PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Ở người cao tuổi, viêm phổi thường không biểu hiện rõ như người trẻ. Người bệnh có thể không sốt, thậm chí thân nhiệt thấp hơn bình thường, chỉ ho nhẹ, mệt, yếu, bỏ ăn, hoặc đột nhiên lú lẫn, nói lẫn. Bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim có thể nặng lên. Khó thở, thở nhanh, tím môi, đau ngực, li bì là dấu hiệu cần đưa đi viện ngay.
- Người cao tuổi bị viêm phổi có thể không sốt, thậm chí thân nhiệt thấp hơn bình thường.
- Lú lẫn hoặc thay đổi nhận thức đột ngột có thể là biểu hiện duy nhất của viêm phổi.
- Từ 65 tuổi, nguy cơ viêm phổi tăng và càng tăng theo tuổi.
- Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ xác định viêm phổi do vi khuẩn; không tự mua dùng.
- Vắc xin phế cầu và vắc xin cúm hằng năm là biện pháp phòng bệnh chính cho người cao tuổi.
Vì sao viêm phổi ở người cao tuổi dễ bị bỏ sót?
Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng làm viêm các túi khí trong phổi, có thể do vi khuẩn, virus hoặc nấm. Ở người trẻ, bệnh thường biểu hiện rõ: sốt, ho có đờm, khó thở, đau ngực khi thở hoặc ho.
Người cao tuổi thì khác. Hiệp hội Phổi Hoa Kỳ (American Lung Association) cho biết người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch có thể có ít triệu chứng hơn, triệu chứng nhẹ hơn, trong khi bệnh nền lại nặng lên. Báo Sức khỏe và Đời sống của Bộ Y tế cũng cảnh báo triệu chứng ở người già có thể không rõ rệt, dễ nhầm với cảm cúm, viêm phế quản hoặc mệt do thời tiết.
Hậu quả là người bệnh đến viện muộn, khi đã có biến chứng như suy hô hấp, tràn dịch màng phổi, áp xe phổi hoặc nhiễm khuẩn huyết.
Những dấu hiệu nào dễ bị bỏ sót?
Người nhà nên nghĩ đến viêm phổi khi người cao tuổi có các biểu hiện sau, kể cả khi không sốt:
- Không sốt hoặc sốt nhẹ. Viện Tim Phổi Huyết học Quốc gia Mỹ (NHLBI) lưu ý người cao tuổi có thể có thân nhiệt thấp hơn bình thường thay vì sốt.
- Lú lẫn đột ngột: nói lẫn, không nhận ra người quen, lơ mơ, ngủ nhiều bất thường, hoặc kích động. Đây là dấu hiệu rất dễ bị cho là do tuổi già.
- Mệt, yếu sức hơn hẳn bình thường, nằm nhiều, không muốn đi lại.
- Chán ăn, bỏ ăn.
- Ho nhẹ, ho khan hoặc ít đờm.
- Bệnh nền tự nhiên nặng lên, ví dụ đường huyết khó kiểm soát, khó thở nhiều hơn ở người có bệnh tim, bệnh phổi mạn tính.
- Khó thở hoặc thở nhanh hơn thường ngày.
Nếu gia đình có máy đo nồng độ oxy kẹp ngón tay, chỉ số oxy thấp hơn thường ngày là thông tin hữu ích báo cho bác sĩ (NHLBI ghi nhận nồng độ oxy thấp là một biểu hiện của viêm phổi).
Ai có nguy cơ viêm phổi cao?
Theo CDC, người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ viêm phổi cao hơn và nguy cơ tiếp tục tăng theo tuổi. Các yếu tố làm tăng nguy cơ:
- Bệnh tim mạn tính, bệnh phổi mạn tính (như COPD), bệnh gan mạn tính, đái tháo đường.
- Hệ miễn dịch suy yếu.
- Hút thuốc lá, uống nhiều rượu.
- Tiếp xúc với người đang ốm.
- Mùa thu và mùa đông, dù viêm phổi xảy ra quanh năm.
Báo Sức khỏe và Đời sống còn nêu tăng huyết áp, bệnh thận là các bệnh nền khiến người cao tuổi dễ mắc và dễ nặng.
Viêm phổi ở người cao tuổi được điều trị thế nào?
Việc chẩn đoán cần bác sĩ khám, thường kèm chụp X-quang phổi và xét nghiệm. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nặng để quyết định điều trị tại nhà hay nhập viện.
