PharbacoDược phẩm Việt từ 1954Phần lớn viêm xoang cấp do virus, thường đi sau một đợt cảm lạnh, và tự khỏi mà không cần kháng sinh. Theo CDC, nên đi khám khi triệu chứng kéo dài quá 10 ngày mà không đỡ, đã đỡ rồi lại nặng lên, hoặc sốt kéo dài quá 3 đến 4 ngày. Khi đó bác sĩ mới cân nhắc kháng sinh. Sưng quanh mắt, nhìn mờ, đau đầu dữ dội là dấu hiệu cần khám ngay.
- Virus gây phần lớn các đợt viêm xoang; vi khuẩn chỉ gây một số trường hợp.
- Viêm xoang thường tự khỏi trong vòng 4 tuần, theo NHS.
- Mốc cần đi khám: quá 10 ngày không đỡ, đỡ rồi lại nặng, hoặc sốt quá 3 đến 4 ngày.
- Thuốc xịt thông mũi co mạch không nên dùng quá 3 đến 5 ngày vì có thể làm nghẹt mũi nặng hơn.
- Thay đổi thị lực, sưng mắt, cứng cổ, lú lẫn là dấu hiệu nguy hiểm, cần khám ngay.
Viêm xoang là gì, do virus hay vi khuẩn?
Xoang là các khoang chứa khí trong xương mặt, quanh mũi và mắt. Khi niêm mạc xoang bị viêm, dịch nhầy ứ lại, gây nghẹt mũi, đau nhức vùng mặt. Theo MedlinePlus (NIH), viêm xoang có thể do phản ứng viêm hoặc nhiễm virus, vi khuẩn, nấm.
CDC (Hoa Kỳ) cho biết phần lớn viêm xoang do virus, chỉ một số do vi khuẩn. NHS cũng khẳng định viêm xoang thường do virus, nên hiếm khi cần đến kháng sinh. Hội Tai Mũi Họng Hoa Kỳ (AAO-HNS) mô tả viêm xoang cấp thường bắt nguồn từ nhiễm virus đường hô hấp trên, đôi khi mới là do vi khuẩn.
Viêm xoang cấp và mạn tính khác nhau thế nào?
MedlinePlus phân loại theo thời gian kéo dài của triệu chứng:
| Loại | Thời gian triệu chứng |
|---|---|
| Cấp tính | Từ 4 tuần trở xuống |
| Bán cấp | 1 đến 3 tháng |
| Mạn tính | Trên 3 tháng |
Triệu chứng thường gặp gồm nghẹt mũi, chảy mũi, đau hoặc tức vùng má, trán, quanh mắt, dịch chảy xuống họng, ho (hay nặng về đêm), đau họng, hơi thở có mùi, có thể sốt. Viêm xoang mạn tính phức tạp hơn và thường cần bác sĩ tai mũi họng đánh giá.
Khi nào bác sĩ mới cân nhắc kháng sinh?
Kháng sinh không giúp gì nếu nguyên nhân là virus. Theo CDC và MedlinePlus, bác sĩ thường cân nhắc nguyên nhân vi khuẩn khi:
- triệu chứng kéo dài quá 10 ngày mà không đỡ;
- triệu chứng đã đỡ rồi lại nặng lên;
- sốt kéo dài quá 3 đến 4 ngày;
- sốt cao trên 39°C, hoặc đau đầu, đau vùng mặt nhiều.
Ngay cả khi đó, CDC cho biết bác sĩ có thể đề nghị theo dõi thêm 2 đến 3 ngày trước khi kê đơn. Nếu được kê kháng sinh, cần uống đủ liệu trình theo chỉ định của bác sĩ, kể cả khi đã thấy đỡ trước khi hết thuốc, theo MedlinePlus. Không tự mua kháng sinh hoặc dùng lại thuốc cũ.
Vì sao không nên tự dùng kháng sinh khi viêm xoang?
Nhiều người quen mua kháng sinh ngay khi nghẹt mũi, chảy mũi đặc. Theo CDC, kháng sinh không điều trị được các nhiễm virus như cảm lạnh, sổ mũi, kể cả khi dịch mũi đặc, vàng hoặc xanh. Dùng kháng sinh khi không cần không giúp khỏi nhanh hơn mà vẫn mang rủi ro:
- tác dụng phụ thường gặp như phát ban, chóng mặt, buồn nôn, tiêu chảy, nhiễm nấm;
- tác dụng phụ nặng như phản ứng dị ứng nghiêm trọng, hoặc nhiễm khuẩn C. difficile gây tiêu chảy có thể tổn thương đại tràng nặng;
- góp phần tạo ra vi khuẩn kháng thuốc, khiến những lần nhiễm khuẩn sau khó điều trị hơn.
Vì vậy, quyết định dùng kháng sinh nên để bác sĩ đưa ra sau khi thăm khám và theo dõi diễn tiến bệnh.
