Thuốc thừa, thuốc hết hạn ở nhà nên xử lý thế nào?

• Theo Luật Dược, hạn dùng là thời gian mà sau đó thuốc không được phép sử dụng.
• Thuốc hết hạn có thể giảm hàm lượng hoặc thay đổi thành phần; kháng sinh giảm hàm lượng có thể điều trị thất bại.
• Ưu tiên mang thuốc thừa đến điểm thu hồi, nhà thuốc hoặc cơ sở y tế.
• Nếu bỏ vào rác sinh hoạt, trộn thuốc với đất hoặc bã cà phê, cho vào túi kín để trẻ em, vật nuôi không lấy được.
• Không giữ lại kháng sinh thừa để tự dùng lần sau và không cho người khác dùng thuốc kê đơn của mình.

Vì sao không nên dùng thuốc đã hết hạn?

Luật Dược Việt Nam (số 105/2016/QH13) định nghĩa hạn dùng của thuốc là thời gian sử dụng ấn định mà sau thời hạn này thuốc không được phép sử dụng. Nếu bao bì chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính đến ngày cuối cùng của tháng đó.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) giải thích hạn dùng là mốc nhà sản xuất bảo đảm thuốc còn an toàn và hiệu quả. Sau mốc này:

• Thuốc có thể kém hiệu quả hoặc có rủi ro do thay đổi thành phần hóa học hoặc giảm hàm lượng.
• Một số thuốc hết hạn có nguy cơ nhiễm vi khuẩn.
• Kháng sinh giảm hàm lượng có thể không điều trị khỏi nhiễm khuẩn, dẫn đến bệnh nặng hơn và góp phần gây kháng kháng sinh.

Thuốc cũng có thể hỏng trước hạn nếu bảo quản sai. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) lưu ý hơi nóng và độ ẩm, ví dụ trong nhà tắm, có thể làm thuốc giảm tác dụng hoặc hỏng trước hạn.

Vì sao không nên để thuốc thừa trong nhà?

FDA cảnh báo thuốc không còn dùng nếu để trong nhà có thể gây hại khi trẻ em hoặc vật nuôi vô tình nuốt phải. Thuốc thừa cũng dễ bị dùng sai: người nhà tự lấy uống khi có triệu chứng giống lần trước, hoặc đưa cho người khác dùng.

Với kháng sinh, Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyên không dùng kháng sinh còn thừa khi chưa có chỉ dẫn của nhân viên y tế và không chia cho người khác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng khuyên không giữ kháng sinh để dành cho lần ốm sau.

Cách xử lý thuốc thừa, thuốc hết hạn đúng cách là gì?

Cách ưu tiên: mang đến nơi nhận thu hồi. FDA coi điểm thu hồi thuốc là cách tốt hơn cả để xử lý phần lớn thuốc không dùng hoặc hết hạn. Hướng dẫn của NHS cũng khuyên mang thuốc không dùng nữa đến nhà thuốc để được tiêu huỷ. Tại Việt Nam, bạn có thể hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế nơi khám xem có nhận lại thuốc thừa không.

Khi không có nơi nhận, có thể bỏ vào rác sinh hoạt theo các bước FDA hướng dẫn:

1. Trộn thuốc với một chất không hấp dẫn như đất, cát vệ sinh cho mèo hoặc bã cà phê đã dùng. FDA dặn không nghiền viên thuốc.
2. Cho hỗn hợp vào túi ni lông hoặc hộp có nắp kín.
3. Bỏ vào thùng rác sinh hoạt.
4. Xoá hoặc gạch thông tin cá nhân trên nhãn, đơn thuốc, vỏ lọ trước khi vứt.

Có nên đổ thuốc xuống bồn cầu hay cống không?

Nhìn chung là không. FDA chỉ khuyên xả bồn cầu với một danh sách thuốc rất hẹp, chủ yếu là thuốc giảm đau nhóm opioid như fentanyl, oxycodone, morphin, khi không có điểm thu hồi. Lý do là những thuốc này dễ bị lạm dụng và một liều duy nhất có thể gây tử vong nếu người khác hoặc trẻ em dùng phải. FDA cân nhắc rằng nguy cơ tử vong do vô tình dùng phải lớn hơn rủi ro với môi trường khi xả bỏ những thuốc cụ thể này.

Với các thuốc thông thường khác, không có lý do để đổ xuống cống. Hãy dùng các cách ở mục trên.

Thuốc gây nghiện, hướng thần thừa thì xử lý thế nào?

Theo thông tin từ Bộ Y tế đăng trên báo Sức khỏe và Đời sống, Thông tư 26/2025/TT-BYT về kê đơn thuốc quy định người bệnh phải trả lại thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần còn thừa cho cơ sở y tế, hoặc người nhà bàn giao cho cơ sở y tế xử lý khi người bệnh qua đời.

Nếu gia đình có người bệnh đang dùng các thuốc giảm đau mạnh theo đơn, hãy hỏi trực tiếp cơ sở y tế đã kê đơn về cách bàn giao thuốc thừa, không tự vứt bỏ hay cho người khác.

Làm sao để hạn chế thuốc thừa ngay từ đầu?

• Chỉ mua đủ lượng thuốc cần dùng, không mua dự trữ quá nhiều.
• Dùng thuốc theo đúng đơn, đủ thời gian bác sĩ chỉ định.
• Kiểm tra tủ thuốc định kỳ, ưu tiên dùng thuốc có hạn gần hơn nếu vẫn còn phù hợp.
• Giữ thuốc trong vỏ hộp gốc để luôn biết tên và hạn dùng.
• Báo bác sĩ nếu bạn ngừng thuốc vì tác dụng phụ, để không bị kê thêm loại thuốc mình sẽ không dùng.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

1. FDA (Hoa Kỳ). Disposal of Unused Medicines: What You Should Know. www.fda.gov/drugs/safe-disposal-medicines/disposal-unused-medicines-wh
2. FDA (Hoa Kỳ). Drug Disposal: FDA's Flush List for Certain Medicines. www.fda.gov/drugs/disposal-unused-medicines-what-you-should-know/drug-
3. FDA (Hoa Kỳ). Don't Be Tempted to Use Expired Medicines. www.fda.gov/drugs/safe-disposal-medicines/dont-be-tempted-use-expired-
4. MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Storing your medicines. medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000534.htm
5. NHS Nottingham and Nottinghamshire ICB. Self-care Information: Medicines Cabinet and First Aid Kit. www.nottsapc.nhs.uk/media/p5saztab/medicines_cabinet_info_self-care_ap
6. Quốc hội Việt Nam (bản đăng trên Dữ liệu Pháp luật). Luật Dược số 105/2016/QH13, Điều 2 (giải thích từ ngữ). dulieuphapluat.vn/van-ban/y-te-duoc/luat-duoc-2016-265575
7. Báo Sức khỏe và Đời sống (cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế). Bộ Y tế siết tình trạng bán thuốc không theo đơn, đặc biệt là kháng sinh. suckhoedoisong.vn/bo-y-te-siet-tinh-trang-ban-thuoc-khong-theo-don-dac
8. NHS (Anh). Antibiotics. www.nhs.uk/medicines/antibiotics/

Bài viết tổng hợp từ các nguồn y khoa chính thống nêu trên, nhằm cung cấp thông tin tham khảo; không thay thế chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ. Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng.