PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Cảm lạnh và cúm đều do virus nhưng khác nhau ở mức độ. Cúm thường đến đột ngột trong vài giờ, kèm sốt, đau mình mẩy, đau đầu và mệt lả. Cảm lạnh đến từ từ, chủ yếu ở mũi họng: sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, đau họng nhẹ. Cả hai không cần kháng sinh. Người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc khó thở nên đi khám sớm.
- Cúm khởi phát đột ngột, sốt và đau mình rõ; cảm lạnh đến từ từ, nặng ở mũi họng.
- Cả hai do virus nên kháng sinh không có tác dụng.
- Phần lớn người bị cúm tự hồi phục trong khoảng một tuần; cảm lạnh thường đỡ sau 1 đến 2 tuần.
- Cúm có thể gây biến chứng nặng như viêm phổi, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.
- Tiêm vắc xin cúm hằng năm là cách phòng cúm hiệu quả nhất theo WHO.
Cảm lạnh và cúm có phải là một bệnh?
Không. Trong tiếng Việt, chữ cảm thường được dùng chung, nhưng về y học đây là hai bệnh khác nhau. Cảm lạnh do nhiều loại virus đường hô hấp gây ra, chủ yếu ảnh hưởng mũi và họng. Cúm do virus cúm (influenza) gây ra, ảnh hưởng toàn thân rõ hơn và có thể gây biến chứng nặng.
Theo CDC (Hoa Kỳ), chỉ dựa vào triệu chứng thì đôi khi khó phân biệt hai bệnh; xét nghiệm đặc hiệu mới khẳng định được cúm. Tuy vậy, cách khởi phát và mức độ mệt mỏi là những gợi ý khá hữu ích.
Phân biệt cúm và cảm lạnh qua triệu chứng
Bảng dưới tóm tắt khác biệt thường gặp, dựa theo CDC và NHS:
| Đặc điểm | Cảm lạnh | Cúm |
|---|---|---|
| Khởi phát | Từ từ | Đột ngột, trong vài giờ |
| Sốt, ớn lạnh | Ít gặp | Khá thường gặp |
| Đau mình mẩy | Nhẹ | Rõ rệt |
| Mệt mỏi | Nhẹ | Nhiều, khó sinh hoạt bình thường |
| Nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi | Thường gặp | Ít gặp hơn |
| Đau đầu | Ít gặp | Thường gặp |
| Ho | Có thể có | Thường gặp, hay là ho khan |
| Đau họng | Có thể có | Có thể có |
Một cách nhớ đơn giản theo NHS: cúm làm bạn mệt đến mức không thể tiếp tục làm việc như bình thường, còn cảm lạnh thường vẫn sinh hoạt được dù khó chịu.
Bệnh kéo dài bao lâu và lây trong bao lâu?
Theo WHO, triệu chứng cúm xuất hiện sau khi nhiễm virus khoảng 1 đến 4 ngày, thường là 2 ngày, và phần lớn người bệnh hồi phục trong khoảng một tuần mà không cần can thiệp y tế. Tuy nhiên cảm giác mệt có thể kéo dài thêm. NHS cho biết người bị cúm dễ lây nhất trong 5 ngày đầu.
Với cảm lạnh, NHS cho biết đa số người lớn thấy đỡ sau 1 đến 2 tuần, trẻ nhỏ có thể lâu hơn, và người bệnh vẫn có thể lây trong khoảng thời gian này. Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, hắt hơi và hạn chế tiếp xúc gần giúp giảm lây cho người khác.
Chăm sóc tại nhà thế nào?
Với cả hai bệnh, chăm sóc chủ yếu là giảm triệu chứng trong khi cơ thể tự đào thải virus:
- Nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước.
- Ăn uống đủ chất, tránh hút thuốc.
- Súc họng nước muối, uống nước ấm pha chanh mật ong để dịu họng (không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong).
- Dùng paracetamol hoặc ibuprofen khi sốt, đau nhức, theo đúng tờ hướng dẫn sử dụng.
