PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Dấu hiệu sớm của thoái hoá khớp gối thường là đau khi đi lại, leo cầu thang, đỡ hơn khi nghỉ, kèm cứng khớp buổi sáng thường dưới 30 phút và tiếng lạo xạo khi co duỗi. Bệnh không chữa khỏi hẳn nhưng không nhất thiết nặng dần. Tập luyện đều đặn, giữ cân nặng hợp lý và giảm đau đúng cách là nền tảng chăm sóc; cần đi khám nếu đau kéo dài vài tuần.
- Thoái hoá khớp là dạng viêm khớp phổ biến nhất, khi mô trong khớp bị hao mòn dần theo thời gian.
- Dấu hiệu sớm: đau khi vận động đỡ khi nghỉ, cứng khớp buổi sáng thường dưới 30 phút, tiếng lạo xạo, gối yếu dễ khuỵu.
- Tập luyện được NHS xem là một trong những biện pháp điều trị quan trọng nhất, ở mọi lứa tuổi.
- Thừa cân làm bệnh nặng hơn vì tăng áp lực lên khớp gối.
- Gối sưng to, biến dạng, nóng đỏ kèm sốt hoặc không cử động được cần đi khám ngay.
Thoái hoá khớp gối là gì?
Thoái hoá khớp (osteoarthritis) là bệnh khớp mạn tính, trong đó các mô của khớp, nhất là sụn, bị hao mòn dần theo thời gian. Theo Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương và Bệnh da Hoa Kỳ (NIAMS), đây là dạng viêm khớp phổ biến nhất, hay gặp ở bàn tay, gối, háng, cổ và thắt lưng.
Khớp gối chịu sức nặng cơ thể khi đứng, đi, leo cầu thang nên là vị trí thường bị ảnh hưởng. Bệnh diễn tiến chậm, mức độ rất khác nhau giữa từng người. Có người chỉ đau nhẹ, lúc có lúc không. Có người đau liên tục, ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày. Tại Hoa Kỳ, CDC ước tính khoảng 33 triệu người trưởng thành mắc thoái hoá khớp.
Dấu hiệu sớm của thoái hoá khớp gối là gì?
Các dấu hiệu thường xuất hiện từ từ. Bạn nên để ý khi có những biểu hiện sau:
- Đau khi vận động: đau lúc đi bộ lâu, leo cầu thang, đứng lên ngồi xuống, và thường đỡ khi nghỉ ngơi.
- Cứng khớp buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu: theo NIAMS và MedlinePlus, tình trạng cứng thường kéo dài dưới 30 phút rồi đỡ dần khi cử động.
- Sưng nhẹ quanh gối, nhất là sau khi vận động nhiều.
- Tiếng lạo xạo, lục cục khi co duỗi gối.
- Gối yếu, dễ khuỵu do cơ quanh khớp yếu đi.
- Giảm tầm vận động: khó gập hoặc duỗi thẳng gối hoàn toàn.
Các dấu hiệu này không đặc hiệu, nghĩa là bệnh khác của khớp gối cũng có thể gây ra. Chỉ bác sĩ mới xác định được nguyên nhân sau khi hỏi bệnh, khám và khi cần thì chụp X-quang.
Ai dễ bị thoái hoá khớp gối?
Theo NHS, CDC và NIAMS, nguy cơ tăng lên khi có một hoặc nhiều yếu tố sau:
- Tuổi cao, nhất là từ 45 tuổi trở lên.
- Thừa cân, béo phì.
- Từng chấn thương hoặc phẫu thuật khớp gối.
- Công việc hoặc thói quen lặp đi lặp lại động tác gây áp lực lên gối.
- Gia đình có người bị thoái hoá khớp.
- Nữ giới, đặc biệt sau 50 tuổi.
- Khớp từng bị tổn thương do bệnh khác như viêm khớp dạng thấp.
CDC lưu ý thoái hoá khớp không phải là điều tất yếu của tuổi già. Một số yếu tố như cân nặng và mức độ vận động có thể thay đổi được.
Chăm sóc khớp gối tại nhà thế nào cho đúng?
Theo NHS, thoái hoá khớp không chữa khỏi hẳn nhưng không nhất thiết nặng lên theo thời gian. Với trường hợp nhẹ, các biện pháp sau là nền tảng:
- Tập luyện đều đặn. NHS khuyên người lớn tập ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mức vừa mỗi tuần, cộng thêm bài tập sức cơ từ 2 ngày trở lên mỗi tuần. Đi bộ, đạp xe, bơi là lựa chọn ít tạo áp lực lên gối. Bài tập tăng sức cơ đùi giúp gối vững hơn.
- Giữ cân nặng hợp lý. Thừa cân làm tăng áp lực lên khớp gối và thường làm bệnh nặng hơn.
