PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Thiếu vitamin D thường không rõ triệu chứng; khi nặng có thể gây đau xương, yếu hoặc đau cơ, xương mềm dễ gãy, còi xương ở trẻ. Người lớn 19 đến 70 tuổi cần khoảng 600 IU (15 mcg) mỗi ngày, trên 70 tuổi khoảng 800 IU (20 mcg). Theo NHS, người lớn không nên tự uống quá 4.000 IU (100 mcg) mỗi ngày. Muốn biết có thiếu không, cần xét nghiệm 25(OH)D theo chỉ định.
- Thiếu vitamin D khá phổ biến ở Việt Nam dù nắng nhiều, theo các điều tra của Viện Dinh dưỡng.
- Thiếu kéo dài làm xương yếu: còi xương ở trẻ, nhuyễn xương và loãng xương ở người lớn.
- Nhu cầu khuyến nghị cho người lớn 19 đến 70 tuổi là 600 IU (15 mcg) mỗi ngày.
- Uống quá nhiều vitamin D trong thời gian dài có thể gây tích tụ canxi, hại thận và tim.
- Xét nghiệm 25(OH)D là cách chính xác nhất để biết cơ thể có đủ vitamin D hay không.
Vitamin D có vai trò gì?
Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi và giữ cho xương, răng và cơ khoẻ. Cơ thể có thể tự tạo vitamin D khi da tiếp xúc ánh nắng, và nhận thêm một lượng nhỏ từ thức ăn. Theo MedlinePlus, nguồn thực phẩm giàu vitamin D gồm cá béo (cá ngừ, cá hồi, cá thu), sữa có bổ sung vitamin D, gan bò, phô mai, lòng đỏ trứng và một số loại nấm.
Người Việt Nam có hay thiếu vitamin D không?
Có, dù khí hậu nhiều nắng. Theo thông cáo của Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) năm 2017, điều tra vi chất năm 2010 tại 19 tỉnh thành cho thấy:
- Tỷ lệ thiếu vitamin D (25(OH)D dưới 30 nmol/L) là 17% ở phụ nữ tuổi sinh đẻ và 21% ở trẻ em.
- Tỷ lệ không đủ vitamin D (25(OH)D từ 30 đến 49,9 nmol/L) là 40% ở phụ nữ và 37% ở trẻ em.
- Nếu dùng ngưỡng 75 nmol/L, khoảng 90% phụ nữ và trẻ em ở mức thiếu.
Cùng tài liệu ghi nhận lượng vitamin D trong khẩu phần của phụ nữ và trẻ em chỉ đạt khoảng 1% nhu cầu khuyến nghị.
Dấu hiệu thiếu vitamin D là gì?
Thiếu nhẹ thường không có triệu chứng rõ. Khi thiếu nhiều và kéo dài, MedlinePlus nêu các dấu hiệu:
- Đau xương.
- Yếu cơ, đau mỏi cơ.
- Xương mềm, biến dạng (ở trẻ là còi xương).
- Xương yếu, dễ gãy.
Ở người lớn, thiếu vitamin D lâu dài góp phần gây nhuyễn xương và loãng xương. Các triệu chứng như mệt mỏi, đau nhức có rất nhiều nguyên nhân khác, nên không tự kết luận là thiếu vitamin D.
Ai dễ bị thiếu vitamin D?
Theo MedlinePlus và NHS, các nhóm sau có nguy cơ cao hơn:
- Người ít ra ngoài trời: người già, người nằm một chỗ, người sống ở cơ sở chăm sóc.
- Người thường mặc kín khi ra ngoài.
- Người có làn da sẫm màu.
- Người bị bệnh gây kém hấp thu như bệnh Crohn, bệnh celiac.
- Người bệnh thận, bệnh gan, hoặc đang dùng một số thuốc ảnh hưởng chuyển hoá vitamin D.
- Trẻ bú mẹ hoàn toàn mà không được bổ sung theo hướng dẫn.
Cần bao nhiêu vitamin D mỗi ngày?
Bảng nhu cầu khuyến nghị (RDA) theo MedlinePlus và mức tối đa không nên vượt khi tự dùng theo NHS:
| Đối tượng | Nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày | Không nên vượt quá mỗi ngày (NHS) |
|---|---|---|
| Trẻ dưới 12 tháng | 400 IU (10 mcg) | 25 mcg |
| Trẻ 1 đến 10 tuổi | 600 IU (15 mcg) | 50 mcg |
| Từ 11 tuổi và người lớn đến 70 tuổi | 600 IU (15 mcg) | 100 mcg (4.000 IU) |
| Trên 70 tuổi | 800 IU (20 mcg) | 100 mcg (4.000 IU) |
| Phụ nữ mang thai, cho con bú | 600 IU (15 mcg) | 100 mcg (4.000 IU) |
Riêng NHS khuyên trẻ từ 1 tuổi và người lớn tại Anh dùng 10 mcg mỗi ngày, vì điều kiện nắng ở đó khác Việt Nam. Liều điều trị khi đã thiếu nặng có thể cao hơn, nhưng phải theo chỉ định của bác sĩ và có theo dõi.
