PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Phần lớn người khỏe mạnh bị cúm mùa tự khỏi nhờ nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt. Thuốc kháng virus cúm là thuốc kê đơn, dành cho người có nguy cơ biến chứng cao hoặc bệnh nặng, tác dụng rõ nhất khi bắt đầu trong 2 ngày đầu. Kháng sinh không chữa được cúm. Vắc xin cúm nên tiêm hằng năm, ưu tiên phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh mạn tính.
- Cúm mùa do virus gây ra, khởi phát đột ngột với sốt, ho khan, đau đầu, đau mỏi người.
- Thuốc kháng virus cúm cần bác sĩ chỉ định và hiệu quả nhất khi dùng trong 48 giờ đầu.
- Kháng sinh không có tác dụng với virus cúm, chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm vi khuẩn.
- Vắc xin cúm cần tiêm nhắc mỗi năm vì miễn dịch giảm dần và virus thay đổi.
- Khó thở, đau ngực, lú lẫn, sốt hoặc ho đỡ rồi nặng lại là dấu hiệu cần đi khám ngay.
Cúm mùa khác cảm lạnh thông thường thế nào?
Cúm mùa là nhiễm virus cúm cấp tính ở đường hô hấp. Theo WHO, thế giới có khoảng 1 tỷ ca cúm mùa mỗi năm, trong đó 3 đến 5 triệu ca bệnh nặng, và cúm gây ra từ 290.000 đến 650.000 ca tử vong do bệnh hô hấp mỗi năm.
Triệu chứng thường xuất hiện khoảng 2 ngày sau khi nhiễm (dao động 1 đến 4 ngày) và đến đột ngột:
- Sốt hoặc ớn lạnh, đau đầu.
- Ho khan, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi.
- Đau mỏi cơ, đau khớp, mệt nhiều, chán ăn, khó ngủ.
- Trẻ em có thể nôn, tiêu chảy.
CDC lưu ý không phải ai bị cúm cũng sốt. Theo CDC, cảm lạnh thường đến từ từ, nhẹ hơn và hay gây sổ mũi, nghẹt mũi hơn cúm; cảm lạnh hiếm khi gây biến chứng nặng, còn cúm có thể dẫn tới viêm phổi. Muốn biết chắc có phải cúm hay không cần xét nghiệm theo chỉ định của nhân viên y tế.
Bị cúm có tự khỏi không, chăm sóc tại nhà thế nào?
NHS cho biết cúm thường tự khỏi. Với người khỏe mạnh, chăm sóc tại nhà gồm:
- Nghỉ ngơi, ngủ đủ, giữ ấm.
- Uống nhiều nước để tránh mất nước, nhất là khi sốt cao.
- Hạ sốt, giảm đau bằng paracetamol hoặc ibuprofen theo tờ hướng dẫn sử dụng. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi (theo NHS).
- Ở nhà, đeo khẩu trang, che miệng khi ho, rửa tay thường xuyên để không lây cho người khác. Theo NHS, người bệnh dễ lây nhất trong 5 ngày đầu.
Lưu ý ở Việt Nam: khi đang có dịch sốt xuất huyết mà sốt chưa rõ nguyên nhân, nên dùng paracetamol và đi khám, vì Bộ Y tế khuyến cáo không dùng ibuprofen, aspirin trong sốt xuất huyết.
Kiểm tra thành phần thuốc cảm đa thành phần trước khi uống thêm paracetamol, tránh dùng trùng gây quá liều.
Khi nào cần thuốc kháng virus cúm?
Thuốc kháng virus cúm (ví dụ oseltamivir) là thuốc kê đơn. CDC và WHO khuyến cáo điều trị kháng virus càng sớm càng tốt cho:
- Người bị cúm hoặc nghi cúm có nguy cơ biến chứng cao: phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người hen phế quản hoặc bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh tim, người suy giảm miễn dịch.
- Người bệnh nặng, phải nhập viện, hoặc diễn biến xấu dù chưa cần nhập viện.
Theo CDC, thuốc có lợi nhất khi bắt đầu trong vòng 2 ngày kể từ khi khởi bệnh, giúp giảm triệu chứng và rút ngắn thời gian ốm khoảng 1 ngày. Lợi ích này khá khiêm tốn với người khỏe mạnh, nên thuốc không phải lựa chọn mặc định cho mọi ca cúm nhẹ.
Bộ Y tế nhắc người dân không tự ý mua và dùng thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của cán bộ y tế. Liều và thời gian dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Có cần uống kháng sinh khi bị cúm không?
Không. CDC và NHS đều khẳng định kháng sinh không chữa được cúm vì cúm do virus. Uống kháng sinh không giúp hạ sốt nhanh hơn, không rút ngắn bệnh, lại có thể gây dị ứng, rối loạn tiêu hóa và làm vi khuẩn kháng thuốc.
Kháng sinh chỉ cần khi bác sĩ xác định có bội nhiễm vi khuẩn, ví dụ viêm phổi do vi khuẩn sau cúm. Dấu hiệu cần đi khám là sốt hoặc ho đã đỡ rồi lại nặng lên, hoặc khó thở.
