PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Theo Bộ Y tế và WHO, tăng huyết áp là khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg và/hoặc tâm trương từ 90 mmHg khi nhân viên y tế đo đúng quy trình. Khi tự đo tại nhà nhiều lần, ngưỡng là 135/85 mmHg. Tăng huyết áp thường không có triệu chứng, nên phải đo mới biết. Khi đo cần ngồi nghỉ 5 phút, tránh cà phê, thuốc lá trước đó và đo ít nhất 2 lần.
- Ngưỡng tăng huyết áp khi nhân viên y tế đo là 140/90 mmHg; khi tự đo tại nhà là 135/85 mmHg.
- WHO ước tính khoảng 1,4 tỷ người 30 đến 79 tuổi bị tăng huyết áp năm 2024, khoảng 44% không biết mình mắc bệnh.
- Tăng huyết áp thường không có triệu chứng; chỉ đo mới phát hiện được.
- Đo tại nhà: ngồi tựa lưng nghỉ ít nhất 5 phút, chân đặt phẳng, băng quấn trên da trần, đo ít nhất 2 lần cách nhau 1 đến 2 phút.
- Huyết áp từ 180/120 mmHg kèm đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, nhìn mờ cần cấp cứu ngay.
Huyết áp bao nhiêu là cao?
Kết quả đo huyết áp gồm hai số, ví dụ 130/80 mmHg. Số trên là huyết áp tâm thu (khi tim co bóp), số dưới là huyết áp tâm trương (khi tim nghỉ giữa hai nhịp).
Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp của Bộ Y tế (Quyết định 3192/QĐ-BYT năm 2010), ngưỡng chẩn đoán thay đổi theo cách đo:
| Cách đo | Ngưỡng tăng huyết áp |
|---|---|
| Nhân viên y tế đo đúng quy trình | Từ 140 và/hoặc 90 mmHg |
| Tự đo tại nhà, đo nhiều lần | Từ 135 và/hoặc 85 mmHg |
| Máy đo huyết áp tự động 24 giờ | Từ 130 và/hoặc 80 mmHg |
WHO cũng định nghĩa tăng huyết áp là từ 140/90 mmHg, đo vào hai ngày khác nhau. NHS (Anh) dùng cùng ngưỡng 140/90 khi đo tại cơ sở y tế và 135/85 khi đo tại nhà.
Phân độ huyết áp theo Bộ Y tế
Bộ Y tế phân độ dựa trên số đo do nhân viên y tế thực hiện:
| Phân độ | Tâm thu (mmHg) | Tâm trương (mmHg) | |
|---|---|---|---|
| Tối ưu | dưới 120 | và | dưới 80 |
| Bình thường | 120 đến 129 | và/hoặc | 80 đến 84 |
| Tiền tăng huyết áp | 130 đến 139 | và/hoặc | 85 đến 89 |
| Tăng huyết áp độ 1 | 140 đến 159 | và/hoặc | 90 đến 99 |
| Tăng huyết áp độ 2 | 160 đến 179 | và/hoặc | 100 đến 109 |
| Tăng huyết áp độ 3 | từ 180 | và/hoặc | từ 110 |
Nếu hai chỉ số rơi vào hai mức khác nhau thì xếp theo mức cao hơn. Lưu ý, hướng dẫn của Hoa Kỳ (CDC, theo ACC/AHA) dùng ngưỡng thấp hơn, coi từ 130/80 mmHg là cao. Vì vậy cùng một con số có thể được gọi tên khác nhau tuỳ hướng dẫn; bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên toàn bộ nguy cơ tim mạch của bạn.
Vì sao cần đo huyết áp dù không thấy gì?
CDC gọi tăng huyết áp là bệnh thường không có dấu hiệu cảnh báo, nhiều người mắc mà không biết. WHO ước tính năm 2024 có khoảng 1,4 tỷ người từ 30 đến 79 tuổi bị tăng huyết áp, khoảng 44% không biết mình mắc bệnh và chỉ khoảng 23% được kiểm soát tốt.
Không được phát hiện và kiểm soát, tăng huyết áp có thể gây đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp tim, đột quỵ và tổn thương thận dẫn tới suy thận, theo WHO. NHS khuyên người từ 40 tuổi trở lên nên đo huyết áp ít nhất 5 năm một lần, và đo thường xuyên hơn nếu có nguy cơ.
Cách đo huyết áp tại nhà cho đúng
Tổng hợp từ CDC và Quy trình đo huyết áp đúng của Bộ Y tế:
- Trước khi đo: không hút thuốc, uống cà phê, rượu bia trước đó; Bộ Y tế khuyên tránh trong 2 giờ, CDC khuyên tối thiểu 30 phút không ăn uống. Đi tiểu cho bàng quang rỗng.
- Nghỉ ngơi: ngồi ghế có tựa lưng, yên tĩnh ít nhất 5 phút.
- Tư thế: hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân; cánh tay đặt trên bàn, vị trí băng quấn ngang mức tim.
