PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Thuốc là sản phẩm dùng để phòng bệnh, chẩn đoán, chữa bệnh và phải có giấy đăng ký lưu hành thuốc. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe dùng để bổ sung chế độ ăn, hỗ trợ duy trì chức năng cơ thể, được quản lý theo pháp luật an toàn thực phẩm. “Thực phẩm chức năng” là cách gọi phổ biến, rộng hơn. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
- Thuốc được quản lý theo Luật Dược; thực phẩm bảo vệ sức khỏe được quản lý theo pháp luật an toàn thực phẩm.
- Nhãn thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải ghi rõ cụm từ “Thực phẩm bảo vệ sức khỏe”.
- Quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải có câu: “Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”.
- Không ngừng hoặc thay thuốc điều trị bằng thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
- Thực phẩm bảo vệ sức khỏe vẫn có thể tương tác với thuốc, nên cần báo cho bác sĩ, dược sĩ.
Thuốc là gì theo quy định Việt Nam?
Luật Dược 2016 định nghĩa thuốc là chế phẩm có chứa dược chất hoặc dược liệu, dùng cho người nhằm mục đích phòng bệnh, chẩn đoán bệnh, chữa bệnh, điều trị bệnh, giảm nhẹ bệnh, điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể người.
Để được lưu hành, thuốc phải được Bộ Y tế cấp giấy đăng ký lưu hành, có số đăng ký thuốc và tuân theo quy định ghi nhãn thuốc. Thuốc kê đơn còn có ký hiệu Rx trên nhãn.
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe là gì?
Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe là những sản phẩm được dùng để bổ sung thêm vào chế độ ăn uống hằng ngày nhằm duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể con người, giảm nguy cơ mắc bệnh. Sản phẩm có thể ở dạng viên nang, viên nén, bột, cốm, dạng lỏng và được chia thành liều nhỏ.
Năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP để thay thế Nghị định 15/2018. Tuy nhiên, theo Nghị quyết 15/2026/NQ-CP ngày 6/4/2026, Nghị định 46 đang tạm ngưng hiệu lực cho đến khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và nghị định hướng dẫn có hiệu lực; trong thời gian này, Nghị định 15/2018 tiếp tục được áp dụng.
Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
“Thực phẩm chức năng” có phải là một loại riêng không?
“Thực phẩm chức năng” là cách gọi quen thuộc của người dân. Trước đây, Thông tư 43/2014/TT-BYT của Bộ Y tế dùng thuật ngữ này cho một nhóm rộng, gồm:
- Thực phẩm bổ sung: thực phẩm thông thường được bổ sung vi chất như vitamin, khoáng chất.
- Thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
- Thực phẩm dinh dưỡng y học: dùng theo chỉ định để điều chỉnh chế độ ăn của người bệnh.
- Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt.
Vì vậy, khi thấy một sản phẩm quảng cáo là “thực phẩm chức năng”, hãy xem nhãn để biết chính xác đó là loại nào. Các sản phẩm dạng viên, dạng liều nhỏ mà nhiều người hay mua thường thuộc nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Bảng so sánh thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe
| Tiêu chí | Thuốc | Thực phẩm bảo vệ sức khỏe |
|---|---|---|
| Mục đích | Phòng bệnh, chẩn đoán, chữa bệnh, giảm nhẹ bệnh | Bổ sung chế độ ăn, hỗ trợ duy trì chức năng cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh |
| Luật quản lý chính | Luật Dược | Luật An toàn thực phẩm |
| Thủ tục để lưu hành | Giấy đăng ký lưu hành thuốc, số đăng ký thuốc | Đăng ký bản công bố sản phẩm |
| Trên nhãn | Tên thuốc, hoạt chất, số đăng ký; thuốc kê đơn có Rx | Cụm từ “Thực phẩm bảo vệ sức khỏe” và khuyến cáo không phải là thuốc |
| Được nói là chữa bệnh? | Có, theo chỉ định đã đăng ký | Không |
Tại Hoa Kỳ, FDA cũng phân biệt tương tự: thực phẩm bổ sung không được ghi trên nhãn là điều trị, phòng ngừa hay chữa khỏi bệnh; sản phẩm tuyên bố như vậy được coi là thuốc. FDA cũng không phê duyệt thực phẩm bổ sung trước khi bán ra thị trường.
