khi dùng hết thuốc.
- Hạn dùng in trên hộp chỉ áp dụng khi thuốc chưa mở và được bảo quản đúng. Một số thuốc có hạn dùng ngắn hơn sau khi mở nắp hoặc sau khi pha.
Tờ hướng dẫn sử dụng gồm những mục nào?
Theo Thông tư 01/2018/TT-BYT, tờ hướng dẫn sử dụng thuốc cần có các mục như:
| Mục | Vì sao cần đọc |
|---|---|
| Thành phần, dạng bào chế | Biết mình đang dùng hoạt chất gì, hàm lượng bao nhiêu |
| Chỉ định | Thuốc dùng cho bệnh hoặc triệu chứng nào |
| Liều dùng, cách dùng | Uống bao nhiêu, mấy lần, trước hay sau ăn |
| Chống chỉ định | Những ai không được dùng |
| Cảnh báo và thận trọng | Các tình huống cần cẩn thận, bệnh nền cần lưu ý |
| Sử dụng khi có thai, cho con bú | Mức độ an toàn với mẹ và bé |
| Ảnh hưởng khi lái xe, vận hành máy | Thuốc có gây buồn ngủ, chóng mặt không |
| Tương tác thuốc | Thuốc, thức ăn, đồ uống cần tránh dùng cùng |
| Tác dụng không mong muốn | Phản ứng có thể gặp và khi nào cần đi khám |
| Quá liều và cách xử trí | Biết phải làm gì khi lỡ dùng quá liều |
| Điều kiện bảo quản | Nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng phù hợp |
Cần chú ý gì để tránh dùng trùng thuốc?
FDA khuyên người dùng đọc nhãn mỗi lần mua và dùng thuốc, vì nhà sản xuất có thể thay đổi công thức, liều hoặc cảnh báo. FDA cũng lưu ý các sản phẩm cùng một dòng thương hiệu không có nghĩa là có cùng thành phần hay cùng công dụng.
Vì vậy, hãy đọc tên hoạt chất, không chỉ đọc tên thương mại. Ví dụ, nhiều thuốc cảm, thuốc giảm đau phối hợp cùng chứa paracetamol. Nếu dùng hai sản phẩm cùng lúc mà không để ý, bạn có thể vượt quá liều tối đa trong ngày. Khi dùng nhiều thuốc, hãy đưa toàn bộ vỏ hộp cho dược sĩ kiểm tra.
Đọc tờ hướng dẫn rồi vẫn chưa hiểu thì làm gì?
- Hỏi dược sĩ tại nhà thuốc. Đây là người có chuyên môn để giải thích cách dùng.
- Với thuốc kê đơn, làm theo chỉ dẫn của bác sĩ trên đơn. Nếu đơn và tờ hướng dẫn có điểm khác nhau, hãy hỏi lại bác sĩ.
- Không vứt tờ hướng dẫn sử dụng cho đến khi dùng hết thuốc.
- Nếu tờ hướng dẫn bị mất hoặc chữ quá nhỏ, có thể nhờ dược sĩ hoặc liên hệ nhà sản xuất qua thông tin trên vỏ hộp.
Khi nào cần đi khám ngay
- Gặp tác dụng không mong muốn được tờ hướng dẫn liệt kê là cần ngừng thuốc hoặc đi khám.
- Phát ban, sưng mặt, khó thở sau khi dùng thuốc: cần đi cấp cứu ngay.
- Lỡ dùng quá liều ghi trong tờ hướng dẫn, kể cả khi chưa thấy triệu chứng.
- Thuộc nhóm chống chỉ định hoặc thận trọng (có thai, cho con bú, bệnh gan thận) nhưng đã lỡ dùng thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Chữ Rx trên hộp thuốc nghĩa là gì?
Rx là ký hiệu thuốc kê đơn. Theo quy định ghi nhãn của Bộ Y tế, thuốc kê đơn phải có ký hiệu Rx ở góc trên bên trái tên thuốc và dòng chữ “Thuốc kê đơn”. Thuốc này chỉ nên dùng khi có đơn của bác sĩ.
Hạn dùng ghi 08/2027 thì dùng được đến ngày nào?
Khi nhãn chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính đến ngày cuối cùng của tháng đó, tức hết ngày 31/08/2027. Điều này chỉ đúng khi thuốc chưa mở và được bảo quản đúng điều kiện.
NSX, HSD, SĐK, Số lô là viết tắt của gì?
NSX là ngày sản xuất, HSD là hạn sử dụng (hạn dùng), SĐK là số đăng ký, số lô là mã lô sản xuất. Số đăng ký giúp bạn tra cứu thuốc trên cơ sở dữ liệu của Cục Quản lý Dược.
Tờ hướng dẫn ghi nhiều tác dụng phụ quá, có nên lo không?
Tờ hướng dẫn liệt kê các tác dụng có thể gặp, không có nghĩa là ai cũng gặp. Hãy chú ý các dấu hiệu được ghi là cần ngừng thuốc hoặc đi khám. Nếu lo lắng, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.
Thuốc nhập khẩu có nhãn tiếng nước ngoài thì sao?
Theo Thông tư 01/2018/TT-BYT, nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng phải được ghi bằng tiếng Việt; thuốc nhập khẩu có thể dùng nhãn phụ ghi đầy đủ nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt. Nếu thuốc chỉ có chữ nước ngoài, hãy hỏi kỹ nguồn gốc và tra số đăng ký trước khi dùng.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (văn bản trên CaseLaw.vn). Thông tư 01/2018/TT-BYT quy định ghi nhãn thuốc, nguyên liệu làm thuốc và tờ hướng dẫn sử dụng thuốc. caselaw.vn/van-ban-phap-luat/303397-thong-tu-01-2018-tt-byt-ve-quy-din
- Quốc hội (văn bản trên LuatVietnam). Luật Dược số 105/2016/QH13. luatvietnam.vn/y-te/luat-105-2016-qh13-quoc-hoi-104849-d1.html
- FDA Hoa Kỳ. OTC Drug Facts Label. www.fda.gov/drugs/information-consumers-and-patients-drugs/otc-drug-fa
- FDA Hoa Kỳ. Over-the-Counter Medicines: What's Right for You?. www.fda.gov/drugs/understanding-over-counter-medicines/over-counter-me
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.