PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Không. Isoniazid là một trong bốn thuốc của phác đồ lao chuẩn, cùng rifampicin, pyrazinamid và ethambutol, uống hằng ngày trong 4 đến 6 tháng theo WHO. Lao chữa khỏi được nếu uống đủ thuốc; ngưng sớm khi thấy khoẻ có thể làm vi khuẩn kháng thuốc và bệnh quay lại. Khi dùng isoniazid cần theo dõi dấu hiệu tổn thương gan và tê bì tay chân.
- Theo WHO, năm 2024 có khoảng 10,7 triệu người mắc lao và 1,23 triệu người tử vong.
- Lao là bệnh phòng được và chữa khỏi được nếu uống đủ phác đồ.
- Không tuân thủ điều trị là nguyên nhân chính gây lao kháng thuốc.
- Isoniazid có thể gây viêm gan, nguy cơ tăng theo tuổi và khi uống rượu hằng ngày.
- Bác sĩ có thể kê thêm vitamin B6 cho người có nguy cơ viêm dây thần kinh.
Isoniazid có vai trò gì trong điều trị lao?
Theo WHO, năm 2024 ước tính 10,7 triệu người mắc lao trên thế giới và 1,23 triệu người tử vong. WHO nhấn mạnh lao là bệnh phòng được và chữa khỏi được.
Isoniazid là một trong bốn thuốc của phác đồ điều trị lao chuẩn, cùng với rifampicin, pyrazinamid và ethambutol. Theo WHO, các thuốc này được uống hằng ngày trong 4 đến 6 tháng. Isoniazid cũng được dùng để điều trị dự phòng lao cho người nhiễm lao chưa phát bệnh, giúp ngăn nhiễm trùng tiến triển thành bệnh.
Isoniazid là thuốc kê đơn. Phác đồ, liều và thời gian điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa lao.
Vì sao phải uống đủ phác đồ dù đã thấy khoẻ?
Sau vài tuần điều trị, nhiều người hết ho, hết sốt và thấy khoẻ. Nhưng vi khuẩn lao vẫn còn trong cơ thể. Lý do phải uống đủ:
- Tránh kháng thuốc. Theo MedlinePlus, ngưng isoniazid quá sớm có thể làm vi khuẩn kháng kháng sinh. Nhãn thuốc tại Hoa Kỳ ghi rõ: không tuân thủ điều trị là nguyên nhân chính gây lao kháng thuốc.
- Tránh tái phát. CDC cho biết ngưng điều trị sớm có thể làm bệnh quay lại.
- Lao kháng thuốc khó điều trị hơn nhiều. CDC cho biết lao kháng thuốc cần điều trị nhiều tháng đến nhiều năm, với bác sĩ chuyên khoa. WHO ghi nhận năm 2024 chỉ khoảng 2 trong 5 người mắc lao đa kháng được tiếp cận điều trị.
CDC khuyên uống và uống hết tất cả thuốc lao đúng như hướng dẫn.
Làm sao để không quên thuốc trong nhiều tháng?
CDC gợi ý một số cách:
- Điều trị có giám sát trực tiếp (DOT): nhân viên y tế quan sát người bệnh uống thuốc, trực tiếp hoặc qua video. CDC coi đây là cách hiệu quả nhất để đảm bảo uống đủ thuốc.
- Đặt chuông báo trên điện thoại.
- Dùng hộp chia thuốc theo ngày.
- Đánh dấu lịch mỗi ngày đã uống thuốc.
Nếu gặp tác dụng phụ làm bạn muốn bỏ thuốc, hãy báo ngay cho bác sĩ thay vì tự ngưng.
Isoniazid có thể gây những tác dụng phụ nào?
Viêm gan là cảnh báo quan trọng nhất. Nhãn thuốc tại Hoa Kỳ cho biết nguy cơ tăng theo tuổi: dưới 1 trên 1.000 người ở tuổi dưới 20, khoảng 3 trên 1.000 ở tuổi 20 đến 34, 12 trên 1.000 ở tuổi 35 đến 49 và 23 trên 1.000 ở tuổi 50 đến 64. Uống rượu hằng ngày làm tăng nguy cơ. Người dùng thuốc cần được theo dõi và hỏi han hằng tháng.
