PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Đa số trường hợp đau họng do virus, cùng loại gây cảm lạnh và cúm, và tự khỏi trong khoảng một tuần. Kháng sinh không có tác dụng với virus. Theo CDC, chỉ khoảng 1 trong 10 người lớn và 3 trong 10 trẻ em bị đau họng là do liên cầu khuẩn nhóm A. Kháng sinh chỉ cần khi bác sĩ khám và xét nghiệm xác định nhiễm khuẩn.
- Virus là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau họng; phần lớn tự khỏi trong vòng một tuần.
- Chỉ khoảng 10% người lớn và 30% trẻ em đau họng là do liên cầu khuẩn nhóm A, theo CDC.
- Ho, sổ mũi, khàn tiếng, đỏ mắt gợi ý nguyên nhân virus hơn là vi khuẩn.
- Muốn biết có phải liên cầu khuẩn hay không cần xét nghiệm nhanh hoặc cấy dịch họng.
- Khó thở, khó nuốt, chảy nước dãi, tiếng thở rít là dấu hiệu cần cấp cứu.
Nguyên nhân nào gây đau họng?
Theo CDC (Hoa Kỳ), virus, như các virus gây cảm lạnh và cúm, là nguyên nhân thường gặp nhất. Một số nguyên nhân khác gồm:
- vi khuẩn liên cầu nhóm A (Group A Streptococcus), gây viêm họng do liên cầu;
- dị ứng;
- khói thuốc lá, kể cả hút thuốc thụ động.
NHS (Anh) cũng nhắc tới viêm amidan, viêm thanh quản và bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn như những tình trạng có thể gây đau họng. Vì nhiều nguyên nhân cho biểu hiện giống nhau, không nên tự kết luận chỉ bằng cách nhìn họng.
Đau họng do vi khuẩn chiếm bao nhiêu?
Ít hơn nhiều so với suy nghĩ của nhiều người. CDC cho biết chỉ khoảng 1 trong 10 người lớn và 3 trong 10 trẻ em bị đau họng là do liên cầu khuẩn. Viêm họng do liên cầu hay gặp nhất ở trẻ 5 đến 15 tuổi và hiếm gặp ở trẻ dưới 3 tuổi.
Điều này có nghĩa là với phần lớn người bị đau họng, kháng sinh không giúp khỏi nhanh hơn mà chỉ thêm nguy cơ tác dụng phụ và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
Dấu hiệu nào gợi ý virus, dấu hiệu nào gợi ý vi khuẩn?
Không có dấu hiệu nào chắc chắn 100%, nhưng CDC mô tả một số gợi ý:
| Gợi ý do virus | Gợi ý do liên cầu khuẩn |
|---|---|
| Ho | Sốt |
| Sổ mũi | Đau khi nuốt |
| Khàn tiếng | Amidan đỏ, sưng |
| Đỏ mắt (viêm kết mạc) | Mảng trắng hoặc vệt mủ trên amidan |
Người đau họng kèm ho, sổ mũi, khàn giọng nhiều khả năng bị nhiễm virus. Ngược lại, sốt, amidan sưng có mủ mà không ho thì nên đi khám để bác sĩ đánh giá và làm xét nghiệm.
Khi nào thì cần kháng sinh?
NHS cho biết người bị đau họng thường không cần kháng sinh, vì kháng sinh không giúp khỏi nhanh hơn. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi nghi ngờ hoặc xác định nhiễm khuẩn.
Với viêm họng do liên cầu, bác sĩ dùng xét nghiệm nhanh hoặc cấy dịch họng để chẩn đoán. Khi đã xác định, kháng sinh giúp người bệnh khỏi nhanh hơn và giảm nguy cơ biến chứng. CDC lưu ý liên cầu không được điều trị có thể dẫn tới thấp tim (ảnh hưởng tim, khớp, não, da) hoặc viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu.
Loại kháng sinh, liều và số ngày dùng do bác sĩ chỉ định. Không tự mua kháng sinh, không dùng lại thuốc thừa của lần trước và không tự ý ngừng giữa chừng khi chưa hỏi bác sĩ.