- Viêm phổi do vi khuẩn thường được điều trị bằng kháng sinh (theo NHS). Loại thuốc, liều và thời gian dùng theo chỉ định của bác sĩ. Cần uống đủ liệu trình, không tự ngừng khi thấy đỡ.
- Ca nặng có thể cần thở oxy và điều trị tại bệnh viện.
- Không tự mua kháng sinh, không dùng lại đơn thuốc cũ.
- Uống đủ nước, ăn đủ chất, nghỉ ngơi. Hạ sốt bằng paracetamol theo tờ hướng dẫn sử dụng nếu cần.
NHS cho biết phần lớn người bệnh khỏe lại sau 2 đến 4 tuần. Người cao tuổi nên tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá. Nếu đang điều trị tại nhà mà các dấu hiệu nặng xuất hiện, cần quay lại viện ngay.
Phòng viêm phổi cho người cao tuổi thế nào?
- Tiêm vắc xin phế cầu: CDC khuyến cáo cho mọi người lớn từ 50 tuổi trở lên và người 19 đến 49 tuổi có bệnh nền nguy cơ.
- Tiêm vắc xin cúm hằng năm, vì cúm có thể dẫn tới viêm phổi (theo CDC).
- Hỏi bác sĩ về các vắc xin khác như COVID-19, RSV theo khuyến cáo hiện hành.
- Rửa tay thường xuyên, vệ sinh răng miệng, tránh tiếp xúc gần với người đang ho sốt.
- Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc; kiểm soát tốt bệnh nền như đái tháo đường, bệnh tim, COPD.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở, thở nhanh, thở gắng sức, không nói được thành câu.
- Môi, đầu ngón tay tím tái; da tái xám.
- Lú lẫn, li bì, khó đánh thức, hoặc thay đổi hành vi đột ngột.
- Đau ngực, sốt cao, hoặc thân nhiệt thấp bất thường.
- Ho nặng dần, ho có đờm vàng xanh, ho kéo dài.
- Bỏ ăn uống, yếu nhiều, bệnh nền nặng lên không rõ lý do.
Câu hỏi thường gặp
Người già không sốt thì có thể bị viêm phổi không?
Có. NHLBI và Hiệp hội Phổi Hoa Kỳ cho biết người cao tuổi bị viêm phổi có thể không sốt, thậm chí thân nhiệt thấp hơn bình thường. Vì vậy không thể dựa vào việc có sốt hay không để loại trừ viêm phổi.
Ông bà tự nhiên lú lẫn có liên quan đến viêm phổi không?
Có thể. Lú lẫn hoặc thay đổi nhận thức đột ngột là một biểu hiện của viêm phổi ở người cao tuổi, đôi khi là biểu hiện duy nhất. Khi người cao tuổi đột nhiên lú lẫn, cần đưa đi khám sớm để tìm nguyên nhân.
Viêm phổi ở người cao tuổi bao lâu thì khỏi?
Theo NHS, đa số người bệnh khỏe lại sau 2 đến 4 tuần. Người cao tuổi và người có bệnh nền cần tái khám theo hẹn để bác sĩ đánh giá tiến triển.
Người cao tuổi nên tiêm những vắc xin nào để phòng viêm phổi?
Các vắc xin thường được khuyến cáo gồm vắc xin phế cầu và vắc xin cúm hằng năm; ngoài ra có thể cân nhắc vắc xin COVID-19 và RSV. Lịch tiêm cụ thể nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng.
Có nên tự mua kháng sinh khi người già ho sốt không?
Không nên. Viêm phổi có thể do vi khuẩn, virus hoặc nấm, và cần bác sĩ đánh giá mức độ nặng. Tự dùng kháng sinh có thể làm chậm chẩn đoán, sai thuốc và gây kháng thuốc.
Nguồn tham khảo
- NHLBI, NIH. Pneumonia - Symptoms. www.nhlbi.nih.gov/health/pneumonia/symptoms
- American Lung Association. Pneumonia Symptoms and Diagnosis. www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/pneumonia/sympto
- NHS. Pneumonia. www.nhs.uk/conditions/pneumonia/
- CDC. Risk Factors for Pneumonia. www.cdc.gov/pneumonia/risk-factors/index.html
- CDC. Pneumococcal Vaccination. www.cdc.gov/pneumococcal/vaccines/index.html
- CDC. Cold Versus Flu. www.cdc.gov/flu/about/coldflu.html
- Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế). Viêm phổi ở người già khi giao mùa: Hiểm họa thầm lặng cần cảnh giác. suckhoedoisong.vn/hiem-hoa-viem-phoi-o-nguoi-gia-khi-giao-mua-16925042
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.