PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Salbutamol là thuốc giãn phế quản, làm giãn và mở đường thở để dễ thở hơn. Thuốc được dùng để cắt cơn khó thở, khò khè, tức ngực do hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), thường ở dạng bình xịt hoặc ống hít. Salbutamol chỉ làm dịu triệu chứng, không chữa tình trạng viêm của đường thở. Nếu phải dùng thuốc cắt cơn ngày càng nhiều, hen chưa được kiểm soát và cần đi khám.
- Salbutamol thuộc nhóm thuốc giãn phế quản, giúp đường thở mở ra để thở dễ hơn.
- Trong hen, salbutamol là thuốc cắt cơn; thuốc dự phòng (thường là corticoid dạng hít) mới giảm viêm đường thở.
- Phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn là dấu hiệu cần gặp bác sĩ để xem lại điều trị.
- Tác dụng phụ hay gặp là run tay, bồn chồn, đau đầu; tim đập nhanh, mạnh hoặc không đều cần đi khám ngay.
- Liều và cách dùng salbutamol theo chỉ định của bác sĩ và kế hoạch hành động hen của từng người.
Salbutamol là thuốc gì?
Salbutamol (tại Mỹ gọi là albuterol) là thuốc giãn phế quản. Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), thuốc làm giãn và mở các đường dẫn khí vào phổi, giúp thở dễ hơn. Thuốc được dùng để điều trị khó thở, khò khè, ho và tức ngực do hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), và để phòng khó thở khi gắng sức.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nêu salbutamol là ví dụ điển hình của nhóm thuốc giãn phế quản, giúp mở đường thở và làm dịu triệu chứng hen. WHO ước tính năm 2023 có khoảng 363 triệu người mắc hen và 442.000 ca tử vong do hen trên toàn thế giới.
Salbutamol là thuốc kê đơn, có dạng hít (bình xịt định liều, khí dung) và dạng uống (viên, siro). Pharbaco có sản xuất thuốc chứa salbutamol (xem danh mục sản phẩm).
Thuốc cắt cơn và thuốc dự phòng hen khác nhau thế nào?
| Thuốc cắt cơn | Thuốc dự phòng | |
|---|---|---|
| Ví dụ | Salbutamol | Corticoid dạng hít (như beclometason) |
| Tác dụng | Giãn phế quản, làm dịu triệu chứng | Giảm viêm đường thở |
| Khi nào dùng | Khi có triệu chứng | Dùng đều đặn hằng ngày |
Theo WHO, corticoid dạng hít giúp giảm viêm đường thở, cải thiện triệu chứng và giảm nguy cơ cơn hen nặng và tử vong. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) mô tả người bệnh hen thường có ống hít cắt cơn để dùng khi có triệu chứng và ống hít dự phòng để dùng mỗi ngày. Một số người dùng loại ống hít phối hợp vừa duy trì vừa cắt cơn.
NHS lưu ý người bệnh hen không nên chỉ được kê một ống hít cắt cơn để dùng đơn độc. Vì vậy, chỉ dùng salbutamol mà bỏ thuốc dự phòng bác sĩ đã kê là cách dùng không đúng.
Dùng salbutamol cắt cơn hen thế nào?
Dạng hít đưa thuốc trực tiếp vào phổi, nên là dạng thường dùng để cắt cơn. Dạng uống được bác sĩ kê trong một số trường hợp; MedlinePlus cho biết dạng uống thường dùng 3 đến 4 lần mỗi ngày theo đơn.
Khi có cơn hen, NHS khuyên:
- Ngồi thẳng lưng để dễ thở, cố gắng giữ bình tĩnh.
- Dùng thuốc cắt cơn theo đúng kế hoạch hành động hen bác sĩ đã hướng dẫn cho bạn.
- Gọi cấp cứu 115 nếu thấy nặng hơn bất kỳ lúc nào, không đỡ sau khi đã dùng thuốc theo mức tối đa trong kế hoạch, hoặc không có thuốc bên người.
- Không tự lái xe đến bệnh viện khi đang lên cơn.
Liều và số lần dùng cụ thể theo chỉ định của bác sĩ. Hãy nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn kỹ thuật xịt, vì xịt sai cách khiến thuốc không vào được phổi.
