PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Thân nhiệt từ 38°C trở lên thường được coi là sốt. Không có một con số bắt buộc phải uống thuốc: thuốc hạ sốt như paracetamol hay ibuprofen dùng khi người bệnh mệt, khó chịu, khó ngủ, chứ không nhằm đưa nhiệt độ về bình thường bằng mọi giá. Riêng trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, hoặc trẻ 3 đến 6 tháng sốt từ 39°C, cần được bác sĩ khám ngay.
- Mốc sốt thường dùng là 38°C trở lên khi đo bằng nhiệt kế điện tử.
- Mục tiêu dùng thuốc hạ sốt là giúp người bệnh dễ chịu hơn, không phải hạ bằng được nhiệt độ.
- Người lớn dùng paracetamol 500 mg: mỗi lần 1 đến 2 viên, cách nhau ít nhất 4 giờ, không quá 8 viên trong 24 giờ.
- Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi; liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng và tuổi ghi trên tờ hướng dẫn.
- Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C luôn cần đi khám ngay, kể cả khi trẻ trông vẫn ổn.
Bao nhiêu độ thì được gọi là sốt?
Theo hướng dẫn của NHS (Anh), nhiệt độ cơ thể từ 38°C trở lên thường được coi là sốt, ở cả người lớn và trẻ em. Thân nhiệt bình thường dao động nhẹ trong ngày, thường thấp hơn vào buổi sáng và cao hơn vào chiều tối.
Con số đo được còn phụ thuộc vị trí đo. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) nêu các mốc sốt ở trẻ như sau:
| Vị trí đo | Mốc coi là sốt |
|---|---|
| Hậu môn | 38°C |
| Miệng | 37,5°C |
| Nách | 37,2°C |
Vì vậy khi báo nhiệt độ cho bác sĩ, nên nói rõ đo ở đâu và bằng loại nhiệt kế gì. Với trẻ nhỏ ở nhà, NHS khuyên dùng nhiệt kế điện tử, đặt ở hõm nách và giữ cánh tay áp sát người trong lúc đo.
Có phải cứ sốt là phải uống thuốc hạ sốt?
Không. Phần lớn các cơn sốt là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng như cảm lạnh, cúm, và thường tự hết. MedlinePlus nhấn mạnh mục tiêu điều trị là giúp người bệnh dễ chịu, không phải đưa nhiệt độ về bình thường. Nên cân nhắc dùng thuốc khi người bệnh:
- mệt, đau đầu, đau mình mẩy, quấy khóc;
- khó ngủ vì sốt;
- nôn hoặc có nguy cơ mất nước.
Nếu người bệnh vẫn ăn uống, chơi và ngủ được, có thể chỉ cần theo dõi, nghỉ ngơi và uống đủ nước. Nhiệt độ cao chưa chắc đồng nghĩa với bệnh nặng; ngược lại, trẻ sốt vừa nhưng li bì, khó đánh thức lại là dấu hiệu đáng lo hơn.
Người lớn dùng thuốc hạ sốt thế nào cho an toàn?
Hai thuốc không kê đơn hay dùng nhất là paracetamol và ibuprofen. Với paracetamol viên 500 mg, NHS hướng dẫn người lớn:
- mỗi lần 1 đến 2 viên;
- cách nhau ít nhất 4 giờ;
- không quá 8 viên (4 g) trong 24 giờ.
Lỗi hay gặp nhất là uống trùng paracetamol: nhiều thuốc cảm cúm dạng gói, viên sủi cũng chứa paracetamol. Hãy đọc thành phần trên vỏ hộp trước khi dùng thêm thuốc khác. Uống quá liều paracetamol có thể gây tổn thương gan, và cần đi cấp cứu ngay kể cả khi chưa thấy triệu chứng.
Người có bệnh gan, bệnh thận, nghiện rượu, đang mang thai hoặc đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước. Luôn đọc tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm sản phẩm.
Trẻ em sốt thì xử trí ra sao?
Ở trẻ em, liều paracetamol và ibuprofen được tính theo cân nặng và độ tuổi, ghi trên tờ hướng dẫn của từng sản phẩm. Không tự quy đổi từ liều người lớn. Một số lưu ý từ NHS và MedlinePlus:
- Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Không dùng paracetamol cho trẻ dưới 2 tháng tuổi nếu không có chỉ định của bác sĩ.
- Không dùng ibuprofen cho trẻ dưới 3 tháng, trẻ nặng dưới 5 kg, trẻ đang bị thuỷ đậu, trẻ mất nước, hoặc trẻ hen suyễn khi chưa hỏi bác sĩ.
- Không dùng xen kẽ paracetamol và ibuprofen trừ khi nhân viên y tế hướng dẫn.
