PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Không nên. Theo Luật Dược, hạn dùng là thời điểm sau đó thuốc không được phép sử dụng. FDA cho biết thuốc hết hạn có thể giảm hàm lượng hoặc biến đổi thành phần, một số thuốc còn có nguy cơ nhiễm khuẩn. Ngoài hạn in trên hộp, nhiều thuốc như thuốc nhỏ mắt, kháng sinh dạng bột pha hỗn dịch, insulin đang dùng có hạn sử dụng ngắn hơn kể từ khi mở nắp hoặc pha.
- Hạn dùng in trên hộp chỉ đúng khi thuốc chưa mở và được bảo quản đúng điều kiện.
- Kháng sinh hết hạn có thể không đủ mạnh để chữa nhiễm khuẩn và góp phần gây kháng thuốc (theo FDA).
- Thuốc nhỏ mắt nhiều liều thường cần bỏ sau 4 tuần kể từ khi mở, trừ khi nhà sản xuất ghi khác.
- Thuốc đổi màu, đổi mùi, đổi kết cấu thì không dùng, kể cả khi chưa hết hạn.
- Ghi ngày mở nắp lên chai, lọ để dễ theo dõi.
Hạn dùng của thuốc nghĩa là gì?
Luật Dược 2016 định nghĩa hạn dùng của thuốc là thời gian sử dụng được ấn định cho thuốc, mà sau thời hạn này thuốc không được phép sử dụng. Nhà sản xuất xác định hạn dùng dựa trên nghiên cứu độ ổn định, trong điều kiện bảo quản ghi trên nhãn.
Theo quy định ghi nhãn thuốc tại Thông tư 01/2018/TT-BYT, nếu nhãn chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính đến ngày cuối cùng của tháng đó. Tại Hoa Kỳ, FDA yêu cầu in hạn dùng trên mọi thuốc kê đơn và không kê đơn từ năm 1979.
Vì sao không nên dùng thuốc đã hết hạn?
FDA giải thích thuốc hết hạn có thể kém hiệu quả hoặc gây rủi ro do thành phần hóa học thay đổi hoặc hàm lượng giảm. Cụ thể:
- Giảm tác dụng: thuốc không còn đủ hàm lượng để điều trị bệnh như mong muốn.
- Nguy cơ nhiễm khuẩn: một số thuốc hết hạn có nguy cơ vi khuẩn phát triển.
- Kháng sinh kém hiệu lực: có thể không chữa được nhiễm khuẩn, khiến bệnh nặng hơn và góp phần gây kháng kháng sinh.
Với những thuốc dùng cho bệnh nặng hoặc cấp cứu, như thuốc tim mạch, thuốc hen, thuốc chống dị ứng nặng, việc thuốc giảm tác dụng có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Hạn sau khi mở nắp khác hạn in trên hộp thế nào?
Hạn in trên hộp áp dụng cho thuốc còn nguyên bao bì. Sau khi mở hoặc pha, thuốc tiếp xúc với không khí, độ ẩm và vi khuẩn, nên nhiều loại có hạn sử dụng ngắn hơn. Một số ví dụ từ nguồn chính thống:
| Loại thuốc | Hạn sau khi mở hoặc pha | Nguồn |
|---|---|---|
| Thuốc nhỏ mắt lọ nhiều liều dùng tại nhà | Bỏ sau 4 tuần kể từ khi mở, trừ khi nhà sản xuất ghi khác | NHS Scotland |
| Thuốc nhỏ mắt không chất bảo quản | Có thể chỉ dùng một lần, hoặc bỏ sau 1 tuần kể từ khi mở | NHS Scotland |
| Hỗn dịch amoxicillin sau khi pha | Bỏ phần còn thừa sau 14 ngày | MedlinePlus |
| Insulin lọ hoặc ống để ngoài tủ lạnh ở 15 đến 30 độ C | Thường đến 28 ngày, tùy sản phẩm | FDA |
Mỗi sản phẩm có thể có thời hạn riêng. Hãy đọc mục bảo quản trong tờ hướng dẫn sử dụng, và ghi ngày mở nắp lên chai, lọ.
Thuốc chưa hết hạn nhưng có dấu hiệu lạ thì sao?
MedlinePlus khuyên không dùng thuốc đã đổi màu, đổi kết cấu hoặc đổi mùi, kể cả khi chưa hết hạn. Một số dấu hiệu cần cảnh giác:
- Viên nén bị ẩm, mềm, vỡ vụn, có đốm lạ.
- Viên nang dính vào nhau, biến dạng.
- Siro, hỗn dịch bị vón cục, tách lớp không lắc đều được, có mùi lạ.
- Kem, thuốc mỡ bị tách nước, đổi màu.
- Thuốc dạng dung dịch bị đục hoặc có cặn trong khi bình thường trong suốt.
Bộ Y tế Singapore (HealthHub) cũng khuyên không dùng thuốc nếu đã hết hạn, không tìm được hạn dùng, hoặc không chắc tên và hàm lượng thuốc.
