PharbacoDược phẩm Việt từ 1954NSAID là nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm như ibuprofen, naproxen, diclofenac, celecoxib và aspirin. Tác dụng phụ hay gặp là khó tiêu, buồn nôn. Nguy hiểm hơn là loét, chảy máu đường tiêu hoá, tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ, ảnh hưởng thận. Nguy cơ tăng khi dùng liều cao, kéo dài, ở người lớn tuổi. Nên dùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất và đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.
- NSAID có thể gây loét, chảy máu hoặc thủng thực quản, dạ dày, ruột; nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi, dùng lâu, hút thuốc, uống nhiều rượu.
- NSAID (trừ aspirin) làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ, nhất là khi dùng lâu hoặc liều cao.
- Với ibuprofen không kê đơn, NHS khuyên không quá 10 ngày nếu không có ý kiến bác sĩ.
- Không dùng hai thuốc NSAID cùng lúc và thận trọng khi đang dùng thuốc chống đông, corticoid, thuốc huyết áp.
- FDA khuyên tránh NSAID từ khoảng tuần 20 thai kỳ trừ khi bác sĩ chỉ định.
NSAID là gì và gồm những thuốc nào?
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), thuốc chống viêm không steroid (NSAID) là nhóm thuốc giúp giảm đau, giảm sưng viêm và hạ sốt. Chúng được dùng cho đau đầu, đau bụng kinh, bong gân, cảm cúm và các bệnh mạn tính như viêm khớp.
Các hoạt chất thường gặp gồm ibuprofen, aspirin, naproxen, diclofenac, celecoxib. Một số loại bán không cần đơn, một số phải có đơn. NSAID có nhiều dạng: viên nén, viên nang, gel bôi, xịt, dung dịch uống, viên đặt.
Lưu ý: paracetamol không thuộc nhóm NSAID. NHS mô tả paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt, và người lớn có thể dùng paracetamol cùng lúc với ibuprofen khi cần, vì đây là hai nhóm thuốc khác nhau.
Tác dụng phụ trên dạ dày, ruột nguy hiểm thế nào?
Tác dụng phụ thường gặp của NSAID là khó tiêu, buồn nôn, tiêu chảy. Nghiêm trọng hơn, MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) cảnh báo NSAID như ibuprofen có thể gây loét, chảy máu hoặc thủng thực quản, dạ dày hoặc ruột.
Nguy cơ cao hơn ở người:
- Dùng NSAID trong thời gian dài.
- Lớn tuổi, sức khoẻ kém.
- Hút thuốc lá.
- Uống nhiều rượu bia trong thời gian dùng thuốc.
- Đã từng bị loét dạ dày.
Dấu hiệu cần ngừng thuốc và đi khám ngay (theo MedlinePlus và NHS): đau bụng, ợ nóng, nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê, có máu trong phân, phân đen như hắc ín, kèm khó thở hoặc da nhợt nhạt.
Uống thuốc cùng hoặc sau bữa ăn có thể giảm khó chịu ở dạ dày, như NHS khuyên với ibuprofen, nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ loét và chảy máu.
NSAID ảnh hưởng tim mạch và thận ra sao?
Tim mạch. MedlinePlus nêu người dùng NSAID (trừ aspirin) có thể có nguy cơ đau tim hoặc đột quỵ cao hơn người không dùng. Nguy cơ có thể cao hơn khi dùng lâu dài hoặc liều cao, và biến cố có thể xảy ra mà không có dấu hiệu báo trước. Người vừa bị nhồi máu cơ tim không nên dùng ibuprofen nếu bác sĩ không cho phép.
Thận. NHS liệt kê bệnh thận là một trong các tình trạng cần tránh hoặc thận trọng với ibuprofen, và tiểu ra máu là dấu hiệu cần liên hệ nhân viên y tế. Người có bệnh tim, bệnh thận nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ NSAID nào, kể cả loại không kê đơn.
Ai cần tránh hoặc thận trọng khi dùng NSAID?
| Đối tượng | Lý do và khuyến cáo |
|---|---|
| Người đang hoặc từng loét dạ dày | Tăng nguy cơ chảy máu; NHS khuyên không dùng ibuprofen nếu đang loét dạ dày |
| Người có bệnh tim, bệnh thận | Cần hỏi bác sĩ trước khi dùng |
| Người bị hen | NHS liệt kê hen trong nhóm cần hỏi ý kiến trước khi dùng ibuprofen |
| Người từng dị ứng với NSAID | Không dùng lại |
| Phụ nữ mang thai | FDA khuyên tránh NSAID từ khoảng tuần 20 thai kỳ vì có thể gây vấn đề thận hiếm gặp nhưng nghiêm trọng ở thai nhi và giảm nước ối, trừ aspirin liều thấp do bác sĩ kê |
| Trẻ em | NHS khuyến cáo không dùng aspirin cho trẻ từ 15 tuổi trở xuống vì nguy cơ hội chứng Reye |
| Người lớn tuổi | Nguy cơ loét, chảy máu tiêu hoá cao hơn |
NSAID tương tác với những thuốc nào?