Dùng thực phẩm bảo vệ sức khỏe thế nào cho an toàn?
- Không bỏ thuốc điều trị để dùng thực phẩm bảo vệ sức khỏe thay thế.
- Báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi sản phẩm bạn đang dùng. FDA lưu ý một số sản phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc.
- Đọc nhãn: kiểm tra cụm từ “Thực phẩm bảo vệ sức khỏe”, thành phần, đối tượng dùng, liều dùng, lưu ý.
- Cảnh giác với quảng cáo hứa “chữa khỏi”, “đặc trị”, “thay thế thuốc”.
- Nghị định 15/2018 cấm dùng hình ảnh, tên, trang phục của bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế, cơ sở y tế để quảng cáo thực phẩm. Quảng cáo có “bác sĩ khuyên dùng” là dấu hiệu đáng ngờ.
- Phụ nữ có thai, cho con bú, trẻ em, người có bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Khi nào cần đi khám ngay
- Có triệu chứng bệnh rõ ràng như đau ngực, sụt cân không rõ lý do, sốt kéo dài: cần đi khám, không tự xử lý bằng thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
- Xuất hiện vàng da, ngứa, phát ban, rối loạn tiêu hóa sau khi dùng sản phẩm.
- Đang dùng thuốc chống đông, thuốc tim mạch, thuốc tiểu đường và muốn dùng thêm sản phẩm bổ sung.
- Bệnh mạn tính đang điều trị trở nên kém kiểm soát.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm chức năng có chữa được bệnh không?
Không. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ có thể hỗ trợ chức năng cơ thể và không được quảng cáo là chữa bệnh. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Làm sao biết sản phẩm là thuốc hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe?
Xem nhãn. Thuốc có số đăng ký thuốc và tên hoạt chất, hàm lượng; thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải ghi cụm từ “Thực phẩm bảo vệ sức khỏe”. Bạn có thể tra số đăng ký thuốc trên cơ sở dữ liệu của Cục Quản lý Dược.
Uống thực phẩm bảo vệ sức khỏe cùng thuốc có sao không?
Một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc. Hãy mang theo sản phẩm hoặc ảnh nhãn khi đi khám để bác sĩ, dược sĩ kiểm tra.
Vitamin là thuốc hay thực phẩm?
Có thể là cả hai, tùy sản phẩm đăng ký theo dạng nào. Vitamin đăng ký là thuốc sẽ có số đăng ký thuốc; vitamin đăng ký là thực phẩm bảo vệ sức khỏe sẽ ghi cụm từ này trên nhãn. Hãy đọc nhãn để biết.
Quảng cáo có bác sĩ giới thiệu thực phẩm chức năng có đáng tin không?
Nghị định 15/2018 cấm sử dụng hình ảnh, tên, trang phục của bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế để quảng cáo thực phẩm. Vì vậy, kiểu quảng cáo này là dấu hiệu nên cảnh giác.
Nguồn tham khảo
- Quốc hội (văn bản trên LuatVietnam). Luật Dược số 105/2016/QH13. luatvietnam.vn/y-te/luat-105-2016-qh13-quoc-hoi-104849-d1.html
- Chính phủ (văn bản trên CaseLaw.vn). Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm. caselaw.vn/van-ban-phap-luat/302817-nghi-dinh-15-2018-nd-cp-huong-dan-
- Cổng phổ biến giáo dục pháp luật TP Cần Thơ. Tạm ngưng hiệu lực Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đến khi có Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). pbgdpl.cantho.gov.vn/tam-ngung-hieu-luc-nghi-dinh-so-462026nd-cp-den-k
- Bộ Y tế (văn bản trên LuatVietnam). Thông tư 43/2014/TT-BYT quy định về quản lý thực phẩm chức năng. luatvietnam.vn/y-te/thong-tu-43-2014-tt-byt-bo-y-te-91213-d1.html
- FDA Hoa Kỳ. Questions and Answers on Dietary Supplements. www.fda.gov/food/information-consumers-using-dietary-supplements/quest
- Tạp chí Luật sư Việt Nam (dẫn Công văn 2310/BYT-ATTP). Bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế không được tham gia quảng cáo thực phẩm, thực phẩm chức năng. lsvn.vn/bac-si-duoc-si-nhan-vien-y-te-khong-duoc-tham-gia-quang-cao-th
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.