Bổ sung vitamin D thế nào cho an toàn?
- Ưu tiên nguồn tự nhiên: ra ngoài trời hợp lý, ăn cá béo, trứng, sữa có bổ sung vitamin D.
- Xét nghiệm trước khi dùng liều cao: MedlinePlus cho biết xét nghiệm 25(OH)D là cách chính xác nhất để biết cơ thể có đủ vitamin D không.
- Không tự uống vượt mức tối đa: NHS cảnh báo dùng quá nhiều trong thời gian dài làm canxi tích tụ trong cơ thể, có thể làm yếu xương, tổn thương thận và tim. MedlinePlus nêu thêm các biểu hiện như buồn nôn, nôn, táo bón, chán ăn, yếu mệt, sụt cân, sỏi thận.
- Cộng dồn các nguồn: nhiều sản phẩm đa vitamin, canxi đã có sẵn vitamin D. Đọc nhãn để tránh uống trùng.
- Báo bác sĩ nếu đang có bệnh thận, sỏi thận hoặc đang dùng thuốc điều trị dài ngày.
Sản phẩm vitamin D dạng thực phẩm bảo vệ sức khoẻ chỉ có vai trò hỗ trợ bổ sung. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Khi nào cần đi khám ngay
- Đau xương, yếu cơ kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Trẻ có dấu hiệu xương mềm, biến dạng như chân cong.
- Gãy xương sau va chạm nhẹ.
- Đang uống vitamin D liều cao và bị buồn nôn, nôn, táo bón, chán ăn, yếu mệt.
- Có bệnh gây kém hấp thu, bệnh thận hoặc gan và chưa từng kiểm tra vitamin D.
Câu hỏi thường gặp
Phơi nắng có đủ vitamin D không?
Ánh nắng giúp da tạo vitamin D, nhưng lượng tạo ra phụ thuộc thời gian ở ngoài trời, mức che chắn, màu da và tuổi. Điều tra tại Việt Nam cho thấy nhiều người vẫn thiếu dù nắng nhiều. Hãy kết hợp ra ngoài trời hợp lý với ăn uống đa dạng, và tránh cháy nắng.
Vitamin D 1.000 IU mỗi ngày có an toàn không?
Mức này thấp hơn ngưỡng tối đa 4.000 IU (100 mcg) mỗi ngày mà NHS khuyên không nên vượt ở người lớn. Tuy vậy, nên cộng cả lượng vitamin D trong các sản phẩm khác đang dùng, và hỏi bác sĩ nếu có bệnh thận hay sỏi thận.
Nên uống vitamin D lúc nào trong ngày?
Hãy làm theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm hoặc của bác sĩ. Viện Dinh dưỡng khuyên bữa ăn có thêm dầu, mỡ để tăng hấp thu vitamin D, vì vậy nhiều người uống vitamin D trong hoặc sau bữa ăn. Quan trọng hơn thời điểm là dùng đều và đúng lượng.
Vitamin D và canxi có cần uống cùng nhau không?
Vitamin D giúp hấp thu canxi, nên hai chất liên quan chặt chẽ. Nhưng không phải ai cũng cần bổ sung cả hai. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa vào khẩu phần ăn, tuổi, tình trạng xương và kết quả xét nghiệm.
Xét nghiệm vitamin D là xét nghiệm gì?
Đó là xét nghiệm 25-hydroxy vitamin D, hay 25(OH)D, trong máu. MedlinePlus cho biết đây là cách chính xác nhất để đánh giá cơ thể có đủ vitamin D không. Kết quả được xếp vào mức thiếu, không đủ, đủ hoặc quá cao, và cần bác sĩ diễn giải.
Nguồn tham khảo
- MedlinePlus - NIH. Vitamin D. medlineplus.gov/ency/article/002405.htm
- MedlinePlus - NIH. Vitamin D Test. medlineplus.gov/lab-tests/vitamin-d-test/
- NHS. Vitamin D. www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-d/
- Viện Dinh dưỡng - Bộ Y tế. Thông cáo báo chí Hội nghị cộng tác viên báo chí nhân Ngày Vi chất dinh dưỡng 1-2/6/2017. viendinhduong.vn/storage/app/uploads/public/2025/03/28/MBUILiIVEBFOXBc
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.