PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Men gan cao thường là ALT hoặc AST trong máu tăng hơn khoảng tham chiếu, cho thấy tế bào gan có thể đang bị tổn thương. Đây là một dấu hiệu, chưa phải chẩn đoán: nguyên nhân có thể là gan nhiễm mỡ, viêm gan virus, rượu, thuốc, hoặc chỉ tạm thời do vận động mạnh. Cần đi khám để bác sĩ làm thêm xét nghiệm tìm nguyên nhân, không tự dùng thuốc hay thảo dược hạ men gan.
- ALT chủ yếu nằm trong gan nên phản ánh tổn thương gan đặc hiệu hơn AST, vốn còn có ở tim và cơ.
- Kết quả bất thường không phải lúc nào cũng có nghĩa là gan có bệnh; ốm gần đây hoặc vận động mạnh cũng làm men gan thay đổi.
- Nguyên nhân thường gặp gồm gan nhiễm mỡ, viêm gan virus, rượu bia và một số thuốc.
- Xét nghiệm chức năng gan đơn lẻ thường không đủ để chẩn đoán bệnh cụ thể, bác sĩ sẽ cần thêm xét nghiệm.
- Không tự dùng thảo dược hay thực phẩm bổ sung để hạ men gan, vì một số loại có thể gây hại cho gan.
Men gan là gì?
"Men gan" là cách gọi phổ biến các enzym do tế bào gan tạo ra. Hai chỉ số hay được nhắc đến nhất là:
- ALT (alanine aminotransferase, còn gọi là SGPT): theo MedlinePlus, ALT chủ yếu nằm trong gan. Bình thường nồng độ trong máu thấp. Khi tế bào gan bị tổn thương, ALT thoát ra máu và chỉ số tăng lên.
- AST (aspartate aminotransferase, còn gọi là SGOT): có nhiều ở gan nhưng cũng có ở tim, cơ và các mô khác. Vì vậy AST tăng không phải lúc nào cũng do gan.
Ngoài ALT và AST, bộ xét nghiệm chức năng gan thường có thêm ALP, GGT, bilirubin, albumin, protein toàn phần và thời gian prothrombin. Bác sĩ đọc các chỉ số này cùng nhau chứ không dựa vào một con số riêng lẻ.
Men gan cao có phải là bệnh gan không?
Không hẳn. Men gan cao là một dấu hiệu cho thấy gan có thể đang bị tổn thương, không phải là tên một bệnh. MedlinePlus lưu ý kết quả xét nghiệm gan bất thường không phải lúc nào cũng có nghĩa là gan có vấn đề, vì một số tình trạng khác cũng cho kết quả tương tự.
Một số yếu tố có thể làm men gan thay đổi tạm thời hoặc ảnh hưởng đến kết quả:
- Vận động gắng sức trước khi lấy máu.
- Vừa ốm hoặc nhiễm bệnh gần đây.
- Đang dùng một số thuốc hoặc thực phẩm bổ sung.
- Tuổi, giới tính, cân nặng, mang thai, chu kỳ kinh nguyệt.
Mỗi phòng xét nghiệm có khoảng tham chiếu riêng, nên hãy so kết quả với khoảng in trên phiếu và nhờ bác sĩ giải thích.
Những nguyên nhân nào thường làm men gan tăng?
Theo MedlinePlus và Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hoá và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), các nguyên nhân hay gặp gồm:
- Gan nhiễm mỡ không do rượu: NIDDK ước tính khoảng 24% người trưởng thành ở Hoa Kỳ mắc bệnh này, là một trong những nguyên nhân bệnh gan phổ biến nhất. Bệnh liên quan chặt với thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2.
- Viêm gan virus, đặc biệt viêm gan B và C. Theo WHO, năm 2024 có khoảng 240 triệu người sống chung với viêm gan B mạn, trong đó khu vực Tây Thái Bình Dương (có Việt Nam) chiếm khoảng 102 triệu người.
- Rượu bia và tình trạng sử dụng rượu kéo dài.
- Thuốc, ví dụ một số thuốc hạ mỡ máu và thuốc giảm đau, cũng như chất độc.
- Xơ gan, ung thư gan, giảm lưu lượng máu đến gan.
Phát hiện men gan cao thì nên làm gì?