Theo MedlinePlus, hãy báo bác sĩ ngay nếu có: mệt nhiều, yếu, chán ăn, buồn nôn, nôn, nước tiểu vàng sẫm hoặc nâu, vàng da hoặc vàng mắt.
Viêm dây thần kinh ngoại biên (tê bì, châm chích tay chân) là độc tính thường gặp nhất, hay gặp ở người suy dinh dưỡng và người dễ bị viêm dây thần kinh như người nghiện rượu, người đái tháo đường. Nhãn thuốc khuyến cáo dùng kèm pyridoxin (vitamin B6) cho những người này; bác sĩ sẽ quyết định có cần kê hay không.
Khi uống isoniazid cần kiêng gì?
- Rượu bia: làm tăng nguy cơ tổn thương gan. CDC cũng cảnh báo uống rượu trong khi điều trị lao có thể gây hại gan.
- Một số thực phẩm: isoniazid có thể gây phản ứng với thực phẩm giàu tyramin hoặc histamin, như một số loại pho mát, rượu vang đỏ, một số loại cá (cá ngừ, cá vùng nhiệt đới). Nếu thấy khó chịu bất thường sau khi ăn các thực phẩm này, hãy báo bác sĩ.
- Thuốc khác: thuốc lao có thể tương tác với nhiều thuốc, kể cả thuốc tránh thai. Hãy kể với bác sĩ mọi thuốc đang dùng.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa isoniazid (xem danh mục sản phẩm).
Khi nào cần đi khám ngay
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, buồn nôn, nôn, chán ăn, mệt lả khi đang uống thuốc lao.
- Tê bì, châm chích, nóng rát bàn tay, bàn chân.
- Phát ban, sốt, đau khớp sau khi bắt đầu thuốc.
- Ho kéo dài nhiều tuần, ho ra máu, sụt cân, sốt về chiều, đổ mồ hôi đêm: cần đi khám lao.
- Đã lỡ bỏ thuốc nhiều ngày: liên hệ cơ sở điều trị để được hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Uống thuốc lao bao lâu thì khỏi?
Theo WHO, phác đồ chuẩn cho lao nhạy cảm thuốc uống hằng ngày trong 4 đến 6 tháng. CDC cho biết tuỳ loại, điều trị có thể kéo dài 4, 6 hoặc 9 tháng; lao kháng thuốc lâu hơn nhiều. Bác sĩ sẽ quyết định thời gian cụ thể.
Thấy hết ho rồi có ngưng thuốc lao được không?
Không. Hết triệu chứng không có nghĩa là hết vi khuẩn. Ngưng sớm có thể làm vi khuẩn kháng thuốc và bệnh quay lại, khi đó điều trị khó và lâu hơn.
Uống isoniazid có cần uống thêm vitamin B6 không?
Nhãn thuốc khuyến cáo dùng kèm vitamin B6 cho người suy dinh dưỡng và người dễ bị viêm dây thần kinh, như người nghiện rượu hoặc đái tháo đường. Bác sĩ sẽ quyết định cho từng người.
Quên một liều thuốc lao thì làm sao?
Hãy hỏi bác sĩ hoặc cơ sở điều trị lao về cách xử lý theo đúng phác đồ của bạn. Không tự uống gấp đôi. Nếu hay quên, hãy đặt chuông báo hoặc đề nghị điều trị có giám sát.
Người nhà có bị lây không?
Lao phổi lây qua không khí. Người tiếp xúc gần nên được khám sàng lọc. Một số người nhiễm lao chưa phát bệnh có thể được điều trị dự phòng, trong đó có phác đồ dùng isoniazid.
Nguồn tham khảo
- WHO. Tuberculosis - Fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis
- MedlinePlus - NIH. Isoniazid. medlineplus.gov/druginfo/meds/a682401.html
- CDC. Treating Tuberculosis. www.cdc.gov/tb/treatment/index.html
- DailyMed - U.S. National Library of Medicine. Isoniazid tablet - Label. dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=312cd403-b211-64ef-e0
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.