PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Viêm đường tiết niệu thường gây tiểu buốt, tiểu rắt, buồn tiểu liên tục, nước tiểu đục hoặc có máu, đau tức bụng dưới. Phụ nữ dễ mắc và dễ tái phát vì niệu đạo ngắn, gần hậu môn. Theo NIDDK, khoảng một nửa phụ nữ từng bị nhiễm khuẩn bàng quang, một phần tư trong số đó bị lại. Sốt, rét run, đau lưng là dấu hiệu nhiễm khuẩn lên thận, cần khám ngay.
- Dấu hiệu thường gặp: tiểu buốt, tiểu nhiều lần, buồn tiểu gấp dù ít nước tiểu, nước tiểu đục, có máu hoặc mùi nồng.
- Khoảng 1 trong 2 phụ nữ từng bị nhiễm khuẩn bàng quang; khoảng 1 phần 4 trong số đó bị tái phát, theo NIDDK.
- Bị 2 lần trong 6 tháng hoặc 3 lần trong 12 tháng được NHS coi là nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát.
- Sốt, rét run, buồn nôn, đau lưng hoặc hông gợi ý viêm thận, cần khám ngay.
- Kháng sinh do bác sĩ chỉ định; không tự dùng kháng sinh thừa của lần trước.
Viêm đường tiết niệu là gì?
Đường tiết niệu gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu xảy ra khi vi khuẩn, thường từ vùng hậu môn, đi vào niệu đạo rồi lên bàng quang và sinh sôi. CDC (Hoa Kỳ) chia làm hai dạng chính:
- Viêm bàng quang: dạng thường gặp nhất.
- Viêm thận (viêm đài bể thận): ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng hơn, thường do nhiễm khuẩn từ bàng quang lan lên.
NIDDK cho biết phần lớn nhiễm khuẩn bàng quang không gây biến chứng nếu được điều trị kịp thời, nhưng nếu để muộn, vi khuẩn có thể lan lên thận và gây tổn thương nặng.
Dấu hiệu nhận biết viêm đường tiết niệu
| Viêm bàng quang | Viêm thận |
|---|---|
| Tiểu buốt, nóng rát khi đi tiểu | Sốt, rét run |
| Đi tiểu nhiều lần, buồn tiểu gấp dù ít nước tiểu | Đau lưng, đau hông hoặc vùng bẹn |
| Đau, tức vùng bụng dưới | Buồn nôn, nôn |
| Nước tiểu đục, có máu hoặc mùi nồng | Mệt mỏi nhiều |
Theo NHS (Anh), ở một số nhóm dấu hiệu có thể không điển hình:
- Trẻ em: sốt, quấy khóc, đái dầm trở lại.
- Người cao tuổi, nhất là người có suy giảm trí nhớ hoặc đang đặt ống thông tiểu: thay đổi hành vi, lú lẫn, tiểu không tự chủ nhiều hơn bình thường.
Vì sao phụ nữ dễ bị và hay tái phát?
NIDDK giải thích phụ nữ có niệu đạo ngắn và nằm gần hậu môn, nơi có nhiều vi khuẩn, nên vi khuẩn dễ đi vào đường tiết niệu hơn. Khoảng một nửa phụ nữ sẽ bị nhiễm khuẩn bàng quang ít nhất một lần trong đời, và khoảng một phần tư trong số đó bị tái phát. Ngược lại, nam giới dưới 50 tuổi hiếm khi bị.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc và tái phát, theo NIDDK và CDC:
- quan hệ tình dục, nhất là gần đây;
- đã mãn kinh;
- dùng màng ngăn âm đạo hoặc chất diệt tinh trùng để tránh thai;
- đã từng bị nhiễm khuẩn tiết niệu;
- không đi tiểu hết được nước tiểu trong bàng quang;
- đang hoặc vừa đặt ống thông tiểu;
- có tắc nghẽn hoặc bất thường đường tiết niệu, sỏi thận;
- đái tháo đường, suy giảm miễn dịch;
- mang thai.
NHS coi là tái phát khi bị 2 lần trong 6 tháng hoặc 3 lần trong 12 tháng. Khi đó cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân thay vì tự điều trị từng đợt.
Điều trị viêm đường tiết niệu thế nào?
Kháng sinh là điều trị chuẩn cho nhiễm khuẩn tiết niệu, nhưng loại thuốc, liều và số ngày dùng do bác sĩ quyết định sau khi thăm khám, có thể kèm xét nghiệm nước tiểu. NHS cho biết với trường hợp nhẹ, bác sĩ có thể đề nghị dùng thuốc giảm đau và chờ khoảng 48 giờ xem triệu chứng có tự đỡ không trước khi dùng kháng sinh.
