PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Thiếu vitamin nhóm B, hay gặp nhất là B12, folate (B9) và B1, có thể gây mệt mỏi nhiều, tê bì kiến bò tay chân, loét miệng, đau lưỡi, thiếu máu và khi nặng là rối loạn trí nhớ. Nhóm dễ thiếu gồm người cao tuổi, người ăn chay hoàn toàn, người uống nhiều rượu, người bệnh dạ dày ruột và người dùng lâu một số thuốc như metformin. Cần xét nghiệm để biết chắc và điều trị sớm.
- Vitamin nhóm B gồm nhiều chất khác nhau; thiếu B12 và folate có thể gây thiếu máu.
- Theo NHS, cứ khoảng 10 người từ 75 tuổi thì 1 người thiếu B12; ở nhóm 65 đến 74 tuổi là 1 trên 20.
- Metformin và thuốc ức chế bơm proton (PPI) có thể làm giảm vitamin B12.
- Uống rượu nhiều là nguyên nhân chính gây thiếu vitamin B1 và hay đi kèm thiếu folate.
- Một số tổn thương thần kinh do thiếu B12 có thể không hồi phục, nên cần phát hiện sớm.
Vitamin nhóm B gồm những gì?
Vitamin nhóm B là một nhóm vitamin tan trong nước, gồm B1 (thiamin), B2 (riboflavin), B3 (niacin), B5, B6, B7 (biotin), B9 (folate, dạng tổng hợp là acid folic) và B12. Chúng tham gia chuyển hoá năng lượng, tạo hồng cầu và duy trì hệ thần kinh. Trong thực tế, các tình trạng thiếu có ý nghĩa sức khoẻ hay được nhắc đến nhất là thiếu B12, thiếu folate và thiếu B1.
Nhu cầu mỗi ngày của người lớn theo NHS và MedlinePlus:
| Vitamin | NHS (người lớn 19 đến 64 tuổi) | MedlinePlus (RDA người lớn) |
|---|---|---|
| B1 (thiamin) | Nam 1 mg, nữ 0,8 mg | Không nêu riêng |
| B6 | Nam 1,4 mg, nữ 1,2 mg | Không nêu riêng |
| Folate (B9) | 200 mcg | 400 mcg; mang thai 600 mcg; cho con bú 500 mcg |
| B12 | Khoảng 1,5 mcg | 2,4 mcg; mang thai 2,6 mcg; cho con bú 2,8 mcg |
Dấu hiệu thiếu vitamin B12 và folate là gì?
Thiếu B12 hoặc folate có thể gây thiếu máu do hồng cầu tạo ra bất thường. Theo NHS, các dấu hiệu gồm:
- Mệt mỏi rất nhiều, thiếu năng lượng.
- Cảm giác tê bì, kiến bò ở tay chân.
- Đau lưỡi, loét miệng.
- Yếu cơ.
- Thay đổi tâm trạng, từ trầm buồn nhẹ đến lú lẫn, suy giảm trí nhớ.
NHS lưu ý chẩn đoán sớm rất quan trọng, vì một số tổn thương do thiếu B12 có thể không hồi phục. Thiếu folate trong thai kỳ còn liên quan đến dị tật ống thần kinh ở thai nhi, theo MedlinePlus.
Ai dễ bị thiếu vitamin B12?
Theo NHS và MedlinePlus, các nhóm có nguy cơ cao gồm:
- Người cao tuổi: NHS ước tính khoảng 1 trên 10 người từ 75 tuổi và 1 trên 20 người 65 đến 74 tuổi bị thiếu B12. MedlinePlus cũng nêu người trên 50 tuổi là nhóm hay gặp.
- Người ăn chay hoàn toàn, vì B12 tự nhiên chủ yếu có trong thịt, cá, trứng, sữa.
- Người bị bệnh thiếu máu ác tính (pernicious anaemia), một bệnh tự miễn làm giảm hấp thu B12. NHS cho biết đây là nguyên nhân phổ biến nhất tại Anh.
- Người bệnh dạ dày ruột: đã cắt dạ dày, phẫu thuật ruột, bệnh Crohn, bệnh celiac.
- Người dùng lâu một số thuốc: metformin (điều trị đái tháo đường) và thuốc ức chế bơm proton (giảm tiết acid dạ dày) có thể làm giảm B12.
Ai dễ bị thiếu folate và vitamin B1?
Thiếu folate hay gặp ở (theo NHS):
- Người ăn ít rau xanh, đậu.
- Người uống rượu thường xuyên, quá mức.
- Phụ nữ mang thai, vì nhu cầu tăng.
- Người bị bệnh gây kém hấp thu như bệnh celiac.
- Người dùng một số thuốc: thuốc chống động kinh, methotrexat, sulfasalazin, colestyramin.
Thiếu vitamin B1 nặng gây bệnh beriberi. Theo MedlinePlus, nguyên nhân hàng đầu hiện nay là uống rượu nhiều, vì rượu làm giảm hấp thu và dự trữ B1. Người chạy thận và người dùng thuốc lợi tiểu liều cao cũng có nguy cơ. Biểu hiện có thể là tê, mất cảm giác tay chân, đi lại khó, lú lẫn (thể khô) hoặc khó thở, tim đập nhanh, phù chân (thể ướt).