NHS khuyên không dùng NSAID cùng các thuốc sau nếu chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ:
- Một NSAID khác. Ví dụ đang uống ibuprofen thì không dùng thêm diclofenac hay aspirin giảm đau.
- Thuốc chống đông máu.
- Thuốc corticoid (steroid).
- Một số thuốc chống trầm cảm.
- Một số thuốc điều trị tăng huyết áp.
Nhiều thuốc cảm cúm phối hợp có chứa NSAID. Hãy đọc kỹ thành phần để tránh vô tình dùng trùng hai sản phẩm cùng hoạt chất.
Dùng NSAID không kê đơn thế nào cho an toàn?
Lấy ví dụ ibuprofen không kê đơn cho người lớn, theo hướng dẫn của NHS:
- Viên 200 mg: uống 1 đến 2 viên mỗi lần, không quá 6 viên trong 24 giờ.
- Viên 400 mg: uống 1 viên mỗi lần, không quá 3 viên trong 24 giờ.
- Mỗi lần uống cách nhau ít nhất 4 giờ, nên uống cùng hoặc sau bữa ăn.
- Không dùng quá 10 ngày nếu không có ý kiến bác sĩ.
Liều trên có thể khác tuỳ sản phẩm và tình trạng sức khoẻ. Luôn đọc tờ hướng dẫn sử dụng. Với NSAID kê đơn như naproxen, celecoxib, dùng đúng liều và thời gian theo chỉ định của bác sĩ. Nguyên tắc chung là dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất.
Khi nào cần đi khám ngay
- Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê, phân đen như hắc ín hoặc có máu: đi cấp cứu ngay.
- Đau ngực, khó thở đột ngột khi đang dùng thuốc: gọi cấp cứu 115 ngay.
- Phát ban, sưng mặt môi, khó thở sau khi dùng thuốc: gọi cấp cứu 115.
- Tiểu ra máu khi đang dùng NSAID.
- Cần dùng thuốc giảm đau liên tục quá 10 ngày.
Câu hỏi thường gặp
Paracetamol có phải là NSAID không?
Không. Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt nhưng không thuộc nhóm thuốc chống viêm không steroid. Hai nhóm có tác dụng phụ khác nhau, nên hãy hỏi dược sĩ để chọn thuốc phù hợp với tình trạng của mình.
Uống NSAID lúc no có tránh được loét dạ dày không?
Uống cùng hoặc sau bữa ăn giúp giảm khó chịu dạ dày, nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ loét và chảy máu. Người có nguy cơ cao nên hỏi bác sĩ về biện pháp bảo vệ dạ dày.
Gel bôi NSAID có an toàn hơn thuốc uống không?
Gel bôi là một dạng NSAID có trong danh sách của NHS, thường dùng cho đau tại chỗ. Vẫn cần đọc tờ hướng dẫn sử dụng và hỏi dược sĩ nếu bạn thuộc nhóm cần thận trọng với NSAID.
Có được uống rượu bia khi dùng NSAID không?
Nên hạn chế. NHS cho biết uống nhiều rượu có thể làm tăng kích ứng dạ dày, và MedlinePlus xếp người uống nhiều rượu vào nhóm có nguy cơ chảy máu tiêu hoá cao hơn.
Dùng NSAID lâu dài có làm tăng nguy cơ tim mạch không?
Có. MedlinePlus cho biết nguy cơ đau tim, đột quỵ có thể cao hơn khi dùng NSAID lâu dài hoặc liều cao, và có thể xảy ra mà không có dấu hiệu báo trước. Vì vậy không nên tự dùng kéo dài.
Nguồn tham khảo
- NHS (Anh). NSAIDs. www.nhs.uk/conditions/nsaids/
- NHS (Anh). Ibuprofen for adults. www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-adults/
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Ibuprofen (Drug Information). medlineplus.gov/druginfo/meds/a682159.html
- FDA (Hoa Kỳ). FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later because they can result in low amniotic fluid. www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-recommends-avoiding
- NHS (Anh). Aspirin for pain relief. www.nhs.uk/medicines/aspirin-for-pain-relief/
- NHS (Anh). Paracetamol for adults. www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-adults/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.