Lỡ uống thuốc hết hạn thì có nguy hiểm không?
Đa số trường hợp lỡ uống một liều thuốc vừa hết hạn không gây ngộ độc ngay, nhưng thuốc có thể không đủ tác dụng. Hãy ngừng dùng hộp thuốc đó, đọc tờ hướng dẫn và hỏi dược sĩ. Nếu đó là thuốc điều trị bệnh quan trọng, hãy hỏi bác sĩ xem có cần đánh giá lại hiệu quả điều trị không. Nếu có triệu chứng bất thường sau khi uống, hãy đến cơ sở y tế.
Xử lý thuốc hết hạn tại nhà thế nào?
Ưu tiên mang thuốc đến điểm thu gom nếu địa phương có. Nếu không có, FDA hướng dẫn cách bỏ vào rác sinh hoạt:
- Trộn thuốc với chất không hấp dẫn như đất, cát vệ sinh cho mèo hoặc bã cà phê đã dùng.
- Cho hỗn hợp vào túi nhựa, buộc kín rồi bỏ vào thùng rác.
- Xóa hoặc gạch thông tin cá nhân trên vỏ hộp, nhãn đơn thuốc.
Không vứt thuốc ở nơi trẻ em hoặc vật nuôi có thể nhặt được. Không đổ thuốc xuống cống trừ khi hướng dẫn cho phép.
Khi nào cần đi khám ngay
- Trẻ em nuốt nhầm thuốc, dù thuốc còn hạn hay đã hết hạn.
- Có triệu chứng bất thường như nôn, phát ban, khó thở sau khi dùng thuốc hết hạn hoặc biến chất.
- Đã dùng kháng sinh hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính đã hết hạn và bệnh không cải thiện.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc hết hạn 1 tháng có uống được không?
Không nên. Theo quy định, sau hạn dùng thuốc không được phép sử dụng, và không ai đảm bảo hàm lượng hay độ an toàn của thuốc lúc đó. Hãy mua thuốc mới hoặc hỏi dược sĩ.
Hạn dùng ghi 05/2027 thì dùng đến ngày nào?
Khi nhãn chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính đến ngày cuối cùng của tháng, tức hết ngày 31/05/2027. Điều kiện là thuốc chưa mở và được bảo quản đúng.
Lọ thuốc nhỏ mắt mở được bao lâu thì phải bỏ?
Với lọ nhiều liều dùng tại nhà, hướng dẫn của NHS Scotland là bỏ sau 4 tuần kể từ khi mở, trừ khi nhà sản xuất ghi khác. Loại không chất bảo quản có thể chỉ dùng một lần hoặc trong 1 tuần. Luôn kiểm tra tờ hướng dẫn của sản phẩm.
Siro kháng sinh pha rồi để được bao lâu?
Tùy sản phẩm, thời hạn ghi trên nhãn. Ví dụ MedlinePlus hướng dẫn bỏ phần hỗn dịch amoxicillin còn thừa sau 14 ngày. Không để dành siro kháng sinh thừa cho lần ốm sau.
Kem bôi, thuốc mỡ hết hạn có dùng được không?
Không nên dùng. Thuốc bôi cũng có thể biến đổi, giảm tác dụng hoặc nhiễm khuẩn sau khi hết hạn. Hãy thay tuýp mới và đọc hạn dùng sau khi mở nếu nhà sản xuất có ghi.
Nguồn tham khảo
- FDA Hoa Kỳ. Don't Be Tempted to Use Expired Medicines. www.fda.gov/drugs/safe-disposal-medicines/dont-be-tempted-use-expired-
- Quốc hội (văn bản trên LuatVietnam). Luật Dược số 105/2016/QH13. luatvietnam.vn/y-te/luat-105-2016-qh13-quoc-hoi-104849-d1.html
- Bộ Y tế (văn bản trên CaseLaw.vn). Thông tư 01/2018/TT-BYT quy định ghi nhãn thuốc. caselaw.vn/van-ban-phap-luat/303397-thong-tu-01-2018-tt-byt-ve-quy-din
- NHS Scotland, East Region Formulary. General information on eye drops. formulary.nhs.scot/east/eye/eye-conditions/general-information-on-eye-
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Amoxicillin. medlineplus.gov/druginfo/meds/a685001.html
- FDA Hoa Kỳ. Information Regarding Insulin Storage and Switching Between Products in an Emergency. www.fda.gov/drugs/emergency-preparedness-drugs/information-regarding-i
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Storing your medicines. medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000534.htm
- FDA Hoa Kỳ. Disposal of Unused Medicines: What You Should Know. www.fda.gov/drugs/safe-disposal-medicines/disposal-unused-medicines-wh
- HealthHub, Bộ Y tế Singapore. Storage and Expiry. www.healthhub.sg/medication-devices-and-treatment/handling-medications
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.