Khi nào biết hen chưa được kiểm soát?
NHS khuyên đi khám nếu bạn phải dùng ống hít thường xuyên hơn trước. MedlinePlus cũng khuyên liên hệ bác sĩ khi triệu chứng nặng lên hoặc cảm thấy salbutamol không còn kiểm soát được triệu chứng như trước.
Các dấu hiệu NHS khuyên nên đi khám:
- Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn so với trước.
- Triệu chứng làm bạn thức giấc ban đêm.
- Triệu chứng cản trở sinh hoạt thường ngày.
- Điều trị hiện tại không giúp đỡ triệu chứng.
Sau một cơn hen, kể cả khi đã thấy khoẻ, NHS khuyên đi khám trong vòng 2 ngày để xem lại điều trị và phòng cơn tiếp theo.
NHS khuyên người bệnh hen nên tái khám ít nhất mỗi năm một lần để đánh giá điều trị.
Salbutamol có tác dụng phụ gì?
Theo MedlinePlus, tác dụng phụ có thể gặp gồm bồn chồn, run tay, chóng mặt, đau đầu, chuột rút. Các triệu chứng này thường nhẹ, báo bác sĩ nếu kéo dài hoặc khó chịu nhiều.
Cần đi khám ngay nếu:
- Tim đập nhanh, mạnh hoặc không đều.
- Khó thở tăng lên, nhất là khò khè, khó thở ngay sau khi hít thuốc. MedlinePlus cho biết đôi khi salbutamol gây phản ứng này.
- Nổi mẩn, sưng mặt, môi, họng.
Báo bác sĩ trước khi dùng nếu bạn có bệnh tim, rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, cường giáp, đái tháo đường hoặc động kinh, theo MedlinePlus.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở không đỡ sau khi đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch: gọi cấp cứu 115.
- Đang lên cơn hen mà thấy nặng hơn bất kỳ lúc nào, hoặc không có thuốc cắt cơn bên người: gọi cấp cứu 115.
- Tim đập nhanh, mạnh hoặc không đều sau khi dùng thuốc.
- Khò khè, khó thở tăng ngay sau khi hít thuốc.
- Phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn hoặc thức giấc ban đêm vì hen.
Câu hỏi thường gặp
Salbutamol có chữa khỏi hen không?
Không. WHO cho biết hen chưa thể chữa khỏi, nhưng có thể kiểm soát tốt bằng điều trị đúng. Salbutamol chỉ cắt cơn, còn thuốc dự phòng giúp giảm viêm và giảm cơn hen nặng.
Salbutamol dạng uống và dạng xịt khác nhau thế nào?
Dạng xịt, hít đưa thuốc thẳng vào phổi, thường dùng để cắt cơn. Dạng uống đi qua đường tiêu hoá và dùng nhiều lần trong ngày theo đơn. Bác sĩ sẽ chọn dạng phù hợp với từng người bệnh.
Dùng salbutamol bị run tay có sao không?
Run tay, bồn chồn là tác dụng phụ có thể gặp theo MedlinePlus, thường nhẹ. Nếu kéo dài hoặc kèm tim đập nhanh, không đều, hãy báo bác sĩ.
Trẻ em có dùng salbutamol được không?
Salbutamol có thể được kê cho trẻ em bị hen, với dạng và liều phù hợp lứa tuổi. Cha mẹ cần được hướng dẫn cách dùng dụng cụ hít và kế hoạch xử trí cơn hen cho trẻ.
Người bệnh tim có dùng salbutamol được không?
MedlinePlus khuyên báo bác sĩ trước khi dùng nếu có bệnh tim, rối loạn nhịp tim hoặc tăng huyết áp. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích, nguy cơ và theo dõi khi cần.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Albuterol Oral Inhalation (Drug Information). medlineplus.gov/druginfo/meds/a682145.html
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Albuterol (oral) (Drug Information). medlineplus.gov/druginfo/meds/a607004.html
- NHS (Anh). Asthma: Treatment. www.nhs.uk/conditions/asthma/treatment/
- NHS (Anh). Asthma attack. www.nhs.uk/conditions/asthma/asthma-attack/
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Asthma (Fact sheet). www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/asthma
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.