CDC nhắc rằng kháng sinh có thể gây tác dụng phụ và ảnh hưởng hệ vi sinh trong cơ thể, nên chỉ dùng khi thật sự cần. Không tự mua kháng sinh, không dùng lại thuốc thừa của lần trước, và uống đủ liệu trình theo chỉ định.
Với người bị tái phát, NHS cho biết bác sĩ có thể đổi kháng sinh, kê kháng sinh liều thấp dự phòng trong một thời gian, kê sản phẩm chứa estrogen tại chỗ cho phụ nữ sau mãn kinh, hoặc chuyển khám chuyên khoa.
Làm sao giảm nguy cơ tái phát?
NHS và CDC gợi ý những thói quen sau:
- Uống đủ nước, chủ yếu là nước lọc, để đi tiểu đều đặn.
- Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh.
- Đi tiểu càng sớm càng tốt sau khi quan hệ tình dục.
- Không nhịn tiểu khi buồn; khi đi tiểu, không vội, cố gắng đi hết.
- Giữ vùng kín sạch và khô; mặc đồ lót cotton, không mặc đồ lót quá chật.
- Không dùng xà phòng có mùi thơm, xịt vệ sinh vùng kín; tắm vòi sen thay vì ngâm bồn.
- Hạn chế rượu bia và đồ ăn, đồ uống nhiều đường.
- Thay tã, băng thấm ngay khi bẩn.
Về các sản phẩm từ nam việt quất, NHS lưu ý chúng thường nhiều đường, không có bằng chứng điều trị được nhiễm khuẩn đang diễn ra, và người đang dùng thuốc chống đông warfarin nên tránh.
Khi nào cần đi khám ngay
- Sốt cao, rét run, hoặc thân nhiệt thấp bất thường.
- Đau lưng, đau hông hoặc vùng bẹn, buồn nôn, nôn.
- Lú lẫn, nói khó: cần cấp cứu ngay.
- Có máu trong nước tiểu.
- Triệu chứng không đỡ hoặc nặng hơn sau 48 giờ.
- Nam giới, người từ 65 tuổi trở lên, trẻ em, phụ nữ mang thai bị triệu chứng tiết niệu.
- Người đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc đang đặt ống thông tiểu.
- Bị tái phát: 2 lần trong 6 tháng hoặc 3 lần trong 12 tháng.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên.
Câu hỏi thường gặp
Viêm đường tiết niệu có tự khỏi không?
Một số trường hợp nhẹ có thể tự đỡ; NHS cho biết bác sĩ đôi khi đề nghị chờ 48 giờ trước khi dùng kháng sinh. Tuy nhiên nếu có sốt, đau lưng, máu trong nước tiểu, hoặc thuộc nhóm nguy cơ, cần đi khám sớm.
Nam giới bị viêm đường tiết niệu có đáng lo không?
Nam giới dưới 50 tuổi hiếm khi bị nhiễm khuẩn bàng quang, theo NIDDK. Vì vậy nam giới có triệu chứng nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân, NHS cũng xếp nam giới vào nhóm cần được khám sớm.
Uống nhiều nước có chữa được viêm đường tiết niệu?
Uống đủ nước giúp đi tiểu đều và hỗ trợ hồi phục, nhưng không thay thế điều trị khi có nhiễm khuẩn. Nếu triệu chứng không đỡ hoặc có dấu hiệu nặng, cần đi khám.
Nước ép nam việt quất có ngăn ngừa viêm tiết niệu không?
NHS cho biết không có bằng chứng các sản phẩm này điều trị được nhiễm khuẩn đang diễn ra, chúng thường chứa nhiều đường, và người dùng warfarin nên tránh. Không dùng chúng thay cho việc đi khám.
Vì sao uống kháng sinh rồi mà vẫn bị lại?
Tái phát có thể liên quan đến các yếu tố nguy cơ như quan hệ tình dục, mãn kinh, không đi tiểu hết, sỏi hoặc bất thường đường tiết niệu. Người bị tái phát nên được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân và có kế hoạch phòng ngừa phù hợp.
Nguồn tham khảo
- NHS. Urinary tract infections (UTIs). www.nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis/
- CDC. About Urinary Tract Infection. www.cdc.gov/uti/about/index.html
- NIDDK / NIH. Definition & Facts of Bladder Infection in Adults. www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infecti
- NIDDK / NIH. Symptoms & Causes of Bladder Infection in Adults. www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infecti
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.