PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Glutathion là chất chống oxy hoá do cơ thể tự tạo; dạng tiêm là thuốc kê đơn. Glutathion từng được nghiên cứu để giảm tổn thương thần kinh do hoá trị nhóm platin, nhưng Cochrane kết luận dữ liệu chưa đủ. Bằng chứng làm trắng da bằng đường tiêm chỉ có một nghiên cứu thiết kế đáng ngờ, dạng uống và bôi có vài nghiên cứu nhỏ. Không nên tiêm truyền glutathion để làm đẹp.
- Glutathion là một chất chống oxy hoá có sẵn trong tế bào, do cơ thể tự tạo.
- Glutathion tiêm là thuốc kê đơn, chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ tại cơ sở y tế.
- Cochrane ghi nhận kết quả khiêm tốn của glutathion trong phòng ngừa độc tính thần kinh do cisplatin nhưng chưa đủ để kết luận có hiệu quả.
- Bằng chứng tiêm truyền glutathion để làm trắng da chỉ dựa trên một nghiên cứu có thiết kế đáng ngờ.
- Tiêm truyền ở nơi không đủ điều kiện có nguy cơ dị ứng, sốc phản vệ và nhiễm trùng.
Glutathion là gì?
Glutathion là một phân tử nhỏ gồm ba acid amin, có sẵn trong hầu hết tế bào. Cơ thể tự tạo glutathion và dùng nó như một chất chống oxy hoá, đồng thời tham gia quá trình khử độc một số chất.
Trên thị trường, glutathion xuất hiện dưới ba dạng: thuốc tiêm (thuốc kê đơn), sản phẩm uống và sản phẩm bôi. Công dụng được quảng cáo nhiều nhất hiện nay là "trắng da", nhưng đó không phải là lý do glutathion có mặt trong y khoa. Bài này tách bạch hai câu chuyện: bằng chứng trong điều trị và bằng chứng trong làm đẹp.
Trong y khoa, glutathion được dùng và nghiên cứu cho việc gì?
Một hướng nghiên cứu được tổng hợp kỹ là dùng glutathion để phòng ngừa tổn thương thần kinh do hoá trị nhóm platin như cisplatin. Tổn thương này gây tê bì, đau rát tay chân, có thể kéo dài sau điều trị ung thư.
- Tổng quan Cochrane năm 2014 ghi nhận glutathion, cùng một số chất khác, cho kết quả "khiêm tốn nhưng hứa hẹn" khi đánh giá bằng thang phân độ chủ quan. Tuy nhiên, các nghiên cứu nhỏ, thiếu đo lường khách quan, kết quả không thống nhất, nên dữ liệu chưa đủ để kết luận glutathion thực sự phòng ngừa được tổn thương này.
- Hướng dẫn năm 2020 của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO) về bệnh thần kinh do hoá trị cho rằng chưa có bằng chứng thuốc nào hiệu quả để phòng ngừa tình trạng này.
Thuốc tiêm glutathion lưu hành ở Việt Nam là thuốc kê đơn. Chỉ định cụ thể ghi trên tờ hướng dẫn sử dụng đã được cấp phép, và việc dùng phải do bác sĩ quyết định sau khi cân nhắc bệnh lý. Pharbaco có sản xuất thuốc chứa glutathion (xem danh mục sản phẩm).
Glutathion có làm trắng da thật không?
Glutathion được cho là ảnh hưởng đến quá trình tạo sắc tố melanin, từ đó sinh ra kỳ vọng làm sáng da. Một tổng quan trên tạp chí Dermatology Practical and Conceptual (2018) đã rà soát bằng chứng và thấy rất ít:
| Đường dùng | Bằng chứng hiện có |
|---|---|
| Tiêm truyền tĩnh mạch | Chỉ 1 nghiên cứu, thiết kế đáng ngờ, phân tích có vẻ sai sót. Không đủ để kết luận hiệu quả hay an toàn. |
| Uống hoặc ngậm dưới lưỡi | 2 nghiên cứu, ghi nhận da sáng hơn ở mức nhất định nhưng có thể hồi phục khi ngưng. |
| Bôi ngoài da | 1 thử nghiệm, hiệu quả tạm thời. |
Nhóm tác giả kết luận việc dùng glutathion rộng rãi để làm trắng da là chưa có cơ sở, đặc biệt là đường tiêm, trong khi phần lớn các nước chưa có quy định quản lý việc dùng glutathion toàn thân cho mục đích thẩm mỹ. Làm trắng da cũng không phải là chỉ định đã được chứng minh của thuốc tiêm glutathion.
