PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Ngộ độc thực phẩm nhẹ thường đỡ trong vòng một tuần. Tại nhà, cần ngừng món nghi ngờ, uống oresol hoặc nước từng ngụm nhỏ, nghỉ ngơi, ăn nhẹ khi đói. Không tự uống thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh. Đi cấp cứu ngay khi nôn ra máu, đi ngoài ra máu, nôn liên tục không uống được, có dấu hiệu mất nước, hoặc nhìn mờ, sụp mi, khó nuốt, khó thở.
- Nôn và tiêu chảy là cách cơ thể đào thải tác nhân gây hại; ưu tiên số một là bù nước, không phải cầm tiêu chảy.
- Oresol phải pha đúng lượng nước ghi trên gói, uống từng ngụm nhỏ.
- Không tự gây nôn, không tự dùng kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy, nhất là cho trẻ em.
- Nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, nói khó, nuốt khó sau bữa ăn là dấu hiệu ngộ độc thần kinh, phải cấp cứu ngay.
- Giữ lại thức ăn thừa và báo cơ quan y tế khi nhiều người cùng bị sau một bữa ăn.
Ngộ độc thực phẩm có biểu hiện gì?
Ngộ độc thực phẩm xảy ra khi ăn uống thực phẩm nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc độc tố. WHO ước tính mỗi năm khoảng 866 triệu người trên thế giới, gần 1 trong 9 người, bị bệnh do thực phẩm không an toàn và 1,52 triệu người tử vong; trẻ dưới 5 tuổi gánh 29% gánh nặng bệnh tật này.
Theo NHS và CDC, biểu hiện thường gặp gồm:
- Buồn nôn, nôn.
- Tiêu chảy.
- Đau bụng, quặn bụng.
- Sốt, mệt mỏi.
Triệu chứng có thể xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày, hiếm khi sau vài tuần. NHS cho biết bệnh thường đỡ trong vòng một tuần.
Xử trí ngộ độc thực phẩm nhẹ tại nhà thế nào?
- Ngừng ngay món nghi ngờ. Báo cho người cùng ăn để theo dõi.
- Bù nước từ sớm. Uống oresol (gói bù nước điện giải) pha đúng lượng nước ghi trên gói, hoặc nước đun sôi để nguội. Uống từng ngụm nhỏ, không uống ồ ạt vì dễ nôn thêm (theo Báo Sức khỏe và Đời sống của Bộ Y tế). Không pha oresol đặc hơn hay loãng hơn hướng dẫn.
- Nghỉ ngơi ở nhà.
- Ăn khi thấy đói, chọn món nhẹ, ít dầu mỡ, không cay. NHS khuyên tránh nước ép trái cây và nước ngọt có ga.
- Theo dõi số lần nôn, đi ngoài, lượng nước tiểu và các dấu hiệu nặng ở mục dưới.
Nếu đau bụng, sốt gây khó chịu, có thể dùng paracetamol theo tờ hướng dẫn sử dụng (theo NHS).
Có nên tự gây nôn, uống thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh không?
Không tự gây nôn. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ) khuyến cáo không làm cho người bệnh nôn trừ khi được trung tâm chống độc hoặc nhân viên y tế hướng dẫn. Tuyệt đối không cho người bất tỉnh ăn uống gì.
Thận trọng với thuốc cầm tiêu chảy. Nôn và tiêu chảy là phản ứng giúp cơ thể đẩy tác nhân gây hại ra ngoài. Tự dùng thuốc cầm tiêu chảy có thể giữ tác nhân gây bệnh lâu hơn trong ruột. NHS khuyến cáo không cho trẻ dưới 12 tuổi dùng thuốc cầm tiêu chảy. Người lớn chỉ nên dùng khi đã hỏi dược sĩ.
Không tự uống kháng sinh. Ngộ độc có thể do virus hoặc độc tố, khi đó kháng sinh không có tác dụng. Kháng sinh chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Không dùng các mẹo trung hòa chất độc như nước chanh, giấm nếu không có hướng dẫn của nhân viên y tế (theo MedlinePlus).
Dấu hiệu nào cần đi cấp cứu ngay?
Tổng hợp từ NHS, CDC và Bộ Y tế, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi:
- Nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc phân đen.
- Nôn liên tục, không giữ được nước uống.
- Dấu hiệu mất nước: tiểu rất ít, nước tiểu sẫm màu, khô miệng, chóng mặt khi đứng dậy.
- Sốt cao trên 38,9°C (102°F theo CDC).
