PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Carbazochrom và etamsylat được WHO xếp vào nhóm "thuốc cầm máu toàn thân khác". Etamsylat làm giảm mất máu trong một số tình huống như rong kinh và sau một số phẫu thuật, nhưng cơ chế chưa rõ và bằng chứng hạn chế. Cả hai là thuốc kê đơn, dùng theo chỉ định của bác sĩ. Chảy máu bất thường cần được khám tìm nguyên nhân, chảy máu nhiều là tình huống cấp cứu.
- Theo phân loại ATC của WHO, etamsylat (B02BX01) và carbazochrom (B02BX02) thuộc nhóm thuốc cầm máu toàn thân khác.
- Theo Cochrane, etamsylat làm giảm mất máu trong một số tình huống như rong kinh và sau một số phẫu thuật, nhưng chưa rõ cơ chế.
- Với rong kinh, một thử nghiệm cho thấy acid tranexamic giảm lượng máu mất nhiều hơn etamsylat.
- Cochrane không khuyến nghị dùng etamsylat thường quy cho trẻ sinh non để phòng xuất huyết não thất.
- Thuốc cầm máu không thay thế việc tìm và điều trị nguyên nhân chảy máu.
Carbazochrom và etamsylat là thuốc gì?
Trong hệ thống phân loại giải phẫu, điều trị, hoá học (ATC) do WHO quản lý, hai hoạt chất này cùng nằm trong nhóm B02BX, "thuốc cầm máu toàn thân khác":
- Etamsylat: mã B02BX01.
- Carbazochrom: mã B02BX02.
Khác với vitamin K hay các yếu tố đông máu, hai thuốc này không bổ sung chất đông máu bị thiếu. Chúng được dùng trong một số tình huống chảy máu theo chỉ định của bác sĩ. Cochrane lưu ý cơ chế tác dụng của etamsylat chưa được biết chính xác. Với carbazochrom, các nguồn chính thống được dẫn trong bài không có dữ liệu chi tiết về cơ chế và hiệu quả.
Ở Việt Nam, các thuốc này có dạng tiêm và dạng uống. Đây là thuốc kê đơn; chỉ định, liều và đường dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Etamsylat được dùng trong những tình huống nào?
Theo Cochrane, etamsylat làm giảm mất máu trong một số tình huống lâm sàng như rong kinh và sau một số loại phẫu thuật. Tuy vậy, mức độ bằng chứng khác nhau tuỳ tình huống:
- Rong kinh (kinh nguyệt ra nhiều): tổng quan Cochrane năm 2018 về thuốc chống tiêu sợi huyết có một thử nghiệm với 53 người so sánh acid tranexamic với etamsylat. Acid tranexamic làm giảm lượng máu mất trung bình nhiều hơn khoảng 100 ml mỗi chu kỳ. Chưa đủ bằng chứng để biết tỷ lệ cải thiện triệu chứng có khác nhau hay không.
- Trẻ sinh non: tổng quan Cochrane năm 2022 gồm 7 thử nghiệm với 1.410 trẻ. Etamsylat làm giảm xuất huyết não thất ở trẻ dưới 35 tuần, nhưng không cải thiện tử vong hay phát triển thần kinh lúc 2 tuổi. Kết luận: không khuyến nghị dùng thường quy để phòng xuất huyết não thất.
Điều này cho thấy giảm lượng máu mất trên xét nghiệm hay đo đạc chưa chắc đã mang lại lợi ích lâu dài cho người bệnh.
Vì sao không nên tự mua thuốc cầm máu?
Chảy máu bất thường là triệu chứng, không phải bệnh. Theo Cẩm nang MSD, chảy máu quá mức có thể do ba nhóm nguyên nhân:
- Tiểu cầu: số lượng giảm nặng hoặc chức năng kém, ví dụ do aspirin hoặc thuốc chống viêm không steroid.
- Yếu tố đông máu: thiếu hụt, bệnh gan, hoặc do thuốc chống đông như heparin, warfarin.
- Mạch máu: thành mạch yếu, ví dụ thiếu vitamin C, một số bệnh di truyền mô liên kết, viêm mạch. Biểu hiện có thể là chấm xuất huyết, ban xuất huyết, mảng bầm.