- Bảo vệ khớp. Đi giày vừa chân, có đế êm. Tránh ngồi xổm lâu, tránh giữ một tư thế quá lâu. Có thể dùng gậy, nẹp hoặc lót giày theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Giảm đau đúng cách. Thuốc giảm đau không kê đơn có thể giúp trong đợt đau. Hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng, không dùng quá liều, và hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ nếu đang có bệnh dạ dày, gan, thận, tim mạch hoặc đang dùng thuốc khác.
- Chườm lạnh khi gối đau, sưng. NHS hướng dẫn chườm túi đá bọc trong khăn tối đa 20 phút, cách mỗi 2 đến 3 giờ.
Bác sĩ có thể điều trị thoái hoá khớp gối bằng cách nào?
Tuỳ mức độ, bác sĩ có thể phối hợp nhiều biện pháp:
- Vật lý trị liệu: chuyên viên hướng dẫn bài tập phù hợp với tình trạng khớp.
- Thuốc giảm đau: loại thuốc phụ thuộc mức độ đau và các bệnh khác bạn đang có. Thuốc kê đơn phải dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Dụng cụ hỗ trợ: nẹp gối, lót giày.
- Phẫu thuật: theo NHS, chỉ cần thiết ở một số ít trường hợp khi các cách điều trị khác không hiệu quả, ví dụ thay khớp gối.
Về glucosamine và chondroitin, NHS cho biết bác sĩ đa khoa ở Anh không còn kê các chất này vì chưa có bằng chứng mạnh rằng chúng hiệu quả. Nếu muốn dùng, hãy trao đổi với bác sĩ trước.
Khi nào cần đi khám ngay?
Hãy đi khám nếu đau gối không đỡ sau vài tuần tự chăm sóc. Đi khám ngay nếu gối rất đau, không cử động được, sưng to hoặc biến dạng, bị kẹt khớp hay khuỵu, hoặc gối nóng đỏ kèm sốt. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh khác cần xử trí sớm, không phải thoái hoá khớp đơn thuần.
Khi nào cần đi khám ngay
- Đau gối không cải thiện sau vài tuần tự chăm sóc tại nhà.
- Gối rất đau hoặc không thể cử động, không chịu được sức nặng.
- Gối sưng to, biến dạng hoặc thay đổi hình dạng sau chấn thương.
- Gối bị kẹt, khuỵu bất ngờ hoặc có tiếng kêu kèm đau nhiều.
- Gối nóng, đỏ kèm sốt cao, có thể là dấu hiệu nhiễm trùng.
Câu hỏi thường gặp
Thoái hoá khớp gối có chữa khỏi được không?
Hiện chưa có cách chữa khỏi hẳn. Tuy vậy, theo NHS, bệnh không nhất thiết nặng lên theo thời gian. Tập luyện, giữ cân nặng hợp lý và điều trị đúng giúp giảm đau và duy trì vận động.
Bị thoái hoá khớp gối có nên đi bộ không?
Có, nếu đi với cường độ vừa phải và tăng dần. Vận động đều là một trong những biện pháp quan trọng nhất. Nếu đau tăng nhiều sau khi đi, hãy giảm quãng đường và hỏi chuyên viên vật lý trị liệu về bài tập phù hợp.
Khớp gối kêu lục cục có phải là thoái hoá không?
Không hẳn. Tiếng lạo xạo có thể gặp trong thoái hoá khớp, nhưng nhiều người có tiếng kêu mà không đau và không có bệnh. Nếu tiếng kêu đi kèm đau, sưng hoặc gối khuỵu, nên đi khám.
Uống glucosamine có giúp chữa thoái hoá khớp gối không?
Bằng chứng hiện chưa thống nhất. NHS cho biết glucosamine không còn được kê trong hệ thống y tế Anh vì thiếu bằng chứng mạnh. Glucosamine không thay thế được tập luyện, kiểm soát cân nặng và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
Người trẻ có bị thoái hoá khớp gối không?
Có thể, dù ít gặp hơn. Người từng chấn thương gối, chơi thể thao cường độ cao hoặc thừa cân có nguy cơ bị sớm hơn. Bảo vệ gối khi tập luyện và xử trí chấn thương đúng cách giúp giảm nguy cơ.
Nguồn tham khảo
- NHS. Osteoarthritis - Overview. www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
- NHS. Osteoarthritis - Treatment. www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/treatment/
- NHS. Knee pain. www.nhs.uk/symptoms/knee-pain/
- NIAMS - National Institutes of Health. Osteoarthritis. www.niams.nih.gov/health-topics/osteoarthritis
- CDC. Osteoarthritis. www.cdc.gov/arthritis/osteoarthritis/index.html
- MedlinePlus - NIH. Osteoarthritis. medlineplus.gov/osteoarthritis.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.