NHS lưu ý không dùng nhiều thuốc cảm cùng lúc, vì nhiều sản phẩm chứa cùng hoạt chất như paracetamol, dễ dẫn tới quá liều. Nếu không chắc, hãy hỏi dược sĩ.
Có cần dùng kháng sinh không?
Không. Cả cảm lạnh và cúm đều do virus, mà kháng sinh chỉ tác dụng với vi khuẩn. NHS khẳng định kháng sinh không có tác dụng với các nhiễm virus như cúm, và bác sĩ không khuyến nghị kháng sinh cho cảm lạnh. Dùng kháng sinh không cần thiết còn gây tác dụng phụ và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
Với cúm, có thuốc kháng virus kê đơn. WHO khuyến cáo người thuộc nhóm nguy cơ cao nên được dùng thuốc kháng virus càng sớm càng tốt. Việc có dùng hay không do bác sĩ quyết định sau khi thăm khám.
Ai dễ bị cúm nặng và phòng bệnh ra sao?
WHO ước tính mỗi năm cúm mùa gây khoảng 3 đến 5 triệu ca bệnh nặng trên toàn cầu. Nhóm có nguy cơ cao gồm:
- phụ nữ mang thai;
- trẻ dưới 5 tuổi;
- người từ 65 tuổi trở lên;
- người có bệnh mạn tính như bệnh tim, phổi, thận, đái tháo đường;
- người suy giảm miễn dịch; nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm cao.
Theo WHO, tiêm vắc xin là biện pháp phòng cúm hiệu quả nhất, nên tiêm nhắc lại hằng năm, đặc biệt với các nhóm trên. Rửa tay, che miệng khi ho và tránh tiếp xúc gần người đang ốm là các biện pháp bổ trợ.
Khi nào cần đi khám ngay
- Đau ngực, khó thở nhiều hoặc ho ra máu: cần đi cấp cứu ngay.
- Hụt hơi, thở nhanh hoặc khó thở tăng dần.
- Người từ 65 tuổi trở lên, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch bị cúm.
- Sốt cao kéo dài hơn 3 ngày.
- Triệu chứng cúm không đỡ sau 7 ngày, hoặc cảm lạnh kéo dài quá 10 ngày.
- Triệu chứng đã đỡ rồi lại nặng lên.
Câu hỏi thường gặp
Cảm cúm có tự khỏi không?
Phần lớn người khoẻ mạnh tự hồi phục trong khoảng một tuần với nghỉ ngơi và uống đủ nước, theo WHO. Người thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn nên đi khám sớm vì cúm có thể gây biến chứng.
Bị cảm lạnh có cần uống kháng sinh để nhanh khỏi?
Không. Cảm lạnh do virus nên kháng sinh không rút ngắn thời gian bệnh. Kháng sinh chỉ cần khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn kèm theo.
Làm sao biết mình bị cúm hay COVID-19?
Theo CDC, không thể phân biệt cúm và COVID-19 chỉ dựa vào triệu chứng vì nhiều biểu hiện giống nhau; cần xét nghiệm để xác định. Nếu triệu chứng nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy đi khám.
Đã bị cúm năm nay có cần tiêm vắc xin không?
Virus cúm thay đổi theo mùa nên WHO khuyến cáo tiêm vắc xin hằng năm, nhất là với nhóm nguy cơ cao. Hãy trao đổi với cơ sở tiêm chủng về thời điểm phù hợp.
Bao lâu sau khi bị cúm thì có thể đi làm, đi học?
Người bệnh dễ lây nhất trong 5 ngày đầu. Nên nghỉ ở nhà khi còn sốt và mệt, quay lại sinh hoạt khi đã hết sốt và thấy khoẻ hơn.
Nguồn tham khảo
- CDC. Cold Versus Flu. www.cdc.gov/flu/about/coldflu.html
- NHS. Flu. www.nhs.uk/conditions/flu/
- NHS. Common cold. www.nhs.uk/conditions/common-cold/
- WHO. Influenza (seasonal) fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
- CDC. Similarities and Differences between Flu and COVID-19. www.cdc.gov/flu/about/flu-vs-covid19.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.