- Đau đầu dữ dội, cứng gáy, sợ ánh sáng, khó thở (theo NHS).
- Mệt lả, li bì, lú lẫn.
Dấu hiệu ngộ độc độc tố thần kinh (botulinum). CDC liệt kê: nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, khó cử động mắt, nói khó, nuốt khó, yếu cơ, khó thở. CDC nhấn mạnh đây là cấp cứu y khoa, phải đến bệnh viện ngay, không chờ đợi.
Nên đi khám sớm, không chờ đến khi nặng, nếu người bệnh là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai hoặc người có bệnh nền. CDC lưu ý phụ nữ có thai bị sốt kèm triệu chứng giống cúm cần gặp bác sĩ vì một số nhiễm trùng nhẹ cũng có thể ảnh hưởng thai kỳ.
Khi cả nhà hoặc nhiều người cùng bị thì làm gì?
Cục An toàn thực phẩm khuyến cáo khi nghi ngộ độc thực phẩm cần ngừng ngay món ăn nghi ngờ, giữ lại thức ăn thừa, và nếu có thể giữ chất nôn để gửi xét nghiệm, đồng thời báo cho cơ quan y tế gần nhất. Việc này giúp tìm nguyên nhân, điều trị đúng và ngăn người khác bị ngộ độc.
Để phòng ngộ độc trong mùa nóng, có thể áp dụng 5 chìa khóa an toàn thực phẩm mà WHO phổ biến: giữ sạch tay và dụng cụ; để riêng đồ sống và đồ chín; nấu chín kỹ; bảo quản thức ăn ở nhiệt độ an toàn; dùng nước và nguyên liệu an toàn.
Khi nào cần đi khám ngay
- Nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc phân đen.
- Nôn liên tục không uống được nước; nôn quá 2 ngày hoặc tiêu chảy quá 3 ngày.
- Tiểu rất ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng dậy.
- Sốt cao trên 38,9°C, đau đầu dữ dội, cứng gáy, khó thở.
- Nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, nói khó, nuốt khó, yếu cơ sau khi ăn.
- Người bệnh là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai hoặc người có bệnh mạn tính.
Câu hỏi thường gặp
Bị ngộ độc thực phẩm có nên nhịn ăn hoàn toàn không?
Không cần nhịn ăn kéo dài. NHS khuyên ăn khi cảm thấy muốn ăn, chọn món nhẹ, ít dầu mỡ. Điều quan trọng hơn là uống đủ nước để không bị mất nước.
Có nên uống than hoạt khi nghi ngộ độc thực phẩm không?
Không nên tự dùng. Việc dùng than hoạt hay các chất giải độc cần nhân viên y tế đánh giá, tùy loại chất độc và thời điểm. MedlinePlus khuyến cáo không dùng thuốc giải độc kiểu vạn năng khi chưa có hướng dẫn.
Ngộ độc thực phẩm bao lâu thì khỏi?
Theo NHS, đa số trường hợp đỡ trong vòng một tuần. Nếu tiêu chảy quá 3 ngày (theo CDC) hoặc nôn quá 2 ngày (theo NHS), cần đi khám.
Trẻ bị ngộ độc thực phẩm có dùng thuốc cầm tiêu chảy được không?
Không nên. NHS khuyến cáo không cho trẻ dưới 12 tuổi dùng thuốc cầm tiêu chảy. Với trẻ, ưu tiên bù nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn và đưa đi khám sớm.
Nhìn mờ, sụp mi sau khi ăn đồ hộp có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm. Đây có thể là ngộ độc botulinum, một độc tố tấn công thần kinh. CDC khuyến cáo đến cơ sở cấp cứu ngay, không chờ đợi.
Nguồn tham khảo
- WHO. Food safety - Fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety
- NHS. Food poisoning. www.nhs.uk/conditions/food-poisoning/
- CDC. Symptoms of Food Poisoning. www.cdc.gov/food-safety/signs-symptoms/index.html
- CDC. Botulism: Signs and Symptoms. www.cdc.gov/botulism/signs-symptoms/index.html
- MedlinePlus (NIH). Poisoning first aid. medlineplus.gov/ency/article/007579.htm
- Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Ăn phải đồ nghi ngộ độc, 6 giờ đầu làm gì?. suckhoedoisong.vn/nghi-ngo-doc-thuc-pham-6-gio-dau-can-lam-gi-16926062
- Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế. Hỏi đáp: Xử trí khi bị ngộ độc thực phẩm. vfa.gov.vn/tin-tuc/hoi-dap-xu-tri-khi-bi-ngo-doc-thuc-pham.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.