PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Khi mang thai, nguyên tắc là hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bắt đầu hay ngừng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc giảm đau, thảo dược. Không tự ý ngừng thuốc đang điều trị bệnh mạn tính vì có thể hại cả mẹ và con. Khi cho con bú, rất ít thuốc thật sự không an toàn, nhưng vẫn cần báo mình đang cho con bú mỗi khi được kê hoặc mua thuốc.
- Theo CDC, khoảng 9 trong 10 phụ nữ có dùng thuốc trong thai kỳ, nhưng chưa đến 10% thuốc được phê duyệt từ năm 1980 có đủ dữ liệu an toàn cho thai kỳ.
- Không tự ý ngừng thuốc đã được kê để điều trị bệnh khi phát hiện có thai; hãy hỏi bác sĩ trước.
- FDA khuyên tránh thuốc chống viêm không steroid (NSAID) từ khoảng tuần 20 của thai kỳ trừ khi bác sĩ chỉ định.
- Khi cho con bú, phần lớn thuốc dùng được, nhưng nên tránh codein, thuốc thông mũi dạng uống và aspirin giảm đau.
- Thuốc thảo dược, thực phẩm bổ sung không mặc nhiên an toàn cho mẹ bầu và mẹ cho con bú.
Vì sao dùng thuốc khi mang thai cần đặc biệt thận trọng?
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 9 trong 10 phụ nữ có dùng một loại thuốc nào đó trong thai kỳ và khoảng 7 trong 10 dùng ít nhất một thuốc kê đơn. Việc dùng thuốc kê đơn trong ba tháng đầu đã tăng 35% trong giai đoạn 1997 đến 2018.
Trong khi đó, CDC cho biết chưa đến 10% số thuốc được phê duyệt từ năm 1980 có đủ thông tin để xác định mức độ an toàn khi mang thai. Nghĩa là với nhiều thuốc, chúng ta chưa biết chắc chắn ảnh hưởng lên thai nhi. Đây là lý do mọi quyết định dùng thuốc trong thai kỳ nên được bàn với bác sĩ, cân nhắc lợi ích và nguy cơ cho từng người.
Nguyên tắc chung khi dùng thuốc trong thai kỳ là gì?
- Hỏi trước khi dùng. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyên trước khi dùng bất kỳ thuốc nào khi mang thai, kể cả thuốc giảm đau, hãy hỏi dược sĩ, nữ hộ sinh hoặc bác sĩ xem có phù hợp không.
- Không tự ý ngừng thuốc đang điều trị. NHS nhấn mạnh không được ngừng thuốc đã được kê để giữ sức khoẻ mà chưa hỏi bác sĩ, vì có thể gây hại cho cả mẹ và bé. CDC cũng lưu ý có trường hợp việc không điều trị một bệnh còn nguy hiểm hơn việc dùng thuốc.
- Báo mình đang mang thai cho mọi nhân viên y tế trước khi được điều trị, kể cả nha sĩ.
- Thận trọng với thảo dược. NHS cảnh báo không phải mọi bài thuốc tự nhiên đều an toàn trong thai kỳ, một số có thể chứa chất độc hại như chì.
- Lên kế hoạch trước nếu dự định có thai. CDC khuyên người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính nên trao đổi với bác sĩ trước khi mang thai để có phương án phù hợp.
Thuốc giảm đau, hạ sốt nào cần tránh khi mang thai?
Nhóm cần lưu ý nhất là thuốc chống viêm không steroid (NSAID), gồm ibuprofen, naproxen, diclofenac, celecoxib và aspirin. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) khuyến cáo tránh dùng NSAID từ khoảng tuần 20 của thai kỳ, vì có thể gây vấn đề hiếm gặp nhưng nghiêm trọng ở thận thai nhi.
FDA giải thích: sau tuần 20, thận thai nhi tạo ra phần lớn nước ối. Khi thận bị ảnh hưởng, lượng nước ối có thể giảm, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai. Ngoại lệ là aspirin liều thấp được bác sĩ kê cho một số bệnh lý thai kỳ, chỉ dùng dưới sự theo dõi của bác sĩ.
FDA cũng lưu ý nhiều thuốc không kê đơn, như thuốc cảm phối hợp, có chứa NSAID, nên cần đọc kỹ thành phần. Paracetamol thường được dùng để giảm đau, hạ sốt trong thai kỳ, nhưng vẫn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về liều và thời gian dùng.
Khi cho con bú, thuốc có đi vào sữa không?
NHS cho biết một lượng nhỏ của bất kỳ thuốc nào mẹ dùng cũng có thể đi vào sữa, nhưng rất ít thuốc thật sự không an toàn khi cho con bú. CDC, dựa trên báo cáo của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2013, cũng nêu phần lớn thuốc và vắc xin an toàn khi đang cho con bú.
Khi cân nhắc kê thuốc cho mẹ cho con bú, nhân viên y tế xem xét các yếu tố như:
- Mẹ có thật sự cần thuốc không.
- Thuốc có ảnh hưởng đến lượng sữa không.
- Lượng thuốc đi vào sữa và lượng bé hấp thu qua đường uống.
- Tác dụng có thể gặp ở bé, tuổi của bé và tỷ lệ bú mẹ trong tổng lượng ăn.
Cơ sở dữ liệu LactMed của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ là nguồn tra cứu chuyên môn được nhân viên y tế sử dụng cho câu hỏi này.
Thuốc nào thường dùng được và thuốc nào nên tránh khi cho con bú?
| Thường dùng được (theo NHS) | Nên tránh hoặc hỏi trước (theo NHS) |
|---|---|
| Phần lớn kháng sinh | Codein |
| Thuốc hít điều trị hen | Thuốc thông mũi dạng uống |
| Paracetamol | Aspirin dùng để giảm đau |
| Ibuprofen | Thuốc thảo dược (thiếu dữ liệu an toàn) |
| Thuốc tê tại chỗ, phần lớn điều trị nha khoa, tiêm chủng thường quy | Phần lớn thuốc xịt, nhỏ thông mũi (cần hỏi trước) |
Bảng trên chỉ mang tính định hướng. NHS khuyên luôn báo cho bác sĩ, dược sĩ, nha sĩ, nữ hộ sinh rằng mình đang cho con bú. Cần báo thêm nếu bé sinh non hoặc từng bị vàng da lúc mới sinh, vì điều này có thể ảnh hưởng đến lựa chọn thuốc.
Khi nào cần đi khám ngay
- Phát hiện có thai trong khi đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính: hẹn gặp bác sĩ sớm, không tự ngừng thuốc.
- Đã lỡ dùng thuốc chưa rõ an toàn khi mang thai: báo bác sĩ sản khoa để được tư vấn.
- Mẹ bầu thấy bất kỳ triệu chứng bất thường nào sau khi dùng thuốc: liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế ngay.
- Bé bú mẹ có biểu hiện bất thường như li bì, bú kém, phát ban sau khi mẹ dùng thuốc mới.
Câu hỏi thường gặp
Mang thai có uống được paracetamol không?
Paracetamol thường được dùng để giảm đau, hạ sốt trong thai kỳ. NHS vẫn khuyên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc giảm đau nào và đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.
Mẹ bầu có dùng ibuprofen được không?
FDA khuyến cáo tránh các thuốc NSAID như ibuprofen từ khoảng tuần 20 thai kỳ trừ khi bác sĩ chỉ định, vì nguy cơ ảnh hưởng thận thai nhi và giảm nước ối. Trước tuần 20, cũng chỉ nên dùng khi đã hỏi bác sĩ.
Uống thuốc rồi mới biết có thai thì phải làm sao?
Đừng hoảng sợ và đừng tự ngừng thuốc điều trị. Hãy ghi lại tên thuốc, liều, thời gian đã dùng và trao đổi sớm với bác sĩ sản khoa để được đánh giá cụ thể.
Đang cho con bú có phải ngừng bú khi uống kháng sinh không?
Thường là không. NHS cho biết phần lớn kháng sinh dùng được khi cho con bú. Hãy báo bác sĩ rằng bạn đang cho con bú để được chọn thuốc phù hợp.
Thực phẩm bổ sung, thảo dược có an toàn cho mẹ bầu không?
Không mặc nhiên an toàn. NHS cảnh báo một số bài thuốc tự nhiên có thể chứa chất độc hại. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng; thực phẩm bảo vệ sức khoẻ không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Nguồn tham khảo
- CDC (Hoa Kỳ). About Medicine and Pregnancy. www.cdc.gov/medicine-and-pregnancy/about/index.html
- NHS (Anh). Medicines in pregnancy. www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/medicines/
- FDA (Hoa Kỳ). FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later because they can result in low amniotic fluid. www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-recommends-avoiding
- NHS (Anh). Breastfeeding and medicines. www.nhs.uk/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/breastfeeding-and-lif
- CDC (Hoa Kỳ). Prescription Medication Use (Breastfeeding). www.cdc.gov/breastfeeding-special-circumstances/hcp/vaccine-medication
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.