PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Một tủ thuốc gia đình cơ bản gồm thuốc giảm đau hạ sốt, gói bù nước điện giải, thuốc chống dị ứng, thuốc chữa khó tiêu, cùng bộ sơ cứu có nhiệt kế, băng gạc, dung dịch sát khuẩn. Không nên tích trữ kháng sinh. Tủ thuốc cần đặt ở nơi khô mát, tránh nhà tắm, ngoài tầm với và tầm nhìn của trẻ, và được kiểm tra hạn dùng định kỳ.
- Tủ thuốc nhằm xử trí ban đầu các bệnh nhẹ và vết thương nhỏ, không thay thế việc đi khám.
- Nên có thuốc giảm đau hạ sốt, oresol, thuốc kháng histamin, thuốc chữa khó tiêu, nhiệt kế và bộ sơ cứu cơ bản.
- Không tích trữ kháng sinh hay dùng lại thuốc kê đơn thừa của người khác.
- Cất thuốc nơi khô mát, không để trong nhà tắm, luôn ngoài tầm với và tầm nhìn của trẻ.
- Kiểm tra hạn dùng định kỳ và mang thuốc không dùng nữa đến nhà thuốc hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn huỷ.
Tủ thuốc gia đình dùng để làm gì?
Tủ thuốc gia đình giúp bạn chủ động xử trí ban đầu các bệnh thường gặp và chấn thương nhỏ như sốt, đau đầu, tiêu chảy nhẹ, côn trùng đốt, vết xước. Hướng dẫn tự chăm sóc của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS, khu vực Nottingham) nhấn mạnh tủ thuốc đầy đủ giúp gia đình sẵn sàng cho các bệnh nhẹ, nhưng vẫn phải luôn làm theo hướng dẫn trên bao bì và hỏi dược sĩ khi cần.
Tủ thuốc không dùng để tự điều trị bệnh nặng hay bệnh kéo dài. Khi triệu chứng không đỡ hoặc nặng lên, cần đi khám.
Tủ thuốc gia đình nên có những thuốc gì?
Dựa trên gợi ý của NHS, một tủ thuốc cơ bản có thể gồm:
| Nhóm | Dùng khi nào | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thuốc giảm đau, hạ sốt (ví dụ paracetamol, ibuprofen) | Đau đầu, đau cơ, sốt | Chọn đúng dạng và nồng độ cho trẻ em nếu nhà có trẻ nhỏ. Đọc kỹ liều tối đa trên tờ hướng dẫn. |
| Oresol (muối bù nước điện giải) | Mất nước do sốt, tiêu chảy, nôn | Pha đúng lượng nước ghi trên gói. |
| Thuốc kháng histamin (uống hoặc bôi) | Dị ứng nhẹ, côn trùng đốt, mẩn ngứa | Một số loại gây buồn ngủ. |
| Thuốc chữa khó tiêu, ợ nóng (thuốc kháng acid) | Khó tiêu, ợ nóng | Thường ở dạng hỗn dịch hoặc viên nhai. |
| Thuốc thông mũi | Nghẹt mũi ngắn ngày | Chỉ dùng ngắn ngày, hỏi dược sĩ nếu có bệnh mạn tính hoặc đang mang thai. |
| Thuốc cầm tiêu chảy | Tiêu chảy ở người lớn | Chỉ làm giảm triệu chứng, không chữa nguyên nhân. Với trẻ em, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước. |
NHS lưu ý cần hỏi dược sĩ nếu bạn đang dùng thuốc khác, đang mang thai hoặc cho con bú, vì điều này ảnh hưởng đến việc chọn thuốc an toàn.
Bộ sơ cứu đi kèm cần những gì?
- Nhiệt kế: nhiệt kế điện tử là lựa chọn dễ dùng. Với trẻ nhỏ, nhiệt kế đo nách hoặc đo tai có thể phù hợp hơn.
- Băng cuộn để cố định, băng ép vết thương.
- Băng dán cá nhân nhiều cỡ, loại chống nước nếu có.
- Gạc vô trùng để che vết thương lớn trước khi đến cơ sở y tế.
- Dung dịch hoặc kem sát khuẩn để làm sạch vết thương nhỏ.
- Nước rửa mắt để rửa bụi, dị vật nhẹ.
- Nhíp để gắp dằm.
Những thứ không nên có trong tủ thuốc gia đình
- Kháng sinh tích trữ hoặc kháng sinh thừa. NHS khuyên không dùng kháng sinh còn thừa khi chưa có chỉ dẫn của nhân viên y tế và không chia sẻ cho người khác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng khuyên không giữ kháng sinh để dùng cho lần ốm sau.
- Thuốc kê đơn của người khác, vì liều và chỉ định là riêng cho người đó.
