PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Chymotrypsin (alphachymotrypsin) là enzym phân giải protein, vốn do tuyến tụy tiết ra. Dạng thuốc được dùng để hỗ trợ giảm sưng, phù nề sau chấn thương hoặc phẫu thuật. Một số nghiên cứu cho kết quả tích cực nhưng bằng chứng còn hạn chế. Thuốc không phải kháng sinh, không thay thế thuốc chống viêm khi cần. Vì là protein, thuốc có thể gây dị ứng; hãy đọc tờ hướng dẫn sử dụng và hỏi dược sĩ.
- Chymotrypsin là enzym tiêu hoá protein do tuyến tụy tiết ra, được dùng làm thuốc với mục đích giảm phù nề, kháng viêm.
- Bằng chứng về hiệu quả chủ yếu từ các nghiên cứu nhỏ hoặc tổng quan do nhà sản xuất tài trợ; cơ chế tác dụng chưa được hiểu đầy đủ.
- Chymotrypsin không phải kháng sinh, không diệt vi khuẩn và không chữa nguyên nhân gây sưng.
- Có thể gây phản ứng dị ứng; khó thở, sưng môi lưỡi họng sau khi dùng là tình huống cấp cứu.
- Dùng đúng dạng thuốc: viên ngậm dưới lưỡi thì ngậm cho tan, viên uống thì nuốt, theo tờ hướng dẫn sử dụng.
Chymotrypsin là gì?
Theo bộ từ điển y khoa MeSH của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), chymotrypsin là một enzym phân giải protein (thuộc nhóm serin endopeptidase). Tuyến tụy tiết ra enzym này ở dạng chưa hoạt động, gọi là chymotrypsinogen. Khi xuống tá tràng, nó được hoạt hoá và tham gia cắt nhỏ protein trong thức ăn.
Ngoài vai trò tiêu hoá tự nhiên, chymotrypsin còn được bào chế thành thuốc, ở Việt Nam thường gọi là alphachymotrypsin. Thuốc có dạng viên uống và viên ngậm dưới lưỡi. Pharbaco có sản xuất thuốc chứa chymotrypsin và alphachymotrypsin (xem danh mục sản phẩm).
Thuốc chymotrypsin được dùng để làm gì?
Chymotrypsin dạng thuốc chủ yếu được dùng để hỗ trợ giảm sưng, phù nề và giúp phục hồi mô sau chấn thương hoặc phẫu thuật, ví dụ sau bong gân, va đập, nhổ răng. Một nghiên cứu đăng trên Frontiers in Oral Health (2020) mô tả các enzym phân giải protein như chymotrypsin, trypsin, bromelain, papain đã được dùng để giảm viêm, giảm phù và giúp lành thương nhanh hơn.
Thuốc chỉ hỗ trợ giảm triệu chứng sưng nề. Nó không phải thuốc giảm đau mạnh, không thay thế việc nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép, nâng cao chi bị thương, và không thay thế điều trị nguyên nhân.
Chymotrypsin cũng không phải kháng sinh. Sưng đỏ do nhiễm trùng, như vết thương mưng mủ, áp xe răng, cần được bác sĩ khám và điều trị đúng.
Bằng chứng về hiệu quả mạnh đến đâu?
Đây là điểm người dùng nên biết rõ:
- Một bài tổng quan đăng trên Advances in Therapy (2017) tổng hợp các nghiên cứu về phối hợp trypsin và chymotrypsin đường uống, cho biết chế phẩm này đã được dùng từ những năm 1960 và có kết quả tích cực trong giảm triệu chứng viêm sau tổn thương mô. Tuy vậy đây là tổng quan mô tả (không phải phân tích gộp có hệ thống), được một công ty dược tài trợ phí xuất bản và hỗ trợ viết bài. Chính các tác giả thừa nhận cơ chế tác dụng vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
- Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 60 người nhổ răng khôn hàm dưới (Frontiers in Oral Health, 2020) so sánh chymotrypsin dạng tiêm dưới niêm mạc với serratiopeptidase và dexamethason. Kết quả không thấy khác biệt có ý nghĩa giữa ba nhóm về đau, sưng mặt và độ há miệng. Nghiên cứu không có nhóm giả dược, nên các tác giả khuyên diễn giải thận trọng.
Tóm lại, chymotrypsin có thể giúp một phần, nhưng bằng chứng hiện có chưa mạnh. Đừng kỳ vọng thuốc thay được các biện pháp điều trị chính.
Dùng alphachymotrypsin thế nào cho đúng?