Tự chăm sóc tại nhà thế nào?
Với đau họng do virus, mục tiêu là giảm khó chịu trong lúc chờ cơ thể tự hồi phục. Theo NHS và CDC:
- Súc họng bằng nước muối ấm (không áp dụng cho trẻ nhỏ chưa biết súc).
- Uống nhiều nước, đồ uống ấm, nghỉ ngơi.
- Ăn thức ăn mềm, mát; tránh khói thuốc.
- Ngậm viên ngậm hoặc đá viên; CDC khuyên không cho trẻ dưới 4 tuổi ngậm vì nguy cơ hóc.
- Dùng máy tạo ẩm phun sương mát.
- Có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen để giảm đau, theo tờ hướng dẫn sử dụng.
- Mật ong có thể giúp dịu ho ở trẻ từ 1 tuổi trở lên; không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi.
Dược sĩ có thể tư vấn thêm về viên ngậm hoặc thuốc xịt họng có thuốc tê tại chỗ.
Đau họng bao lâu thì nên đi khám?
CDC và NHS cho biết phần lớn đau họng tự khỏi trong khoảng một tuần. Nên gặp bác sĩ nếu:
- triệu chứng kéo dài quá một tuần hoặc không đỡ sau vài ngày;
- bị đau họng thường xuyên;
- có khối u, sưng ở cổ, hoặc loét miệng kéo dài trên 3 tuần;
- trẻ dưới 5 tuổi bị đau họng và cha mẹ lo lắng.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở hoặc thở có tiếng rít: cần cấp cứu ngay.
- Khó nuốt đến mức không uống được, chảy nước dãi nhiều (nhất là ở trẻ nhỏ).
- Triệu chứng nặng lên rất nhanh.
- Sốt cao kèm rét run hoặc vã mồ hôi.
- Có máu trong nước bọt hoặc đờm.
- Dấu hiệu mất nước, sưng đau khớp hoặc phát ban.
- Người suy giảm miễn dịch bị đau họng.
- Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên.
- Đau họng kéo dài quá một tuần hoặc tái đi tái lại.
Câu hỏi thường gặp
Họng có mủ trắng có phải chắc chắn do vi khuẩn?
Không chắc chắn. Mảng trắng hoặc vệt mủ trên amidan là một dấu hiệu gợi ý viêm họng do liên cầu, nhưng chỉ nhìn họng thì chưa đủ để kết luận. Bác sĩ dùng xét nghiệm nhanh hoặc cấy dịch họng để xác định trước khi kê kháng sinh.
Uống kháng sinh có giúp đau họng nhanh khỏi hơn?
Chỉ khi nguyên nhân là vi khuẩn. Với đau họng do virus, chiếm đa số, kháng sinh không giúp khỏi nhanh hơn mà còn có thể gây tác dụng phụ và kháng thuốc.
Đau họng do liên cầu có nguy hiểm không?
Nếu không được điều trị, viêm họng do liên cầu có thể gây biến chứng như thấp tim hoặc viêm cầu thận, theo CDC. Vì vậy khi có sốt, amidan sưng có mủ và không ho, nên đi khám để được xét nghiệm.
Súc họng nước muối có tác dụng không?
NHS và CDC đều liệt kê súc họng nước muối ấm là một cách giúp dịu họng. Biện pháp này làm giảm khó chịu, không thay thế thuốc khi có nhiễm khuẩn.
Trẻ nhỏ đau họng có ngậm viên ngậm được không?
CDC khuyên không cho trẻ dưới 4 tuổi ngậm viên ngậm hoặc đá viên vì nguy cơ hóc. Với trẻ nhỏ, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về cách giảm đau phù hợp.
Nguồn tham khảo
- NHS. Sore throat. www.nhs.uk/conditions/sore-throat/
- CDC. Strep Throat: All You Need to Know. www.cdc.gov/group-a-strep/about/strep-throat.html
- CDC. Sore Throat Basics. www.cdc.gov/antibiotic-use/sore-throat.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.