Ai nên tiêm vắc xin cúm và tiêm khi nào?
WHO khuyến cáo tiêm vắc xin cúm hằng năm, ưu tiên các nhóm:
- Phụ nữ có thai.
- Trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi.
- Người trên 65 tuổi.
- Người có bệnh mạn tính (tim mạch, hô hấp, đái tháo đường...).
- Nhân viên y tế.
CDC khuyến cáo rộng hơn: mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên nên tiêm mỗi mùa cúm, trừ một số trường hợp hiếm. Một số điểm cần biết:
- Miễn dịch sau tiêm giảm dần theo thời gian và thành phần vắc xin được cập nhật theo chủng lưu hành, nên phải tiêm nhắc mỗi năm.
- Cơ thể cần khoảng 2 tuần sau tiêm để tạo kháng thể bảo vệ (theo CDC), vì vậy nên tiêm trước khi mùa cúm lên cao.
- Một số trẻ cần 2 liều trong lần tiêm đầu tiên, cách nhau ít nhất 4 tuần.
- Trẻ dưới 6 tháng không tiêm được; người từng có phản ứng nặng với vắc xin cúm cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Phòng lây cúm trong gia đình thế nào?
Virus cúm lây qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi và qua tay chạm vào bề mặt nhiễm virus. Các biện pháp được Bộ Y tế và WHO khuyến cáo:
- Che miệng, mũi khi ho, hắt hơi; rửa tay bằng xà phòng thường xuyên.
- Đeo khẩu trang ở nơi đông người, trên phương tiện công cộng.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người đang bị cúm, nhất là khi trong nhà có người già, trẻ nhỏ, phụ nữ có thai.
- Mở cửa cho phòng thông thoáng, đón ánh sáng tự nhiên.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở, thở nhanh, đau hoặc tức ngực kéo dài.
- Lú lẫn, chóng mặt kéo dài, khó đánh thức, co giật.
- Không đi tiểu hoặc dấu hiệu mất nước (trẻ không tiểu 8 giờ, khô miệng, khóc không có nước mắt).
- Sốt hoặc ho đã đỡ rồi lại nặng lên.
- Trẻ dưới 12 tuần tuổi bị sốt; trẻ thở rút lõm lồng ngực, môi tím.
- Người từ 65 tuổi, phụ nữ có thai, người có bệnh mạn tính bị cúm, hoặc triệu chứng không đỡ sau 7 ngày.
Câu hỏi thường gặp
Bị cúm có nên tự mua oseltamivir uống không?
Không nên. Đây là thuốc kê đơn và Bộ Y tế khuyến cáo không tự ý mua, dùng thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên nhóm nguy cơ, mức độ bệnh và thời điểm khởi phát.
Đã quá 48 giờ thì uống thuốc kháng virus còn tác dụng không?
Theo CDC, thuốc hiệu quả nhất khi bắt đầu trong 2 ngày đầu. Với người bệnh nặng hoặc nhập viện, bác sĩ vẫn có thể chỉ định dù đã muộn hơn. Quyết định này cần bác sĩ đánh giá.
Năm ngoái đã tiêm vắc xin cúm, năm nay có cần tiêm lại không?
Có. WHO khuyến cáo tiêm hằng năm vì miễn dịch giảm dần và vắc xin được điều chỉnh theo chủng virus lưu hành mỗi mùa.
Phụ nữ mang thai có tiêm vắc xin cúm được không?
Phụ nữ có thai là nhóm WHO ưu tiên tiêm vắc xin cúm vì có nguy cơ bệnh nặng hơn. Hãy trao đổi với bác sĩ sản khoa hoặc cơ sở tiêm chủng về thời điểm và loại vắc xin phù hợp.
Bị cúm bao lâu thì hết lây?
NHS cho biết người bệnh dễ lây nhất trong 5 ngày đầu sau khi nhiễm. Trong thời gian có triệu chứng nên ở nhà, đeo khẩu trang và rửa tay để bảo vệ người xung quanh.
Nguồn tham khảo
- WHO. Influenza (seasonal) - Fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
- CDC. Treating Flu with Antiviral Drugs. www.cdc.gov/flu/treatment/antiviral-drugs.html
- CDC. Signs and Symptoms of Flu. www.cdc.gov/flu/signs-symptoms/index.html
- CDC. Cold Versus Flu. www.cdc.gov/flu/about/coldflu.html
- CDC. Who Needs a Flu Vaccine. www.cdc.gov/flu/vaccines/vaccinations.html
- NHS. Flu. www.nhs.uk/conditions/flu/
- Bộ Y tế (bản tóm tắt của ngành y tế Hải Phòng). Cập nhật chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết Dengue theo Quyết định 2760/QĐ-BYT ngày 04/7/2023. cdn.haiphong.gov.vn/gov-hpg/SiteFolders/Root/6458/tintuc/2024/6/cap-nh
- Sở Y tế Lạng Sơn. Công văn 4346/SYT-NVYD về tăng cường phòng chống bệnh cúm mùa (thực hiện Công văn 1648/PB-BTN của Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế). soyt.langson.gov.vn/upload/105380/20251120/VV_tang_cuong_phong_chong_b
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.