PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Viêm mũi dị ứng gây hắt hơi, ngứa mũi, sổ mũi, nghẹt mũi khi tiếp xúc phấn hoa, mạt bụi, nấm mốc hay lông thú. Kiểm soát dựa trên ba việc: tránh tác nhân, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, và dùng thuốc đúng như kháng histamin hoặc xịt mũi corticoid. Thuốc xịt co mạch chỉ dùng vài ngày vì dùng lâu làm nghẹt mũi nặng hơn. Không tự dùng corticoid uống hay tiêm.
- Viêm mũi dị ứng là phản ứng của cơ thể với phấn hoa, mạt bụi, nấm mốc, lông thú; không lây.
- Xịt mũi corticoid là lựa chọn hiệu quả nhất cho nhiều người, cần dùng đều đặn theo hướng dẫn.
- Thuốc xịt mũi co mạch chỉ dùng ngắn ngày (MedlinePlus khuyên không quá 3 ngày, NHS không quá 5 ngày).
- Một số thuốc kháng histamin gây buồn ngủ, cần thận trọng khi lái xe.
- Người bị hen kèm viêm mũi dị ứng cần điều trị cả hai bệnh.
Viêm mũi dị ứng và dị ứng thời tiết là gì?
Viêm mũi dị ứng là phản ứng dị ứng ở niêm mạc mũi khi hít phải chất gây dị ứng. Theo NHS và MedlinePlus, tác nhân thường gặp gồm:
- Phấn hoa của cây, cỏ.
- Mạt bụi nhà.
- Nấm mốc.
- Lông, vảy da của chó mèo.
- Bụi nghề nghiệp.
Triệu chứng xuất hiện nhanh sau khi tiếp xúc: hắt hơi liên tục, ngứa mũi, chảy nước mũi, nghẹt mũi, ngứa và đỏ mắt, chảy nước mắt; có thể kèm ho, ngứa vòm họng, quầng thâm dưới mắt.
Người Việt hay gọi là "dị ứng thời tiết" vì triệu chứng thường nặng lên khi giao mùa. Thực tế có hai khả năng. Một là viêm mũi dị ứng thật, khi lượng phấn hoa, nấm mốc trong không khí thay đổi theo mùa; MedlinePlus lưu ý ngày nóng, khô, nhiều gió thường có nhiều phấn hoa. Hai là viêm mũi không do dị ứng, bị kích thích bởi không khí khô, ô nhiễm, mùi mạnh, đồ ăn cay, rượu. Bác sĩ có thể giúp phân biệt.
Tránh tác nhân gây dị ứng thế nào?
Tránh tác nhân là bước nền tảng, giúp giảm lượng thuốc phải dùng. NHS gợi ý:
- Hạn chế ra ngoài vào những ngày nhiều phấn hoa; đeo kính râm ôm mặt khi ra đường.
- Giặt chăn, ga, vỏ gối ở nhiệt độ từ 60°C trở lên để diệt mạt bụi; ưu tiên chăn gối chất liệu tổng hợp.
- Hút bụi bằng máy có màng lọc HEPA.
- Giữ nhà khô ráo, thông thoáng để hạn chế nấm mốc, đặc biệt trong mùa nồm ẩm.
- Không cho thú cưng vào phòng ngủ.
- Tránh khói thuốc lá và mùi hắc.
Rửa mũi bằng nước muối có tác dụng không?
Có. NHS và MedlinePlus đều liệt kê rửa mũi hoặc xịt mũi bằng nước muối là một biện pháp giúp giảm triệu chứng. Báo Sức khỏe và Đời sống của Bộ Y tế cũng cho biết nước muối sinh lý natri clorid 0,9% an toàn cho mọi lứa tuổi.
- Dùng nước muối sinh lý bán sẵn, hoặc nếu tự pha thì phải dùng nước cất hay nước đun sôi để nguội (theo MedlinePlus), không dùng nước máy chưa đun.
- Vệ sinh dụng cụ rửa mũi sau mỗi lần dùng, không dùng chung.
- Rửa mũi giúp làm sạch dịch và tác nhân gây dị ứng, nhưng thường không đủ thay thế thuốc khi triệu chứng nhiều.
