PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Phần lớn trẻ bị tay chân miệng khỏi sau 7 đến 10 ngày, chỉ cần hạ sốt, ăn uống đủ và vệ sinh miệng. Bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, nhất là do chủng EV71. Cần đưa trẻ đi viện ngay khi trẻ giật mình chới với, sốt trên 39°C hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, lừ đừ, quấy khóc vô cớ, run tay chân, đi loạng choạng, thở nhanh hay khó thở.
- Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi.
- Giật mình chới với là dấu hiệu sớm của tổn thương thần kinh, cần đưa trẻ đi khám ngay.
- Sốt cao trên 39°C, sốt kéo dài quá 2 ngày hoặc không hạ dù đã dùng thuốc là dấu hiệu nặng.
- Bệnh có thể diễn biến xấu trong vài giờ, nên cần theo dõi trẻ cả ban đêm.
- Chưa có thuốc đặc hiệu; điều trị tại nhà chỉ gồm hạ sốt, bù nước, dinh dưỡng và theo dõi.
Tay chân miệng là bệnh gì, vì sao năm nay đáng lo?
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do một số virus đường ruột (enterovirus) gây ra, trong đó chủng Enterovirus 71 (EV71) dễ gây biến chứng nặng. Theo CDC, bệnh hay gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi, dù người lớn vẫn có thể mắc.
Biểu hiện điển hình gồm sốt, đau họng, biếng ăn, sau đó xuất hiện vết loét đau trong miệng và nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đôi khi ở mông. Theo NHS và CDC, đa số trẻ tự khỏi trong 7 đến 10 ngày.
Điều đáng lo là chủng EV71. Bộ Y tế cảnh báo chủng này có độc lực cao, có thể gây biến chứng thần kinh nặng và tiến triển nhanh. Ba tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 25.094 ca, 4 ca tử vong; khoảng 93% ca mắc là trẻ từ 1 đến 5 tuổi. WHO cũng ghi nhận bệnh có thể gây viêm màng não, viêm não và liệt giống bại liệt.
Những dấu hiệu nặng nào cần đưa trẻ đi viện ngay?
Theo phân độ mà Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) dùng để hướng dẫn phụ huynh, trẻ đã sang mức nặng hơn độ 1 khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Giật mình chới với, kể cả chỉ 1 lần trong 30 phút. Giật mình từ 2 lần trong 30 phút là mức nặng hơn nữa.
- Sốt trên 2 ngày, hoặc sốt trên 39°C, hoặc sốt cao không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt đúng cách.
- Nôn nhiều.
- Lừ đừ, ngủ gà, hoặc quấy khóc vô cớ, khóc cả đêm.
- Run tay chân, run người, ngồi không vững, đi loạng choạng.
- Rung giật nhãn cầu, lác mắt; yếu hoặc liệt tay chân.
- Nuốt sặc, thay đổi giọng nói.
- Thở nhanh, thở bất thường, khó thở, cánh mũi phập phồng.
- Vã mồ hôi, người lạnh, tím tái.
- Tiểu ít.
Báo Sức khỏe và Đời sống của Bộ Y tế nhấn mạnh bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ. Vì vậy, khi thấy một dấu hiệu trên, đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không chờ đến sáng.
Bệnh được chia mức độ thế nào?
Ngành y tế chia tay chân miệng thành 4 độ để quyết định nơi điều trị:
| Mức độ | Biểu hiện chính | Nơi theo dõi |
|---|---|---|
| Độ 1 | Chỉ loét miệng và/hoặc nốt trên da | Thường theo dõi tại nhà, khám lại theo hẹn |
| Độ 2 | Giật mình, sốt cao hoặc kéo dài, nôn nhiều, lừ đừ; nặng hơn là run chi, đi loạng choạng, mạch nhanh | Nhập viện, có thể cần phòng cấp cứu |
| Độ 3 | Rối loạn hô hấp, tim mạch, vã mồ hôi, rối loạn ý thức | Hồi sức tích cực |
| Độ 4 | Sốc, phù phổi cấp, tím tái, ngừng thở | Hồi sức tích cực, tiên lượng rất nặng |
Bảng trên giúp phụ huynh hiểu vì sao giật mình hay sốt cao lại quan trọng: đó là ranh giới giữa độ 1 có thể chăm ở nhà và độ 2 cần nằm viện. Việc phân độ phải do bác sĩ thực hiện.
Chăm sóc trẻ độ 1 tại nhà thế nào?
Khi bác sĩ xác định trẻ ở độ 1 và cho theo dõi tại nhà, phụ huynh cần:
- Hạ sốt khi sốt cao bằng paracetamol, liều theo cân nặng ghi trên tờ hướng dẫn sử dụng hoặc theo đơn bác sĩ. Không tự phối hợp thêm thuốc hạ sốt khác khi chưa hỏi bác sĩ.
- Bù nước, dinh dưỡng: cho uống nước mát, ăn thức ăn mềm, nguội như cháo, sữa chua; tránh đồ nóng, mặn, cay, chua vì làm vết loét miệng đau hơn (theo NHS).
- Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng, giữ da sạch, không chọc vỡ nốt phỏng nước.
- Cho trẻ nghỉ ngơi, tránh kích thích.
- Theo dõi dấu hiệu nặng cả ngày lẫn đêm, đặc biệt là giật mình khi ngủ, và đi khám lại đúng hẹn.
Bệnh do virus nên kháng sinh không có tác dụng. Không tự bôi, đắp lá hay thuốc không rõ nguồn gốc lên nốt phỏng.
Tay chân miệng lây thế nào và phòng ra sao?
Theo CDC và NHS, virus lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện; qua dịch trong nốt phỏng; qua phân; và qua đồ chơi, bề mặt nhiễm virus. Trẻ có thể lây từ vài ngày trước khi có triệu chứng, dễ lây nhất trong 5 ngày đầu, và virus còn thải qua phân trong thời gian dài sau khi trẻ đã khỏe.
- Rửa tay bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc, nhất là sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi cho trẻ ăn.
- Lau rửa đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa bằng chất tẩy rửa thông thường.
- Không cho trẻ dùng chung khăn, cốc, thìa.
- Cho trẻ ốm nghỉ ở nhà, báo nhà trường để theo dõi các trẻ khác, và thực hiện theo hướng dẫn của y tế địa phương về thời gian nghỉ học.
Theo CDC, hiện chưa có vắc xin tay chân miệng tại Mỹ. Phụ huynh tại Việt Nam nên hỏi cơ sở y tế về thông tin cập nhật.
Khi nào cần đi khám ngay
- Trẻ giật mình chới với, dù chỉ 1 lần trong 30 phút.
- Sốt trên 39°C, sốt quá 2 ngày hoặc không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt.
- Nôn nhiều, lừ đừ, ngủ li bì hoặc quấy khóc vô cớ.
- Run tay chân, đi loạng choạng, ngồi không vững, lác mắt.
- Thở nhanh, khó thở, tím tái, vã mồ hôi, người lạnh.
- Trẻ bỏ ăn uống, tiểu ít, có dấu hiệu mất nước.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị tay chân miệng bao lâu thì khỏi?
Theo NHS và CDC, đa số trẻ khỏi sau 7 đến 10 ngày. Giai đoạn cần theo dõi sát nhất là những ngày đầu khi trẻ còn sốt, vì biến chứng thần kinh thường xuất hiện sớm.
Giật mình khi ngủ có phải lúc nào cũng là dấu hiệu nặng không?
Trẻ nhỏ có thể giật mình sinh lý, nhưng khi đang bị tay chân miệng thì phải coi là dấu hiệu nghi chuyển độ. Cha mẹ nên ghi lại số lần giật mình trong 30 phút và đưa trẻ đi khám ngay để bác sĩ đánh giá.
Trẻ chỉ sốt và loét miệng, không có nốt ở tay chân thì có thể là tay chân miệng không?
Có thể, và vẫn có thể diễn biến nặng. Chuyên gia Bệnh viện Nhi Trung ương lưu ý nguy cơ không nằm ở số lượng mụn nước mà ở chủng virus, đặc biệt là EV71. Trong mùa dịch, trẻ sốt kèm loét miệng nên được đi khám.
Người lớn có bị lây tay chân miệng không?
Có. Theo CDC và WHO, bệnh hay gặp ở trẻ nhỏ nhưng thanh thiếu niên và người lớn vẫn có thể mắc và lây cho trẻ. Người chăm trẻ ốm cần rửa tay kỹ.
Có cần dùng kháng sinh khi trẻ bị tay chân miệng không?
Không. Bệnh do virus nên kháng sinh không giúp khỏi nhanh hơn. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn kèm theo.
Nguồn tham khảo
- Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM). Thông tin cần biết: phân độ tay chân miệng (tài liệu cho người bệnh). bvndtp.org.vn/wp-content/uploads/2025/03/TAY-CH%C3%82N-MI%E1%BB%86NG-1
- Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Cách phát hiện dấu hiệu trở nặng của bệnh tay chân miệng. suckhoedoisong.vn/cach-phathien-dau-hieu-tro-nang-cua-benh-tay-chan-mi
- Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Trẻ mắc tay chân miệng chỉ sốt, loét miệng, không có nhiều mụn nước vẫn có nguy cơ diễn biến nặng nhanh chóng. suckhoedoisong.vn/tre-mac-tay-chan-mieng-chi-sot-loet-mieng-khong-co-n
- Báo Đại biểu Nhân dân. Bệnh lây nhiễm tay chân miệng tăng cao, Bộ Y tế chỉ đạo khẩn. daibieunhandan.vn/benh-lay-nhiem-tay-chan-mieng-tang-cao-bo-y-te-chi-d
- CDC. About Hand, Foot, and Mouth Disease. www.cdc.gov/hand-foot-mouth/about/index.html
- NHS. Hand, foot and mouth disease. www.nhs.uk/conditions/hand-foot-mouth-disease/
- WHO Western Pacific. Hand, foot and mouth disease. www.who.int/westernpacific/emergencies/surveillance/archives/hand-foot
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.