Gan nhiễm mỡ không do rượu: vì sao bị và cải thiện thế nào?

Trả lời nhanh

Gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong gan ở người không uống nhiều rượu, liên quan chặt với thừa cân, đái tháo đường type 2 và mỡ máu cao. Bệnh thường không có triệu chứng. Cách cải thiện chính là giảm cân từ từ: giảm 3% đến 5% cân nặng giúp giảm mỡ gan, giảm 7% đến 10% có thể giảm viêm và xơ hoá.

Bệnh hiện còn được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hoá (MASLD).
Khoảng 24% người trưởng thành ở Hoa Kỳ mắc bệnh, và tỷ lệ rất cao ở người béo phì hoặc đái tháo đường type 2.
Bệnh thường âm thầm, hay được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm máu hoặc siêu âm.
Giảm cân từ từ, ăn ít đường đơn và chất béo bão hoà, vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần là nền tảng điều trị.
Một số trường hợp tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ hoá và xơ gan, nên cần theo dõi với bác sĩ.

Gan nhiễm mỡ không do rượu là gì?

Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong gan, không phải do uống nhiều rượu. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hoá và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), bệnh hiện còn được gọi bằng tên mới là MASLD, nghĩa là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hoá.

NHS mô tả bệnh qua 4 giai đoạn:

Gan nhiễm mỡ đơn thuần: mỡ tích tụ nhưng gan chưa bị tổn thương.
Viêm gan nhiễm mỡ (MASH): gan bị viêm.
Xơ hoá: gan có mô sẹo nhưng vẫn hoạt động.
Xơ gan: tổn thương nặng, ảnh hưởng chức năng gan.

Không phải ai bị gan nhiễm mỡ cũng tiến triển đến các giai đoạn sau, nhưng phát hiện sớm giúp có cơ hội đảo ngược.

Bệnh phổ biến đến mức nào?

Theo NIDDK, khoảng 24% người trưởng thành ở Hoa Kỳ bị gan nhiễm mỡ không do rượu và khoảng 1,5% đến 6,5% bị viêm gan nhiễm mỡ. Tỷ lệ tăng rất cao ở một số nhóm:

Từ một phần ba đến hai phần ba người đái tháo đường type 2.
Tới 75% người thừa cân.
Hơn 90% người béo phì nặng.

Đây là một trong những nguyên nhân bệnh gan phổ biến nhất, và cũng thường là lý do khiến xét nghiệm men gan tăng.

Nguyên nhân và ai dễ bị gan nhiễm mỡ?

Bệnh gắn với rối loạn chuyển hoá. Theo NIDDK và NHS, nguy cơ cao hơn nếu bạn:

Thừa cân, béo phì, đặc biệt mỡ tập trung ở vùng bụng.
Bị đái tháo đường type 2 hoặc kháng insulin.
Có hội chứng chuyển hoá: theo NIDDK là có từ 3 yếu tố trở lên trong số vòng eo lớn, triglyceride cao, HDL thấp, huyết áp cao, đường huyết cao.
Ít vận động.
Trên 50 tuổi, bị hội chứng buồng trứng đa nang.
Có yếu tố gen.
Giảm cân quá nhanh.
Dùng một số thuốc như corticosteroid, estrogen, một số thuốc điều trị HIV hoặc ung thư.

Nếu bạn đang dùng thuốc kê đơn, không tự ý ngừng. Hãy hỏi bác sĩ xem thuốc có liên quan không.

Gan nhiễm mỡ có triệu chứng gì, phát hiện bằng cách nào?

NIDDK gọi đây là bệnh "thầm lặng": phần lớn người bệnh không có triệu chứng, kể cả khi đã tiến triển thành xơ gan. Nếu có, triệu chứng thường là mệt mỏi hoặc cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên bên phải.

Theo NHS, bệnh thường được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm máu thấy men gan tăng hoặc khi siêu âm bụng vì lý do khác. Bác sĩ có thể đo chiều cao, cân nặng, vòng eo, chỉ định siêu âm để xác nhận mỡ trong gan và loại trừ các bệnh gan khác.

Làm sao để cải thiện gan nhiễm mỡ?

