PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Tiểu đường type 2 thường tiến triển âm thầm nhiều năm. Dấu hiệu hay gặp là khát nhiều, đi tiểu nhiều, hay đói, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành. Theo tiêu chuẩn WHO và CDC, đường huyết lúc đói từ 7,0 mmol/L (126 mg/dL), HbA1c từ 6,5%, hoặc đường huyết 2 giờ sau nghiệm pháp từ 11,1 mmol/L (200 mg/dL) gợi ý đái tháo đường, cần bác sĩ xác nhận.
- Hơn 95% người đái tháo đường mắc type 2, khi cơ thể không sử dụng insulin hiệu quả.
- Triệu chứng thường xuất hiện từ từ, nhiều người không biết mình bị bệnh.
- Đường huyết lúc đói từ 100 đến 125 mg/dL hoặc HbA1c 5,7% đến 6,4% được xếp vào tiền đái tháo đường.
- Người từ 35 tuổi có thừa cân, vòng eo lớn hoặc gia đình có người tiểu đường nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm.
- Giữ cân nặng hợp lý, vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, không hút thuốc giúp phòng hoặc làm chậm bệnh.
Tiểu đường type 2 là gì?
Tiểu đường (đái tháo đường) là bệnh mạn tính khiến đường huyết tăng cao. Ở tiểu đường type 2, cơ thể vẫn tạo insulin nhưng không sử dụng hiệu quả. Theo WHO, hơn 95% người đái tháo đường mắc type 2.
Số người sống chung với đái tháo đường trên thế giới đã tăng từ 200 triệu năm 1990 lên 830 triệu năm 2022. WHO cũng ghi nhận hơn một nửa số người bệnh năm 2022 không dùng thuốc điều trị đái tháo đường. Nếu không kiểm soát, bệnh gây tổn thương mạch máu và thần kinh, dẫn tới mù loà, suy thận, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và cắt cụt chi.
Dấu hiệu sớm của tiểu đường type 2 là gì?
Theo WHO, triệu chứng type 2 thường xuất hiện từ từ trong nhiều năm, nên dễ bị bỏ qua. Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hoá và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK) liệt kê các dấu hiệu:
- Đi tiểu nhiều.
- Khát nước nhiều.
- Hay đói, kể cả vừa ăn xong.
- Nhìn mờ.
- Mệt mỏi.
- Vết loét, vết thương lâu lành.
- Hay bị nhiễm trùng.
WHO còn nêu dấu hiệu sụt cân không chủ ý. Nhiều người không có triệu chứng rõ, chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu định kỳ. Vì vậy, không có triệu chứng không có nghĩa là không bị bệnh.
Chỉ số đường huyết bao nhiêu là bất thường?
Bảng dưới tổng hợp ngưỡng của CDC (mg/dL) và tiêu chuẩn WHO do Diabetes UK trình bày (mmol/L):
| Xét nghiệm | Bình thường | Tiền đái tháo đường | Đái tháo đường |
|---|---|---|---|
| HbA1c | Dưới 5,7% | 5,7% đến 6,4% | Từ 6,5% (48 mmol/mol) |
| Đường huyết lúc đói | Từ 99 mg/dL trở xuống | 100 đến 125 mg/dL | Từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) |
| Đường huyết 2 giờ sau uống 75 g glucose | Dưới 140 mg/dL | 140 đến 199 mg/dL (7,8 đến 11,0 mmol/L) | Từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) |
| Đường huyết bất kỳ | Không dùng để phân loại | Không dùng để phân loại | Từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) kèm triệu chứng |
Lưu ý quan trọng: theo tài liệu tiêu chuẩn WHO, nếu không có triệu chứng thì không chẩn đoán chỉ dựa trên một lần đo đường huyết, mà cần xét nghiệm máu tĩnh mạch xác nhận. Kết quả đo bằng máy cá nhân hay ở hội chợ sức khoẻ chỉ mang tính sàng lọc; CDC khuyên đến bác sĩ để xét nghiệm xác nhận.
Ai nên đi xét nghiệm đường huyết?
CDC khuyên nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm nếu bạn có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào. Theo NIDDK, các yếu tố nguy cơ gồm:
- Từ 35 tuổi trở lên.