Cho trẻ uống nhiều nước, ăn nếu trẻ muốn, mặc đồ thoáng một lớp, theo dõi cả ban đêm. NHS khuyên không cởi hết quần áo hay lau người trẻ bằng nước lạnh; MedlinePlus cũng khuyên tránh tắm nước lạnh hoặc xoa cồn vì dễ gây run và làm trẻ khó chịu hơn.
Sốt cao có làm hại não không?
Đây là nỗi lo phổ biến của nhiều phụ huynh. Theo MedlinePlus, tổn thương não do sốt nhìn chung không xảy ra trừ khi nhiệt độ vượt quá 42°C, mức hiếm gặp với sốt do nhiễm trùng thông thường.
Một số trẻ có thể bị co giật do sốt. Phần lớn cơn co giật này ngắn, không có nghĩa trẻ bị động kinh và không để lại tổn thương lâu dài. Tuy vậy, trẻ co giật lần đầu vẫn cần được đưa đi cấp cứu để bác sĩ đánh giá nguyên nhân.
Sốt kéo dài bao lâu thì cần đi khám?
Thời gian là một tín hiệu quan trọng. Theo MedlinePlus, nên liên hệ bác sĩ khi:
- trẻ từ 2 tuổi trở xuống sốt kéo dài hơn 24 đến 48 giờ;
- trẻ lớn hơn sốt kéo dài hơn 48 đến 72 giờ;
- người lớn sốt kéo dài hơn 48 đến 72 giờ, hoặc nhiệt độ duy trì từ khoảng 39,4°C trở lên;
- sốt lúc lên lúc xuống trong khoảng một tuần.
NHS cũng khuyên đi khám nếu trẻ sốt từ 5 ngày trở lên, hoặc khi sốt ở người lớn không đỡ hay nặng dần dù đã chăm sóc tại nhà.
Khi nào cần đi khám ngay
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Trẻ 3 đến 6 tháng tuổi có nhiệt độ từ 39°C trở lên.
- Cứng cổ, sợ ánh sáng, đau đầu dữ dội.
- Phát ban không mất đi khi ấn mặt ly thuỷ tinh lên da.
- Khó thở, môi hoặc da tím tái, xám hoặc nhợt nhạt bất thường.
- Li bì, khó đánh thức, lú lẫn, hoặc quấy khóc không dỗ được.
- Co giật, nhất là co giật lần đầu.
- Dấu hiệu mất nước: đi tiểu ít, khô miệng môi, trẻ khóc không có nước mắt, thóp lõm.
- Sốt kéo dài quá thời gian nêu trên hoặc người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch bị sốt.
Câu hỏi thường gặp
Sốt 38,5°C có cần uống thuốc không?
Không có mốc bắt buộc. Nếu người bệnh mệt, đau nhức hoặc khó ngủ thì có thể dùng thuốc hạ sốt đúng liều. Nếu vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường, có thể chỉ cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi.
Uống paracetamol bao lâu thì được uống liều tiếp theo?
Với người lớn, NHS hướng dẫn cách nhau ít nhất 4 giờ và không quá 4 g (8 viên 500 mg) trong 24 giờ. Với trẻ em, khoảng cách và liều theo tờ hướng dẫn của sản phẩm, tính theo cân nặng.
Có nên dùng xen kẽ paracetamol và ibuprofen cho trẻ?
NHS khuyên không dùng xen kẽ hai thuốc này trừ khi bác sĩ hoặc điều dưỡng hướng dẫn. Dùng xen kẽ dễ gây nhầm liều và tăng nguy cơ quá liều.
Uống thuốc rồi mà nhiệt độ chưa về bình thường thì sao?
Thuốc hạ sốt thường chỉ làm giảm vài độ, không nhất thiết đưa về 37°C. Không tự tăng liều hay rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống. Nếu người bệnh vẫn li bì, mệt nhiều hoặc có dấu hiệu nặng thì cần đi khám.
Có nên chườm lạnh hoặc lau cồn để hạ sốt?
Không nên. MedlinePlus khuyên tránh tắm nước lạnh hoặc xoa cồn vì gây run và khó chịu. Có thể mặc đồ thoáng, giữ phòng mát vừa phải và cho uống đủ nước.
Nguồn tham khảo
- NHS. High temperature (fever) in adults. www.nhs.uk/conditions/fever-in-adults/
- NHS. High temperature (fever) in children. www.nhs.uk/conditions/fever-in-children/
- MedlinePlus / NIH. Fever. medlineplus.gov/ency/article/003090.htm
- NHS. Paracetamol for adults. www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-adults/
- NHS. Dehydration. www.nhs.uk/conditions/dehydration/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.