Thay đổi lối sống là điều trị chính. Các con số dưới đây theo NIDDK và NHS:

Việc cần làm	Mục tiêu
Giảm cân (nếu thừa cân)	Giảm ít nhất 3% đến 5% cân nặng có thể giảm mỡ trong gan. Có thể cần giảm 7% đến 10% để giảm viêm và xơ hoá.
Tốc độ giảm cân	Giảm từ từ. Giảm cân quá nhanh có thể làm bệnh gan nặng hơn.
Vận động	Ít nhất 150 phút mỗi tuần. NIDDK lưu ý vận động có lợi ngay cả khi chưa giảm được cân.
Rượu bia	Hạn chế tối đa, vì rượu có thể làm gan tổn thương thêm.
Thuốc lá	Bỏ thuốc lá.

Về ăn uống, NIDDK khuyên:

Hạn chế chất béo vì giàu năng lượng, dễ gây tăng cân.
Thay chất béo bão hoà và chất béo chuyển hoá bằng chất béo không bão hoà, đặc biệt omega-3 có trong cá.
Ăn nhiều thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như rau, phần lớn các loại trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
Tránh đồ ăn, thức uống nhiều đường đơn, nhất là fructose trong nước ngọt, nước tăng lực, trà đóng chai có đường, nước ép đóng hộp.

Có thuốc đặc trị gan nhiễm mỡ không?

Với phần lớn người bệnh, điều trị nền tảng vẫn là giảm cân, ăn uống và vận động. Ở giai đoạn có viêm hoặc xơ hoá, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc thuốc phù hợp, và người bệnh dùng theo chỉ định của bác sĩ. Cũng cần điều trị tốt các bệnh đi kèm như đái tháo đường, mỡ máu cao, tăng huyết áp.

NIDDK khuyên hỏi bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược, vì một số loại có thể gây hại cho gan. Nếu dùng thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, cần hiểu sản phẩm chỉ có vai trò hỗ trợ. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Khi nào cần đi khám ngay

Được thông báo men gan tăng hoặc siêu âm có gan nhiễm mỡ mà chưa được đánh giá thêm.
Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu.
Bụng đau hoặc chướng to, buồn nôn, phân bạc màu.
Mệt mỏi kéo dài, đau tức vùng bụng trên bên phải.
Có đái tháo đường type 2 hoặc béo phì và chưa từng kiểm tra gan.

Câu hỏi thường gặp

Gan nhiễm mỡ có chữa khỏi được không?

Ở giai đoạn sớm, mỡ trong gan có thể giảm rõ khi giảm cân và thay đổi lối sống. Theo NIDDK, giảm ít nhất 3% đến 5% cân nặng có thể giảm mỡ gan. Khi đã xơ gan, tổn thương khó hồi phục hơn, nên phát hiện sớm rất quan trọng.

Người gầy có bị gan nhiễm mỡ không?

Có thể. Dù bệnh thường gặp ở người thừa cân, các yếu tố khác như gen, đái tháo đường, kháng insulin, mỡ bụng hoặc một số thuốc cũng gây gan nhiễm mỡ. Người gầy có các yếu tố này vẫn nên kiểm tra.

Bị gan nhiễm mỡ có được uống rượu bia không?

Nên hạn chế tối đa. NIDDK lưu ý rượu có thể làm gan bị tổn thương thêm. Nếu đã có viêm hoặc xơ hoá, hãy hỏi bác sĩ, thường bạn sẽ được khuyên ngừng hẳn.

Gan nhiễm mỡ có ảnh hưởng đến tim mạch không?

Có liên quan. NIDDK cho biết người bị gan nhiễm mỡ không do rượu có nguy cơ cao hơn mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hoá. Vì vậy cần kiểm tra cả mỡ máu, đường huyết và huyết áp.

Nên giảm cân nhanh để gan hết mỡ sớm không?

Không nên. NIDDK nhấn mạnh giảm cân từ từ, vì giảm cân quá nhanh hoặc ăn kiêng thiếu chất có thể làm bệnh gan nặng hơn. Hãy đặt mục tiêu vừa phải và duy trì lâu dài.

Nguồn tham khảo

NIDDK - National Institutes of Health. Definition & Facts of NAFLD & NASH. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/definiti
NIDDK - National Institutes of Health. Symptoms & Causes of NAFLD & NASH. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/symptoms
NIDDK - National Institutes of Health. Treatment for NAFLD & NASH. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/treatmen
NIDDK - National Institutes of Health. Eating, Diet, & Nutrition for NAFLD & NASH. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/eating-d
NHS. Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). www.nhs.uk/conditions/non-alcoholic-fatty-liver-disease/
MedlinePlus - NIH. Liver Function Tests. medlineplus.gov/lab-tests/liver-function-tests/

Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.