- Thừa cân, béo phì hoặc vòng eo lớn.
- Bố mẹ, anh chị em ruột bị tiểu đường type 2.
- Từng bị tiểu đường thai kỳ.
- Đã được chẩn đoán tiền đái tháo đường.
- Ít vận động, công việc phải ngồi lâu.
- Hút thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử.
- Người gốc châu Á nằm trong nhóm có nguy cơ cao hơn theo NIDDK.
Tiền đái tháo đường có quay lại bình thường được không?
Tiền đái tháo đường là giai đoạn đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa tới ngưỡng chẩn đoán. Đây là thời điểm quan trọng để thay đổi lối sống. NIDDK cho biết có thể phòng ngừa hoặc làm chậm tiểu đường type 2 bằng cách giữ cân nặng hợp lý, vận động thể lực và bỏ thuốc lá. Diabetes UK ghi nhận hướng dẫn tại Anh khuyên người có HbA1c 42 đến 47 mmol/mol được theo dõi hằng năm.
Phòng ngừa tiểu đường type 2 bằng cách nào?
WHO khuyến nghị:
- Giữ cân nặng hợp lý.
- Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần ở cường độ vừa, ví dụ đi bộ nhanh.
- Ăn uống lành mạnh: hạn chế đường và chất béo bão hoà.
- Không hút thuốc lá.
Nếu đã được chẩn đoán, hãy điều trị và tái khám theo chỉ định của bác sĩ. Thuốc điều trị tiểu đường là thuốc kê đơn, không tự mua hay tự đổi liều. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, nếu dùng, chỉ có vai trò hỗ trợ. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do.
- Nhìn mờ, vết thương lâu lành, hay bị nhiễm trùng.
- Đo đường huyết tại nhà hoặc ở điểm sàng lọc thấy cao.
- Có từ một yếu tố nguy cơ trở lên và chưa từng xét nghiệm đường huyết.
- Người đang điều trị tiểu đường bị lơ mơ, nôn nhiều, thở nhanh hoặc đường huyết rất cao: cần đến cơ sở y tế ngay.
Câu hỏi thường gặp
Đường huyết lúc đói 6,5 mmol/L có phải tiểu đường không?
Chưa đến ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường theo WHO (từ 7,0 mmol/L), nhưng đã cao hơn mức bình thường và có thể thuộc nhóm tiền đái tháo đường. Hãy đi khám để làm thêm HbA1c hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose.
HbA1c là gì?
HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng vài tháng gần đây, không phụ thuộc vào bữa ăn trước khi lấy máu. Theo CDC, HbA1c từ 6,5% trở lên gợi ý đái tháo đường, từ 5,7% đến 6,4% là tiền đái tháo đường.
Ăn nhiều đồ ngọt có gây tiểu đường không?
Đường không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng ăn nhiều đường góp phần gây thừa cân, một yếu tố nguy cơ chính của tiểu đường type 2. WHO khuyên hạn chế đường trong chế độ ăn để phòng bệnh.
Tiểu đường type 2 có chữa khỏi không?
Đây là bệnh mạn tính cần theo dõi lâu dài. Nhiều người kiểm soát tốt đường huyết nhờ thay đổi lối sống và thuốc theo chỉ định. Việc giảm hay ngừng thuốc phải do bác sĩ quyết định.
Người trẻ có bị tiểu đường type 2 không?
Có. Dù thường gặp ở người lớn tuổi, type 2 ngày càng xuất hiện ở người trẻ có thừa cân, ít vận động hoặc có người thân mắc bệnh. Nếu có yếu tố nguy cơ, hãy kiểm tra sớm.
Nguồn tham khảo
- WHO. Diabetes - Fact sheet. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
- CDC. Diabetes Testing. www.cdc.gov/diabetes/diabetes-testing/index.html
- NIDDK - National Institutes of Health. Symptoms & Causes of Diabetes. www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/symptoms-causes
- Diabetes UK. New diagnostic criteria for diabetes (WHO recommendations). www.diabetes.org.uk/professionals/position-statements-reports/diagnosi
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.