Chăm sóc tại nhà để dễ chịu hơn
NHS, CDC và MedlinePlus cùng gợi ý các biện pháp sau:
- Nghỉ ngơi và uống đủ nước.
- Rửa mũi hoặc xịt mũi bằng nước muối sinh lý nhiều lần trong ngày.
- Chườm ấm lên vùng mũi và trán.
- Xông hơi nước ấm hoặc dùng máy tạo ẩm.
- Dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen theo tờ hướng dẫn sử dụng.
Thuốc xịt thông mũi loại co mạch giúp đỡ nghẹt nhanh, nhưng MedlinePlus khuyến cáo không dùng quá 3 đến 5 ngày, vì dùng lâu hơn có thể làm nghẹt mũi nặng thêm và gây lệ thuộc thuốc. Nếu nghẹt mũi liên quan dị ứng, bác sĩ có thể kê thuốc xịt corticoid hoặc thuốc kháng histamin.
Viêm xoang kéo dài bao lâu thì nên đi khám?
NHS cho biết viêm xoang thường tự hết trong vòng 4 tuần. Nên đi khám nếu triệu chứng không đỡ sau khoảng 3 tuần tự chăm sóc. MedlinePlus khuyên liên hệ bác sĩ khi triệu chứng kéo dài quá 10 đến 14 ngày, có sốt, đau đầu dữ dội không đỡ khi dùng thuốc giảm đau, hoặc vẫn còn triệu chứng sau khi đã dùng hết kháng sinh đúng cách.
Người bị viêm xoang nhiều lần trong một năm, hoặc kéo dài trên 3 tháng, nên khám chuyên khoa tai mũi họng để tìm nguyên nhân như lệch vách ngăn, polyp mũi hoặc dị ứng.
Khi nào cần đi khám ngay
- Sưng, đỏ quanh mắt hoặc thay đổi thị lực: cần khám ngay.
- Cứng cổ, lú lẫn, khó thở.
- Đau đầu hoặc đau vùng mặt dữ dội, không đỡ khi dùng thuốc giảm đau.
- Sốt cao, hoặc sốt kéo dài quá 3 đến 4 ngày.
- Triệu chứng quá 10 ngày không đỡ, hoặc đã đỡ rồi lại nặng lên.
- Người suy giảm miễn dịch, đang điều trị hoá chất.
- Viêm xoang tái đi tái lại nhiều lần trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Chảy nước mũi xanh, vàng có phải là nhiễm khuẩn?
Không nhất thiết. CDC giải thích khi virus cảm lạnh mới tấn công, mũi tiết dịch trong; sau 2 đến 3 ngày dịch có thể chuyển sang trắng, vàng hoặc xanh. Đây là diễn tiến bình thường, không có nghĩa là cần kháng sinh.
Viêm xoang có tự khỏi không?
Phần lớn viêm xoang cấp tự khỏi. NHS cho biết bệnh thường hết trong vòng 4 tuần với nghỉ ngơi, uống đủ nước, rửa mũi nước muối và giảm đau khi cần.
Dùng thuốc xịt thông mũi bao lâu thì an toàn?
Với thuốc xịt co mạch, MedlinePlus khuyên không dùng quá 3 đến 5 ngày. Dùng lâu hơn có thể làm nghẹt mũi nặng hơn khi ngừng thuốc. Xịt nước muối sinh lý thì có thể dùng nhiều lần mỗi ngày.
Uống kháng sinh vài ngày thấy đỡ có ngừng được không?
Không nên tự ngừng. MedlinePlus khuyên uống hết thuốc theo đơn kể cả khi đã thấy khoẻ. Nếu gặp tác dụng phụ, hãy hỏi lại bác sĩ thay vì tự bỏ thuốc.
Viêm xoang có lây không?
Bản thân tình trạng viêm xoang không lây, nhưng virus cảm lạnh thường gây ra nó thì có thể lây. Rửa tay và che miệng khi ho, hắt hơi giúp giảm lây cho người xung quanh.
Nguồn tham khảo
- CDC. Sinus Infection Basics. www.cdc.gov/sinus-infection/about/index.html
- NHS. Sinusitis (sinus infection). www.nhs.uk/conditions/sinusitis-sinus-infection/
- MedlinePlus / NIH. Sinusitis. medlineplus.gov/ency/article/000647.htm
- MedlinePlus / NIH. Sinusitis in adults - aftercare. medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000563.htm
- American Academy of Otolaryngology - Head and Neck Surgery. What You Should Know About Sinus Disease and Disorders. www.entnet.org/wp-content/uploads/2022/08/Sinus_Disease_and_Disorders_
- CDC. Preventing and Treating Common Cold. www.cdc.gov/antibiotic-use/media/pdfs/Common-Cold-508.pdf
- CDC. Antibiotic Use: About. www.cdc.gov/antibiotic-use/about/index.html
Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.