Tiêm truyền glutathion để làm đẹp có rủi ro gì?
Mọi thuốc tiêm truyền đều có nguy cơ, và nguy cơ tăng lên khi thực hiện ngoài cơ sở y tế:
- Dị ứng, sốc phản vệ: có thể xảy ra trong vài phút, cần xử trí cấp cứu ngay.
- Nhiễm trùng, kể cả lây virus viêm gan B, C, HIV, nếu kim tiêm, dịch truyền không vô khuẩn.
- Không rõ nguồn gốc sản phẩm: hàng xách tay, không có số đăng ký, không rõ hàm lượng.
- Không có phác đồ liều được chứng minh cho mục đích làm trắng da.
Tổng quan nói trên cũng ghi nhận một số cơ quan quản lý ở nước ngoài đã ban hành lệnh cấm hoặc cảnh báo về việc tiêm truyền glutathion để làm trắng da.
Nếu muốn chăm sóc da sáng khoẻ thì nên làm gì?
- Chống nắng hằng ngày là biện pháp cơ bản để hạn chế sạm da, nám.
- Khám bác sĩ da liễu nếu có nám, tăng sắc tố sau viêm hoặc thay đổi màu da bất thường, để được chẩn đoán đúng.
- Không tiêm truyền bất kỳ sản phẩm "trắng da" nào tại spa, thẩm mỹ viện hay tại nhà.
- Đọc kỹ nhãn sản phẩm uống: nếu là thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, cần nhớ: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở, nổi mề đay, sưng môi mặt, choáng váng trong hoặc sau khi tiêm truyền: gọi cấp cứu ngay.
- Sốt, sưng đỏ, đau tại chỗ tiêm sau khi tiêm truyền.
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu sau khi dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc.
- Thay đổi màu da nhanh, mảng sẫm màu mới xuất hiện hoặc thay đổi hình dạng.
Câu hỏi thường gặp
Uống glutathion có trắng da không?
Có hai nghiên cứu nhỏ về dạng uống hoặc ngậm ghi nhận da sáng hơn ở mức nhất định, nhưng hiệu quả có thể mất đi khi ngưng. Bằng chứng còn quá ít để khuyến nghị. Nếu là thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, sản phẩm không phải là thuốc và không thay thế thuốc chữa bệnh.
Truyền trắng da bằng glutathion có an toàn không?
Chưa có bằng chứng đáng tin cậy về hiệu quả và an toàn của tiêm truyền glutathion để làm trắng da. Tiêm truyền ngoài cơ sở y tế có nguy cơ sốc phản vệ và nhiễm trùng. Không nên thực hiện.
Thuốc tiêm glutathion có mua tự do được không?
Không nên. Thuốc tiêm glutathion là thuốc kê đơn, phải dùng theo chỉ định của bác sĩ và do nhân viên y tế thực hiện tại cơ sở y tế.
Glutathion có giúp giải độc gan không?
Glutathion là chất cơ thể dùng để chống oxy hoá và khử độc một số chất, nhưng điều đó không có nghĩa là bổ sung glutathion sẽ "giải độc gan" cho người khoẻ. Nếu có men gan cao hay bệnh gan, hãy đi khám để tìm nguyên nhân.
Nguồn tham khảo
- Cochrane. Interventions for preventing nerve damage caused by cisplatin and other tumour-inhibiting platinum drugs. www.cochrane.org/evidence/CD005228_interventions-preventing-nerve-dama
- The ASCO Post - American Society of Clinical Oncology. Updated ASCO Guideline Revisits Evidence on Prevention and Treatment of Chemotherapy-Induced Neuropathy. ascopost.com/issues/august-10-2020/updated-asco-guideline-revisits-evi
- Dermatology Practical and Conceptual (2018). Glutathione for skin lightening: a regnant myth or evidence-based verity?. dpcj.org/index.php/dpc/article/view/dermatol-pract-concept-articleid-d
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.