Bổ sung vitamin nhóm B thế nào cho đúng?
- Ăn uống đa dạng: thịt, cá, trứng, sữa cung cấp B12; rau lá xanh đậm, đậu, các loại quả họ cam cung cấp folate.
- Xét nghiệm khi nghi thiếu: triệu chứng thiếu vitamin B dễ nhầm với bệnh khác. Bác sĩ sẽ cho xét nghiệm máu để xác định thiếu chất gì và do đâu.
- Điều trị theo chỉ định: theo NHS, thiếu B12 thường được điều trị bằng tiêm lúc đầu, sau đó có thể chuyển sang uống hoặc tiêm duy trì tuỳ nguyên nhân. Thiếu folate thường cần uống acid folic khoảng 4 tháng.
- Phụ nữ có thể mang thai: MedlinePlus khuyên dùng ít nhất 400 mcg acid folic mỗi ngày, cùng với lượng có trong thức ăn.
Uống nhiều vitamin B có hại không?
Vitamin tan trong nước không có nghĩa là uống bao nhiêu cũng được. NHS cảnh báo:
- Vitamin B6: không dùng quá 10 mg mỗi ngày trừ khi bác sĩ khuyên. Dùng từ 200 mg mỗi ngày trở lên có thể gây tổn thương thần kinh ngoại biên (tê, mất cảm giác tay chân), có thể kéo dài nếu dùng lâu.
- Niacin (B3) dạng acid nicotinic: không quá 17 mg mỗi ngày từ thực phẩm bổ sung; liều cao có thể gây đỏ bừng da và tổn thương gan.
- Acid folic: không quá 1 mg (1.000 mcg) mỗi ngày trừ khi có chỉ định, vì liều cao có thể che lấp dấu hiệu thiếu B12, để tổn thương thần kinh tiến triển âm thầm.
Sản phẩm vitamin B dạng thực phẩm bảo vệ sức khoẻ chỉ có vai trò hỗ trợ bổ sung. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Khi nào cần đi khám ngay
- Mệt mỏi nhiều kéo dài, da xanh xao, khó thở khi gắng sức.
- Tê bì, kiến bò tay chân, đi lại loạng choạng.
- Giảm trí nhớ, lú lẫn, thay đổi tâm trạng không rõ lý do.
- Đang dùng metformin hoặc thuốc giảm tiết acid dạ dày lâu ngày và có các dấu hiệu trên.
- Khó thở, tim đập nhanh, phù chân ở người uống rượu nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Người ăn chay có cần bổ sung vitamin B12 không?
Người ăn chay hoàn toàn (không ăn thịt, cá, trứng, sữa) có nguy cơ thiếu B12 cao, vì B12 tự nhiên chủ yếu có trong thực phẩm động vật. Có thể dùng thực phẩm có bổ sung B12 hoặc sản phẩm bổ sung theo tư vấn của bác sĩ, dược sĩ.
Uống metformin lâu năm có bị thiếu B12 không?
NHS liệt kê metformin là một trong những thuốc có thể làm giảm vitamin B12. Không nên tự ngừng metformin. Hãy hỏi bác sĩ về việc kiểm tra B12, nhất là khi có tê bì tay chân hoặc mệt nhiều.
Tê tay chân có phải do thiếu vitamin B không?
Có thể, nhưng tê tay chân còn do nhiều nguyên nhân khác như đái tháo đường, chèn ép thần kinh, bệnh cột sống. Tự uống vitamin B liều cao có thể che lấp bệnh, thậm chí B6 liều cao còn gây tê. Hãy đi khám để tìm đúng nguyên nhân.
Folate và acid folic khác nhau thế nào?
Folate là dạng có tự nhiên trong thực phẩm như rau lá xanh, đậu. Acid folic là dạng tổng hợp dùng trong viên bổ sung và thực phẩm tăng cường. Cả hai đều cung cấp vitamin B9 cho cơ thể.
Thiếu vitamin B12 có chữa được không?
Phần lớn trường hợp điều trị được, thường bằng tiêm hoặc uống B12 tuỳ nguyên nhân. Tuy vậy, NHS lưu ý một số tổn thương thần kinh có thể không hồi phục nếu phát hiện muộn, nên cần đi khám sớm khi có dấu hiệu.
Nguồn tham khảo
- NHS. Vitamin B12 or folate deficiency anaemia. www.nhs.uk/conditions/vitamin-b12-or-folate-deficiency-anaemia/
- NHS. Vitamin B12 or folate deficiency anaemia - Causes. www.nhs.uk/conditions/vitamin-b12-or-folate-deficiency-anaemia/causes/
- NHS. Vitamin B. www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-b/
- MedlinePlus - NIH. Vitamin B12. medlineplus.gov/ency/article/002403.htm
- MedlinePlus - NIH. Folic acid in diet. medlineplus.gov/ency/article/002408.htm
- MedlinePlus - NIH. Beriberi. medlineplus.gov/ency/article/000339.htm
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.