- Đi khám bác sĩ để được đánh giá. Theo MedlinePlus, xét nghiệm chức năng gan đơn lẻ thường không chẩn đoán được bệnh cụ thể, nên bạn có thể cần thêm xét nghiệm như viêm gan B, viêm gan C, siêu âm gan hoặc xét nghiệm lặp lại.
- Kể đầy đủ cho bác sĩ mọi thuốc, thực phẩm bổ sung, thảo dược bạn đang dùng, và mức độ uống rượu bia.
- Không tự ý ngừng thuốc kê đơn đang điều trị bệnh khác. Hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi.
- Không tự mua thuốc hay thảo dược "hạ men gan". NIDDK khuyên hỏi bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược, vì một số loại có thể gây hại cho gan.
- Hạn chế rượu bia trong lúc chờ tìm nguyên nhân.
Có thể làm gì để bảo vệ gan lâu dài?
- Giữ cân nặng hợp lý và vận động đều. Với gan nhiễm mỡ, NIDDK cho biết giảm ít nhất 3% đến 5% cân nặng có thể giúp giảm mỡ trong gan.
- Tiêm vắc xin viêm gan B nếu chưa có miễn dịch. WHO cho biết vắc xin bảo vệ gần như 100% và kéo dài ít nhất 20 năm.
- Xét nghiệm viêm gan B, C nếu chưa từng làm. WHO ghi nhận năm 2024 chỉ khoảng 27% người nhiễm viêm gan B biết mình bị bệnh.
- Dùng thuốc đúng liều, đọc tờ hướng dẫn sử dụng, tránh dùng nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất.
- Hạn chế rượu bia.
Dấu hiệu nào cho thấy cần đi khám gấp?
MedlinePlus liệt kê các dấu hiệu gợi ý bệnh gan cần được kiểm tra: vàng da, vàng mắt, buồn nôn, mệt nhiều, đau hoặc chướng bụng, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu. Nếu men gan cao kèm các dấu hiệu này, hãy đi khám sớm thay vì chờ xét nghiệm lại.
Khi nào cần đi khám ngay
- Vàng da hoặc vàng mắt.
- Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.
- Đau bụng vùng hạ sườn phải, bụng chướng to.
- Mệt mỏi kéo dài, buồn nôn, chán ăn không rõ lý do.
- Men gan cao sau khi bắt đầu dùng một thuốc hoặc sản phẩm bổ sung mới.
Câu hỏi thường gặp
Men gan cao bao nhiêu thì nguy hiểm?
Không có một ngưỡng chung cho mọi trường hợp. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân, mức tăng, các chỉ số gan khác và triệu chứng đi kèm. Bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể thay vì chỉ nhìn một con số.
Men gan cao có tự hết không?
Có thể, nếu nguyên nhân là tạm thời như vận động gắng sức hay vừa ốm. Nhưng nếu do viêm gan virus, gan nhiễm mỡ hay rượu thì men gan thường chỉ cải thiện khi xử lý được nguyên nhân. Vì vậy vẫn cần đi khám và xét nghiệm lại theo hẹn.
ALT và AST khác nhau thế nào?
ALT chủ yếu có trong gan nên phản ánh tổn thương gan đặc hiệu hơn. AST có ở gan, tim và cơ, nên có thể tăng do nguyên nhân ngoài gan. Bác sĩ thường xem cả hai chỉ số cùng lúc.
Uống thuốc bổ gan có hạ được men gan không?
Không nên tự dùng. Hạ con số men gan mà không xử lý nguyên nhân thì không giải quyết được bệnh. Một số thảo dược và thực phẩm bổ sung còn có thể gây hại cho gan, nên hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.
Trước khi xét nghiệm men gan cần chuẩn bị gì?
Hãy làm theo hướng dẫn của cơ sở xét nghiệm về việc nhịn ăn. Tránh vận động gắng sức ngay trước khi lấy máu và báo cho nhân viên y tế các thuốc, thực phẩm bổ sung bạn đang dùng.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus - NIH. ALT Blood Test. medlineplus.gov/lab-tests/alt-blood-test/
- MedlinePlus - NIH. AST Test. medlineplus.gov/lab-tests/ast-test/
- MedlinePlus - NIH. Liver Function Tests. medlineplus.gov/lab-tests/liver-function-tests/
- NIDDK - National Institutes of Health. Definition & Facts of NAFLD & NASH. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/definiti
- NIDDK - National Institutes of Health. Treatment for NAFLD & NASH. www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/treatmen
- WHO. Hepatitis B - Fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.