- Đúng dạng thuốc. Viên ngậm dưới lưỡi phải ngậm cho tan từ từ, không nhai, không nuốt cả viên. Viên uống thì nuốt với nước.
- Đúng liều và thời gian ghi trong tờ hướng dẫn sử dụng hoặc theo chỉ định của bác sĩ. Không tự tăng liều khi thấy chưa đỡ sưng.
- Đọc mục chống chỉ định trên tờ hướng dẫn sử dụng. Báo dược sĩ nếu bạn từng dị ứng thuốc, có bệnh về máu hoặc đông máu, đang dùng thuốc khác, đang mang thai hoặc cho con bú.
- Không dùng kéo dài khi sưng đau không cải thiện; đó là dấu hiệu cần đi khám.
Chymotrypsin có thể gây tác dụng phụ gì?
Bài tổng quan năm 2017 ghi nhận thuốc nhìn chung dung nạp tốt trong các nghiên cứu được tổng hợp. Tuy nhiên, vì chymotrypsin là một protein, thuốc có thể gây phản ứng dị ứng ở người nhạy cảm.
Theo NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), phản vệ là phản ứng dị ứng nặng, thường xuất hiện trong vài phút sau khi tiếp xúc tác nhân. Dấu hiệu gồm:
- Sưng họng, sưng lưỡi.
- Khó thở, thở nhanh, thở khò khè, ho.
- Choáng, chóng mặt hoặc ngất.
- Da lạnh, da hoặc môi tái xanh, xám.
Nếu có các dấu hiệu này, gọi cấp cứu 115 ngay, cho người bệnh nằm xuống và không dùng tiếp thuốc. Phản ứng nhẹ hơn như nổi mẩn, ngứa cũng cần ngừng thuốc và hỏi bác sĩ, dược sĩ.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở, sưng môi, lưỡi, họng, choáng ngất sau khi dùng thuốc: gọi cấp cứu 115.
- Vùng sưng nóng, đỏ, đau tăng, chảy mủ hoặc kèm sốt: có thể nhiễm trùng.
- Sưng đau không giảm sau vài ngày, hoặc không thể cử động, chịu lực ở chi bị thương.
- Một bên bắp chân sưng, đau, nóng đỏ bất thường.
- Nổi mẩn, ngứa sau khi uống hoặc ngậm thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Alphachymotrypsin có phải kháng sinh không?
Không. Alphachymotrypsin là enzym phân giải protein, dùng để hỗ trợ giảm sưng nề. Thuốc không diệt vi khuẩn, nên không thay thế kháng sinh khi bác sĩ chẩn đoán nhiễm khuẩn.
Alphachymotrypsin có phải thuốc chống viêm như ibuprofen không?
Không cùng nhóm. Ibuprofen là thuốc chống viêm không steroid, cơ chế và bằng chứng đã được nghiên cứu nhiều. Chymotrypsin là enzym, cơ chế giảm viêm chưa được hiểu đầy đủ và bằng chứng còn hạn chế.
Viên ngậm alphachymotrypsin có nuốt được không?
Viên ngậm dưới lưỡi được thiết kế để tan dần trong miệng, nên không nên nhai hay nuốt cả viên. Mỗi sản phẩm có cách dùng riêng, hãy làm theo tờ hướng dẫn sử dụng.
Bị sưng sau nhổ răng có cần uống alphachymotrypsin không?
Việc có dùng thêm thuốc hay không nên do nha sĩ quyết định. Nếu sưng tăng, sốt hoặc chảy mủ, hãy quay lại khám ngay.
Người từng dị ứng thuốc có dùng alphachymotrypsin được không?
Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước. Vì thuốc là protein, người có cơ địa dị ứng có thể phản ứng. Không tự dùng nếu từng dị ứng với chymotrypsin hoặc thành phần của thuốc.
Nguồn tham khảo
- MeSH, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Chymotrypsin (MeSH Descriptor). www.ncbi.nlm.nih.gov/mesh/68002918
- PubMed Central, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). The Role of Trypsin:Chymotrypsin in Tissue Repair (Advances in Therapy, 2017). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5778189/
- PubMed Central, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Efficacy of Submucosal Injection of Chymotrypsin, Oral Serratiopeptidase or Oral Dexamethasone in Reducing Postoperative Complications Following Impacted Lower Third Molar Surgery (Frontiers in Oral Health, 2020). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8757710/
- NHS (Anh). Anaphylaxis. www.nhs.uk/conditions/anaphylaxis/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.