- Băng quấn: quấn trực tiếp trên da, không quấn qua áo; vừa khít nhưng không quá chặt; bờ dưới băng cách nếp khuỷu khoảng 2 cm. Chọn cỡ băng phù hợp với vòng cánh tay.
- Trong lúc đo: không nói chuyện.
- Đo ít nhất 2 lần, cách nhau 1 đến 2 phút. Theo Bộ Y tế, nếu hai lần chênh nhau trên 10 mmHg thì nghỉ thêm trên 5 phút rồi đo lại; lấy trung bình hai lần đo cuối.
- Lần đầu tiên nên đo cả hai tay; dùng tay có số đo cao hơn để theo dõi về sau.
- Ghi lại kết quả, ngày giờ vào sổ theo dõi và mang theo khi đi khám.
Nên đo vào cùng thời điểm mỗi ngày. NHS gợi ý đo hai lần mỗi ngày, buổi sáng và buổi tối, trong khoảng thời gian bác sĩ yêu cầu. Bộ Y tế khuyến nghị dùng máy đo ở cánh tay và kiểm chuẩn máy định kỳ.
Thay đổi lối sống giúp hạ huyết áp
Bộ Y tế khuyến cáo thay đổi lối sống cho mọi người bị tăng huyết áp, kể cả khi đang dùng thuốc:
- Giảm muối: WHO khuyến nghị người lớn ăn dưới 5 g muối mỗi ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê.
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi; hạn chế thức ăn nhiều cholesterol và chất béo no.
- Giảm cân nếu thừa cân; Bộ Y tế khuyên giữ vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ.
- Vận động: WHO khuyến nghị ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mức vừa mỗi tuần.
- Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, kiểm soát căng thẳng.
Khi cần dùng thuốc, loại thuốc và liều do bác sĩ chỉ định. Không tự ý ngừng hay đổi thuốc khi thấy huyết áp đã ổn; mọi điều chỉnh cần do bác sĩ quyết định.
Khi nào cần đi khám ngay
- Huyết áp từ 180/120 mmHg kèm đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, chóng mặt, nhìn mờ, buồn nôn, lú lẫn: cần cấp cứu ngay.
- Méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay, nói khó, nói ngọng: có thể là đột quỵ, gọi cấp cứu 115 ngay kể cả khi triệu chứng tự hết.
- Đau ngực đột ngột, đau lan ra cánh tay, hàm, kèm vã mồ hôi, buồn nôn.
- Tự đo tại nhà nhiều lần thấy từ 135/85 mmHg trở lên.
- Đang điều trị tăng huyết áp nhưng số đo vẫn cao hoặc có tác dụng phụ của thuốc.
- Người từ 40 tuổi trở lên chưa đo huyết áp trong 5 năm.
Câu hỏi thường gặp
Huyết áp 130/85 có phải là cao không?
Theo phân độ của Bộ Y tế, 130 đến 139 và/hoặc 85 đến 89 mmHg là tiền tăng huyết áp, chưa phải tăng huyết áp. Theo hướng dẫn của Hoa Kỳ, từ 130/80 đã được coi là cao. Nên thay đổi lối sống và đo lại định kỳ.
Đo một lần thấy cao thì có phải bị tăng huyết áp?
Chưa chắc. WHO định nghĩa tăng huyết áp dựa trên số đo vào hai ngày khác nhau. Vì vậy quy trình của Bộ Y tế yêu cầu nghỉ ngơi trước khi đo, tránh cà phê, thuốc lá, và đo nhiều lần. Hãy đo lại đúng cách và trao đổi với bác sĩ.
Đo huyết áp tay trái hay tay phải?
Theo Bộ Y tế, lần đầu nên đo cả hai tay và dùng tay có số đo cao hơn để theo dõi về sau. Sau đó luôn đo cùng một tay để kết quả so sánh được.
Máy đo huyết áp cổ tay có dùng được không?
Hướng dẫn của Bộ Y tế khuyến nghị dùng máy đo ở cánh tay và kiểm chuẩn định kỳ. Nếu đang dùng máy cổ tay, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về độ tin cậy của kết quả.
Huyết áp về bình thường rồi có ngừng thuốc được không?
Không nên tự ngừng. Hãy tiếp tục dùng thuốc theo đơn và tái khám đúng hẹn; mọi thay đổi về thuốc cần do bác sĩ quyết định sau khi đánh giá số đo của bạn.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp (Quyết định 3192/QĐ-BYT ngày 31/8/2010). kcb.vn/upload/2005611/20210723//huong_dan_chan_doan_dieu_tri_tha.pdf
- WHO. Hypertension fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
- WHO. Salt reduction fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/salt-reduction
- NHS. High blood pressure (hypertension). www.nhs.uk/conditions/high-blood-pressure/
- NHS. Blood pressure test. www.nhs.uk/conditions/blood-pressure-test/
- CDC. About High Blood Pressure. www.cdc.gov/high-blood-pressure/about/index.html
- CDC. Measure Your Blood Pressure. www.cdc.gov/high-blood-pressure/measure/index.html
- NHS. Stroke: Symptoms. www.nhs.uk/conditions/stroke/symptoms/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.