Uống thuốc cầm máu mà không tìm nguyên nhân có thể che lấp bệnh và làm chậm chẩn đoán. Bác sĩ thường bắt đầu bằng công thức máu (kèm số lượng tiểu cầu) và các xét nghiệm đông máu như PT, PTT.
Người bệnh nên làm gì khi bị chảy máu bất thường?
- Gọi cấp cứu ngay nếu chảy máu nhiều không cầm được, hoặc có dấu hiệu mất máu nặng: vã mồ hôi, yếu, choáng, chóng mặt, buồn nôn, khát nước dữ dội.
- Đi khám nếu chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng tái diễn, dễ bầm tím, kinh nguyệt ra nhiều hơn bình thường, chảy máu kéo dài sau nhổ răng hoặc phẫu thuật.
- Mang theo danh sách thuốc đang dùng, đặc biệt aspirin, thuốc chống đông, thuốc giảm đau chống viêm, thực phẩm bổ sung.
- Không tự ngưng thuốc chống đông đang được kê, mà hỏi bác sĩ ngay.
- Dùng thuốc cầm máu chỉ khi được kê đơn, đúng liều, đúng thời gian.
Pharbaco có sản xuất thuốc chứa carbazochrom và etamsylat (xem danh mục sản phẩm).
Khi nào cần đi khám ngay
- Chảy máu nhiều không cầm được, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu: cấp cứu ngay.
- Vã mồ hôi, choáng, chóng mặt, khát nước dữ dội sau khi chảy máu.
- Đau đầu dữ dội, lú lẫn sau chấn thương hoặc khi đang dùng thuốc chống đông.
- Dễ bầm tím, chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng tái diễn.
- Kinh nguyệt ra nhiều phải thay băng liên tục, kèm mệt, hoa mắt.
Câu hỏi thường gặp
Carbazochrom và etamsylat có dùng cho rong kinh được không?
Etamsylat đã được nghiên cứu cho rong kinh, nhưng một thử nghiệm cho thấy acid tranexamic giảm lượng máu mất nhiều hơn. Rong kinh cần khám phụ khoa để tìm nguyên nhân; bác sĩ sẽ chọn thuốc phù hợp.
Chảy máu cam có nên uống thuốc cầm máu không?
Phần lớn chảy máu cam cầm được bằng ép mũi đúng cách. Nếu chảy máu cam tái diễn, kéo dài hoặc kèm bầm tím, cần đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tự uống thuốc cầm máu.
Thuốc cầm máu có gây cục máu đông không?
Mọi thuốc tác động lên quá trình cầm máu đều cần cân nhắc ở người có nguy cơ huyết khối. Vì vậy thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ, sau khi đánh giá bệnh và các thuốc đang dùng.
Đang dùng thuốc chống đông mà bị chảy máu thì làm sao?
Liên hệ bác sĩ ngay, hoặc đi cấp cứu nếu chảy máu nhiều. Không tự ngưng thuốc chống đông và không tự uống thuốc cầm máu, vì cả hai đều có thể nguy hiểm.
Etamsylat có dùng cho trẻ sinh non để phòng xuất huyết não không?
Tổng quan Cochrane năm 2022 cho thấy etamsylat giảm xuất huyết não thất ở trẻ sinh dưới 35 tuần, nhưng không cải thiện tử vong hay phát triển thần kinh lúc 2 tuổi. Vì vậy các tác giả không khuyến nghị dùng thường quy cho mục đích này.
Nguồn tham khảo
- WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology. ATC/DDD Index: B02BX Other systemic hemostatics. atcddd.fhi.no/atc_ddd_index/?code=B02BX
- Cochrane. Ethamsylate for the prevention of morbidity and mortality in preterm or very low birth weight infants. www.cochrane.org/evidence/CD004343_ethamsylate-prevention-morbidity-an
- Cochrane. Antifibrinolytics such as tranexamic acid for treatment of heavy menstrual bleeding. www.cochrane.org/CD000249/Gynaec/antifibrinolytics-such-tranexamic-aci
- MSD Manual Consumer Version. Bruising and Bleeding. www.msdmanuals.com/home/blood-disorders/blood-clotting-process/bruisin
- MSD Manual Consumer Version. Overview of Bleeding Caused by Abnormal Blood Vessels. www.msdmanuals.com/home/blood-disorders/bleeding-due-to-abnormal-blood
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.