Các thuốc trị viêm mũi dị ứng khác nhau thế nào?
| Nhóm thuốc | Tác dụng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Kháng histamin uống (ví dụ loratadine, cetirizine) | Giảm hắt hơi, ngứa, chảy nước mũi | Thế hệ cũ như chlorpheniramine dễ gây buồn ngủ; thế hệ 2 ít buồn ngủ hơn. Thận trọng khi lái xe, vận hành máy |
| Xịt mũi corticoid | Giảm viêm niêm mạc mũi, cải thiện cả nghẹt mũi | MedlinePlus đánh giá là điều trị hiệu quả nhất; cần dùng đều đặn theo hướng dẫn |
| Xịt mũi co mạch | Thông mũi nhanh | Chỉ dùng ngắn ngày: MedlinePlus khuyên không quá 3 ngày, NHS không quá 5 ngày; dùng lâu gây nhờn thuốc, nghẹt mũi dội ngược |
| Nước muối sinh lý | Làm sạch mũi | An toàn, dùng được hằng ngày |
Đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ có thai, người cao tuổi. Liều thuốc kê đơn theo chỉ định của bác sĩ.
Không tự dùng corticoid uống hoặc tiêm để chữa dị ứng. Báo Sức khỏe và Đời sống cảnh báo việc lạm dụng corticoid gây nhiều tác dụng phụ. Kháng sinh không có vai trò trong viêm mũi dị ứng, chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm.
Khi thuốc thông thường không kiểm soát được, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc liệu pháp miễn dịch dị ứng (theo MedlinePlus).
Viêm mũi dị ứng liên quan gì đến hen?
Theo GINA, viêm mũi dị ứng rất thường gặp ở người bị hen phế quản, và cần được điều trị bằng xịt mũi corticoid song song với điều trị hen. Viêm mũi không được kiểm soát có thể khiến hen khó kiểm soát hơn.
Người bị viêm mũi dị ứng nên để ý các dấu hiệu như khò khè, nặng ngực, ho về đêm, khó thở khi gắng sức, và báo bác sĩ nếu có.
Khi nào cần đi khám ngay
- Triệu chứng làm mất ngủ, ảnh hưởng học tập, làm việc.
- Đã dùng thuốc không kê đơn mà không đỡ, hoặc thuốc trước đây có tác dụng nay không còn hiệu quả.
- Kèm khò khè, nặng ngực, khó thở, ho kéo dài.
- Không rõ mình dị ứng với tác nhân nào: bác sĩ có thể giúp tìm nguyên nhân (theo NHS).
- Cấp cứu ngay khi sưng môi, lưỡi, họng, khó thở, choáng váng, da tái hoặc tím sau khi tiếp xúc tác nhân lạ: có thể là sốc phản vệ.
Câu hỏi thường gặp
Viêm mũi dị ứng có chữa khỏi hẳn được không?
Viêm mũi dị ứng có thể được kiểm soát tốt bằng cách tránh tác nhân và dùng thuốc đúng. Với trường hợp khó kiểm soát, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc liệu pháp miễn dịch dị ứng.
Xịt mũi corticoid có an toàn khi dùng lâu không?
Xịt mũi corticoid được MedlinePlus đánh giá là điều trị hiệu quả nhất cho viêm mũi dị ứng. Thuốc cần dùng đều theo hướng dẫn và theo dõi của bác sĩ hoặc dược sĩ; không nên tự ý dùng cho trẻ nhỏ khi chưa hỏi ý kiến.
Xịt thuốc thông mũi bao lâu thì phải ngừng?
MedlinePlus khuyên không dùng thuốc xịt co mạch quá 3 ngày, NHS khuyên không quá 5 ngày. Dùng lâu hơn dễ gây nghẹt mũi dội ngược và nhờn thuốc.
Uống thuốc dị ứng có bị buồn ngủ không?
Một số thuốc kháng histamin, nhất là thế hệ cũ, gây buồn ngủ. Thuốc thế hệ 2 ít gây buồn ngủ hơn. Nếu thấy buồn ngủ, tránh lái xe hoặc vận hành máy móc.
Dị ứng thời tiết có lây không?
Không. Viêm mũi dị ứng và viêm mũi không do dị ứng đều không lây. Nếu kèm sốt, đau họng, đau mỏi người thì có thể là nhiễm virus như cảm cúm, cần phân biệt.
Nguồn tham khảo
- NHS. Allergic rhinitis. www.nhs.uk/conditions/allergic-rhinitis/
- MedlinePlus (NIH). Allergic rhinitis. medlineplus.gov/ency/article/000813.htm
- MedlinePlus (NIH). Nonallergic rhinopathy. medlineplus.gov/ency/article/001648.htm
- Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Những điều cần biết khi dùng thuốc trị viêm mũi dị ứng. suckhoedoisong.vn/nhung-dieu-can-biet-khi-dung-thuoc-tri-viem-mui-di-u
- Global Initiative for Asthma (GINA). Summary Guide for Asthma Management and Prevention 2025. ginasthma.org/wp-content/uploads/2025/11/GINA-Summary-Guide-2025-WEB_F
- NHS. Anaphylaxis. www.nhs.uk/conditions/anaphylaxis/
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.