- Thuốc đã hết hạn hoặc có dấu hiệu hỏng như đổi màu, ẩm, chảy nước, có mùi lạ.
- Thuốc đã mất vỏ hộp, mất nhãn, không rõ tên và hạn dùng.
- Aspirin cho trẻ em. NHS khuyến cáo không dùng aspirin cho trẻ từ 15 tuổi trở xuống.
Bảo quản tủ thuốc thế nào cho đúng?
Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) và Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA):
- Cất thuốc ở nơi khô ráo, thoáng mát như ngăn kéo tủ quần áo hoặc tủ bếp xa bếp nấu, bồn rửa và thiết bị toả nhiệt.
- Không để thuốc trong nhà tắm: hơi nóng và độ ẩm có thể làm thuốc giảm tác dụng hoặc hỏng trước hạn.
- Giữ thuốc trong vỏ hộp, vỉ gốc kèm tờ hướng dẫn sử dụng.
- Bỏ miếng bông trong lọ thuốc vì bông hút ẩm vào lọ.
- Cất thuốc ngoài tầm với và tầm nhìn của trẻ, tốt hơn là tủ có khoá hoặc chốt an toàn. CDC nhắc luôn kiểm tra nắp an toàn đã khoá và cất thuốc lại chỗ cũ ngay sau khi dùng.
Việc này quan trọng: CDC cho biết mỗi năm ở Hoa Kỳ, các biến cố bất lợi do thuốc gây ra hơn 1,5 triệu lượt khám cấp cứu.
Bao lâu nên kiểm tra tủ thuốc một lần?
NHS khuyên kiểm tra hạn dùng các thuốc trong tủ một cách đều đặn. Bạn có thể kiểm tra mỗi khi đổi mùa hoặc vài tháng một lần. Khi kiểm tra:
- Loại bỏ thuốc đã hết hạn hoặc có dấu hiệu hỏng.
- Bổ sung thuốc đã dùng hết.
- Điều chỉnh theo thành viên gia đình: nhà có trẻ nhỏ cần thuốc dạng siro kèm dụng cụ đong, nhà có người cao tuổi cần thêm danh sách thuốc đang dùng.
- Mang thuốc không dùng nữa đến nhà thuốc để được hướng dẫn xử lý, như NHS khuyến nghị.
FDA lưu ý thuốc hết hạn có thể kém hiệu quả hoặc không an toàn do thay đổi thành phần hoặc giảm hàm lượng, nên không dùng thuốc quá hạn.
Khi nào cần đi khám ngay
- Sốt cao không hạ, hoặc trẻ đã dùng thuốc hạ sốt quá 3 ngày mà không đỡ.
- Tiêu chảy, nôn nhiều và có dấu hiệu mất nước.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38 độ C trở lên.
- Vết thương sâu, chảy máu không cầm, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng như sưng nóng đỏ đau tăng dần.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để sẵn kháng sinh trong tủ thuốc không?
Không nên. Kháng sinh chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ. NHS và CDC đều khuyên không dùng kháng sinh còn thừa và không để dành cho lần ốm sau.
Để tủ thuốc trong nhà tắm có được không?
Không nên. MedlinePlus cảnh báo hơi nóng và độ ẩm trong nhà tắm có thể làm thuốc giảm tác dụng hoặc hỏng trước hạn. Hãy để ở nơi khô mát như ngăn tủ phòng ngủ.
Thuốc của người lớn có dùng chung cho trẻ được không?
Không nên. Thuốc người lớn có hàm lượng cao, dễ gây quá liều cho trẻ. Nhà có trẻ nhỏ nên có loại thuốc dành riêng cho trẻ em kèm dụng cụ đong.
Thuốc hết hạn vài tháng có dùng tạm được không?
Không nên. FDA cho biết sau hạn dùng, không còn gì bảo đảm thuốc an toàn và hiệu quả. Kháng sinh giảm hàm lượng còn có thể điều trị thất bại.
Nguồn tham khảo
- NHS Nottingham and Nottinghamshire ICB. Self-care Information: Medicines Cabinet and First Aid Kit. www.nottsapc.nhs.uk/media/p5saztab/medicines_cabinet_info_self-care_ap
- MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Storing your medicines. medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000534.htm
- FDA (Hoa Kỳ). Don't Be Tempted to Use Expired Medicines. www.fda.gov/drugs/safe-disposal-medicines/dont-be-tempted-use-expired-
- CDC (Hoa Kỳ). Medication Safety Program: About. www.cdc.gov/medication-safety/about/index.html
- NHS (Anh). Antibiotics. www.nhs.uk/medicines/antibiotics/
- CDC (Hoa Kỳ). Antibiotic Use: About. www.cdc.gov/antibiotic-use/about/index.html
- NHS (Anh). Fever in children. www.nhs.uk/conditions/fever-in-children/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.